Ákimshilik jaýaptylyq izgilendirilip otyr

Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlınniń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi kezekti jalpy otyrysynda ákimshilik quqyq buzýshylyq, azamattyq qorǵaý, syrtqy barlaý máselelerine qatysty zań jobalary qaraldy. Sondaı-aq, kún tártibinde halyqaralyq qujattardy ratıfıkasııadan ótkizýge arnalǵan zań jobalary zańnamalyq aınalymǵa alyndy. Jalpy otyrysta depýtattar Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq kodeksiniń jobasyn jáne oǵan ilespe ákimshilik quqyq buzý­shylyq týraly zańnama máse­lelerine qatysty zańdyq qujatty birinshi oqylymda maquldady. Kodeks jobasy 900 baptan turady. Ádilet mınıstri Berik Imashevtiń aıtýynsha, qoldanystaǵy Kodekstiń 966 babynyń 760-y­na túzetý engizilgen. Sonyń nátı­jesinde shaǵyn kásipkerlik sýbektileri úshin aıyppuldar mól­sheri orta eseppen eki esege azaıtylǵan. Mınıstr bul rette shaǵyn kásip­kerlik sýbektileri aktıv­teriniń qu­ny ortasha kásipkerlik sýbek­ti­lerine qaraǵanda, bes ese az eke­nin, al qoldanystaǵy Kodekste aıyppul sanksııalary birdeı bolyp otyrǵandyǵyn atap ótti. Sondaı-aq, ákimshilik jazanyń túri retinde eskertýdi qoldaný aıasy keńeıtilip otyrǵandyǵyn kóldeneń tartty. Budan basqa, ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly isterdi qaraýǵa ýákilettik berilgen organdardyń quzyreti qaıta qaralatyny da belgili bolyp otyr. Atap aıtqanda, sanksııalarynda aıyppul túrindegi ákimshilik jaza kózdelgen 90-bap jáne baptardyń 52 bólikteri sottyń qaraýynan ýákiletti mem­lekettik organdarǵa berilgen.     Mınıstr sózinen málim bolǵandaı, ákimshilik jaýapty­lyqqa tartý rásimi de jańǵyrǵan. Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly is boıynsha qysqartylǵan is júrgizý eger adam ákimshilik quqyq buzýshylyq jasalǵan jerde hattamamen birge alǵan túbirtek boıynsha aıyppul tóleý júrgizgen jaǵdaılarda qysqartylǵan is júrgizý engiziledi. Iаǵnı, adam quqyq buzýshylyq faktisimen kelisip, kinásin moıyndaıdy jáne óz erkimen aıyppul tó­leý­ge daıyn jáne eshqandaı na­razylyq bildirmeıdi. Bul jerde qysqartylǵan tártip úshin adamǵa hattamany tapsyrǵan kezden bastap jeti kúndik merzimde aıyppuldyń jalpy somasynyń 50 paıyzyn tóleýge múmkindik berý kózdelgen. Jáne de sýdıaǵa, organǵa (laýazymdy tulǵaǵa) jeńildetilgen mán-jaılardy belgileý kezinde jeke tulǵaǵa salynatyn ákimshilik aıyppul somasyn jalpy somanyń 30 paıyzyna deıin qysqartýǵa múmkindik beretin norma da qarastyrylypty. Qoldanystaǵy Kodekste Joǵarǵy Sotta qaıta qaraýdyń negizi Bas prokýrordyń jáne onyń orynbasarlarynyń nara­zylyǵyn engizý ǵana bolǵan-dy. Al Kodeks jobasynda ákim­­shilik jaýaptylyqqa tar­tyl­ǵan adamnyń, jábirlený­shiniń nemese olardyń zańdy ókilderiniń shaǵymy boıynsha da qaıta qaraýdy júzege asyrý usynylyp otyr. Mınıstr atalǵan ereje árkimniń óz quqyq­tary men bostandyqtaryn sot arqyly qorǵaýǵa quqyǵy bolatyn konstıtýsııalyq qaǵıdatqa sáıkes keletindigin erekshe atady. Sonymen qatar, depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine syrtqy barlaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyna qoldaý bildirdi. Zań jobasy syrtqy barlaýdyń jáne arnaý­ly memlekettik organdardyń sýbektileri úshin basqa mem­lekettik organdar men uıym­dardyń qujattaryn daıyndaý jáne resimdeý quqyǵyn ulttyq qaýipsizdik organdaryna bekitý, Qorǵanys mınıstrliginiń áskerı barlaý organdaryn jáne ulttyq qaýipsizdik organdary syrtqy barlaýdyń sýbektileri retinde aıqyndaý bóliginde ózgerister kózdelgen. Al Azamattyq qorǵaý týraly jáne oǵan ilespe zań jobasy ekinshi oqylymda maquldandy. Onda tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý, tótenshe jaǵdaılardy joıý, tótenshe jaǵdaılardyń zardaptaryn joıý sııaqty basty uǵymdar naqtylanǵan. Azamattyq qorǵaýdyń qulaqtandyrý jú­ı­e­sin, biryńǵaı kezekshilik-dıs­petcherlik «112» qyzmetin qurý jáne olardyń jumys is­teýi salasyndaǵy qoǵamdyq qatynastardy reglamentteıtin jańa normalar da ázirlenipti. Ásirese, erikti órt sóndirýshiler, erikti apattyq-qutqarý qyzmetteri men quralymdar qutqarýshylary dene jaraqattaryn alsa nemese ózge de qaıǵyly jaǵdaılarǵa tap bolsa, áleýmettik kómek kór­setý maqsatynda jergilikti bıýdjetten qarajat qarastyrý týraly sheshim qabyldaý quqyǵy jergilikti atqarýshy organdarǵa berilip otyr. Jalpy, zań jobasyn ekinshi oqylymda talqylaý barysynda depýtattardan 500-ge tarta eskertpeler men usynystar kelip túsken. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».