Ǵarysh salasynda elimizde atqarylyp jatqan ıgi jumystar molynan. Bul jaıynda Ulttyq ǵarysh agenttiginiń tóraǵasy Talǵat Musabaev jýyrda ótken vedomstvonyń keńeıtilgen alqa otyrysynda da jan-jaqty aıtty.
Qazǵaryshtyń birinshi strategııalyq baǵyty aıasynda «KazSat» baılanys jáne habar taratý ǵaryshtyq júıesin qurý, Jerdi qashyqtyqtan zondtaý ǵaryshtyq júıesin qurý jáne ǵarysh apparattaryn qurastyrý-synaý keshenin qurý sekildi jobalar júzege asýda desek, olardyń qatarynda dáldigi joǵary spýtnıktik navıgasııa júıesin qurý, «Báıterek» ǵaryshtyq zymyran keshenin qurý jáne «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵyndaǵy «Dnepr» ZT-ny kommersııalyq paıdalanýǵa Qazaqstannyń qatysýy, «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵyndaǵy obektilerdiń saqtalýyn jáne tıimdi paıdalanýyn qamtamasyz etý de bar.
«KazSat» baılanys jáne habar taratý ǵaryshtyq júıesin qurý aıasynda úsh joba júzege asýda eken. Qazirgi tańda, «KazSat-2» qalypty jumys istep tursa, onyń júktemesi 63 paıyzdan asqan. Spýtnıktiń resýrsyn Qazaqstannyń 11 baılanys operatory paıdalanyp, 2 mlrd. teńgeden astam kólemde qyzmet kórsetilgen.
2013 jyly «KazSat-3» spýtnıginiń jalpy qurastyrý men synaý jumystary aıaqtalsa, «KazSat-3» ǵarysh apparatyn «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynan bıylǵy jyldyń 30 sáýirine deıin ushyrý josparlanýda.
«KazSat» spýtnıkterin basqarý boıynsha rezervti jerústi keshenin qurý jumystary aıaqtalyp, ol 2013 jylǵy maýsymda iske qosylǵan.
Jerdi qashyqtyqtan zondtaý ǵaryshtyq júıesi jobasy boıynsha 2013 jyly ajyratý qabileti joǵary jáne ortasha ǵarysh apparattarynyń qurastyrý men synaý kezeńderi aıaqtaldy. Jerústi keshenniń obektileri ázirlendi. Fransııa men Ulybrıtanııada ǵarysh júıesi operatorlarynyń otandyq toby daıyndaldy. Qazirgi tańda 2014 jyldyń 2 toqsanyna josparlanǵan ǵarysh apparattaryn ushyrý jumystary júrgizilýde.
Ǵarysh apparattaryn qurastyrý-synaý kesheni (QSK) jobasyn júzege asyrý baǵytynda synaý ýchaskeleriniń tehnologııalyq jabdyqtaryn tolyq jobalaý jáne qurastyrý kezeńderi aıaqtalyp, olardyń bólshekterin jetkizý jumystary júrgizilýde.
Strategııalyq áriptes – EADS Astrium fransýz kompanııasymen QSK-nyń fýnksııalaryn keńeıtý týraly kelisim jasalǵan. О́z kezeginde, bul ǵarysh apparattaryn qurastyrýdaǵy qazaqstandyq úlesti 10 paıyzdan 50 paıyzǵa deıin kóbeıtýge múmkindik beredi. Sonymen qatar, QSK men arnaıy konstrýktorlyq-tehnologııalyq bıýro ǵımaratynyń qurylysy júrgizilýde. Atalǵan nysandardyń iske qosylýy 2015 jylǵa josparlanǵan.
Dáldigi joǵary spýtnıktik navıgasııa júıesi jobasy aıasynda 2013 jyly teńiz lokaldy dıfferensıaldy stansasy qurastyrylyp, turaqty paıdalanýǵa berilgen. Dıfferensıaldy túzetý jáne monıtorıng ortalyǵy iske qosylyp, ol tájirıbelik paıdalanýdan ótkizildi.
Taǵy bir asa mańyzdy joba – «Báıterek» ǵaryshtyq-zymyran keshenin qurastyrý. Qazaqstan jáne Reseı úkimetteriniń deńgeıinde «Báıterek» keshenin «Zenıt» zymyrantasyǵysh negizinde qurý jobasyn júzege asyrý boıynsha birlesken is-sharalar jospary maquldanǵan. Sonymen qatar, 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan «Baıqońyr» keshenin birlesip paıdalaný boıynsha «Jol kartasyna» qol qoıylǵan.
Strategııalyq jospardyń ekinshi baǵyty – «Ǵarysh qyzmetiniń ǵylymı jáne ǵylymı-tehnologııalyq bazasyn damytý» boıynsha ǵaryshtyq zertteýlerdiń ǵylymı jáne tájirıbelik bazasyn damytý, ǵarysh qyzmetin ekologııalyq retteý júıesin damytý, ǵarysh qyzmeti salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyqty damytý, ǵarysh qyzmeti salasynyń kadrlyq áleýetin damytý syndy jumystar júrgizilýde. Máselen, halyqaralyq yntymaqtastyq Reseı, Ýkraına jáne Fransııamen qatar, Qytaı, Japonııa, Úndistan, Izraıl, Ulybrıtanııa sekildi ózge de ǵarysh salasyndaǵy jetekshi eldermen damýda.
Qazaqstan ǵalymdary ǵaryshtyq zertteýlerge álemdik deńgeıde úles qosatyn birqatar iri ǵylymı nátıjelerge qol jetkizgen. Alǵash ret ǵaryshtyq tehnıka men tehnologııalardyń otandyq úlgileri qurastyrylǵan. Degenmen, zerthanalyq jáne tájirıbelik-synaý bazasyn jańartý máselesi sheshilgende, ǵaryshtyq ǵylymnyń nátıjeleri budan da jaqsy bolatyny alǵa tartylady.
Ulttyq ǵarysh agenttiginiń tóraǵasy Talǵat Musabaev Memleket basshysynyń alǵa qoıǵan strategııalyq maqsattarynyń mańyzyn ataı kele, oǵan qol jetkizý úshin eńbek ónimdiligi men jumys sapasyn edáýir arttyrý qajettigin de nazardan tys qaldyrmady. «2014 jyly biz úshin óte mańyzdy, ári kúrdeli bolmaq. Máselen, táýelsiz Qazaqstan tarıhynda alǵash ret bir jylda 3 ǵaryshtyq apparaty ushyrylatyn bolady – bir baılanys jasandy serigi jáne Jerdi qashyqtyqtan zondtaýdyń eki apparaty. Bul egemen Qazaqstannyń ǵarysh salasynyń qalyptasý jolyndaǵy buryn bizde bolmaǵan úlken jetistigi», dedi ol.
Ábdirahman QYDYRBEK,
«Egemen Qazaqstan».