Oblys ákimi Samat Eskendirovtiń turǵyndar aldyndaǵy eseptik kezdesýinde qol jetken tabystarmen qosa halyqtyń ómir sapasyn jaqsartý, jastardy jumyspen qamtý, orta jáne shaǵyn bıznesti damytý, aýylsharýashylyq ónimderin óńdeıtin kásiporyndar ashý, shaǵyn sharýa qojalyqtaryna jaǵdaı jasaý, mal sharýashylyǵy dástúrlerin jańǵyrtý, eńbek daýlaryn boldyrmaý sekildi máselelerge basa nazar aýdaryldy.
Baıandamashy aldymen jalpy óńirlik ónim kólemi 517,2 mıllıard teńgeni qurap, aılyq ortasha eńbekaqy 7,9 paıyzǵa óskenin, jan basyna shaqqanda 894,6 myń teńgeniń taýarlary óndirilgenin, jańa qyzmet pen taýar túrleri molaıǵanyn tilge tıek ete kelip, odan ári óńir ekonomıkasynyń jetekshi salasy sanalatyn aýyl sharýashylyǵy jaıyna oıysty. Byltyr bul salaǵa 14,9 mıllıard teńge demeýqarjy qarastyrylyp, aldyńǵy jylǵa qaraǵanda 5,6 mıllıard teńge kóp bólingen. Negizgi kapıtalǵa quıylǵan ınvestısııa mólsheri 44,7 mıllıard teńgeni quraǵan. Nátıjesinde aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónim óndirý kólemi 277,3 mıllıard teńgege jetse, eńbek ónimdiligi 869,2 myń teńge bolǵan. Jyl ótken saıyn aýylsharýashylyq ónimderin eksporttaý qarqyn alyp kele jatqanyn baıqaý qıyn emes. Atap aıtsaq, onyń kólemi 461,3 mıllıon AQSh dollaryna jeteǵabyl. Elbasy tapsyrmalaryna sáıkes ósimdik sharýashylyǵynda egis tanaptaryn ártaraptandyrý jáne balamaly daqyldardy óndirý baǵyty tańdalyp otyrǵany atap kórsetildi.
Joldaýdaǵy Qazaqstandy et jáne sút ónimderin eksporttaıtyn óńirlik iri elge aınaldyrý mindetteri soltústikqazaqstandyq agroónerkásip kesheni qyzmetkerlerine de tikeleı qatysy bar deı kelip, aımaq basshysy mal sharýashylyǵy salasyn pármendi órkendetýdiń qadamdaryna basa kóńil bóldi. Iri qara mal etiniń eksporttyq áleýetin arttyrý jónindegi joba sheńberinde 815 bas malǵa arnalǵan 4 asyl tuqymdy reprodýktor, 3,4 myń bas malǵa arnalǵan bordaqylaý alańdary qurylyp, oblystyń sharýashylyqtary 25,4 myń bas, sonyń ishinde «Sybaǵa» baǵdarlamasy aıasynda 2,5 myń bas qara mal satyp alǵan. Bul óz kezeginde agroqurylymdarda et óndirýdi – 14,6 paıyz, sútti 15,5 paıyz arttyrýǵa múmkindik bergen. Endi alda Memleket basshysynyń jeti paıyzdyq ósimdi qamtamasyz etý týraly talabyn oryndaý úshin 4550 bas malǵa arnalǵan 78 otbasylyq taýarly-sút fermasyn uıymdastyrý jónindegi jumysty jalǵastyrý, qýattardy ulǵaıtý jáne 2000 bas mal sııatyn qazirgi fermalardy jańǵyrtý, 2000 bas malǵa arnalǵan jańa fermalar salý, sóıtip 22750 bas, sonyń ishinde asyltuqymdy reprodýktorlar salý úshin – 5200 bas, «Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha – 2500 bas, menshikti qarajat jáne qaryz esebinen 15050 bas qara mal tólderin satyp alý mindetteri tur.
Joldaýǵa ózek etilgen basymdyqtarymyzdyń biri aýyl turǵyndary ómirin jaqsartý bolyp tabylady. Adamdardyń eńbek etýi, bala tárbıeleýi, dárigerlik kómek alýy, óziniń demalysyn uıymdastyrýǵa múmkindik alýy úshin jaqsy eńbekaqyǵa, qalypty órkenıetti jaǵdaıǵa ıe bolýy kerek degen baıandamashy búgingi tańda aýyl sharýashylyǵy qyzmetkerleriniń eńbegine aqy tóleý deńgeıiniń tómendigine naqty mysaldar keltirdi. О́ńirlik damý sheńberinde tirek aýyldardyń ekonomıkalyq áleýetin arttyrýǵa, demografııalyq jáne áleýmettik kórsetkishterdi jaqsartýǵa, eldi mekenderdiń tirshiligi úshin qalypty ahýal týǵyzýǵa arnalǵan sharalar jalǵasyn tabady. 2013 jyly 58 tirek eldi mekeninde 5,9 mıllıard teńgeniń 122 jobasy júzege asyryldy, onyń ishinde ınfraqurylymdy damytý men kórkeıtýge 2 mıllıard, áleýmettik salalarǵa 3,9 mıllıard teńge jumsalǵan.
Baıandamashy Memleket basshysy dástúrli Joldaýynda «ınnovasııalyq ındýstrııalandyrý trendin kúsheıtý» qajettiligin basty basymdyqtarynyń biri retinde belgilep bergenin qozǵaı kelip, ındýstrııalandyrý kartasyna 38 mıllıard teńgeniń 31 jobasy engizilgenin, bul baǵdalamalardy iske qosqan kezeńde 1894 jumys orny ashylatynyn, qazirgi ýaqytta 26,6 mıllıard teńgeniń 28 jobasy paıdalanýǵa berilgenin, olarda bir myń adam eńbek etetinin kóldeneń tartty. «О́nimdilik-2020», «Investor-2020», «Eksporttaýshy-2020», «Bıznestiń jol kartasy- 2020», «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamalar sheńberinde jańa tehnologııa boıynsha jumys isteıtin óndiris oryndary boı kóterdi. ÚIID memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrýdyń tórt jyldyǵynyń qorytyndysy boıynsha ónerkásip óndirisiniń jyldyq ósimi 4-5 paıyzǵa qamtamasyz etildi.
Samat Saparbekuly Prezıdent Qazaqstandy ındýstrııalyq jáne áleýmettik jańǵyrtýdyń basty quraly dep baǵa bergen shaǵyn jáne orta bıznestegi jetistikterdi atap ótip, kásipkerlik sýbektilerinen memleket bıýdjetine túsken túsimder kólemi barlyq salyq mólsheriniń 62 paıyzyn quraıtynyn, «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha 1,1 mıllıard teńge qarastyrylǵanyn jetkizdi. Odan ári 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan «Aq bulaq» baǵdarlamasyna arnaıy toqtaldy. Byltyr 8 sýmen qamtý nysany paıdalanýǵa berilip, 3,2 myń adam turatyn 5 aýylǵa aýyzsý jetkizilgen. 18,6 myń adam turatyn 6 aýylda aýyzsýmen qamtý jaqsarǵan.
Turǵyndardy áleýmettik qorǵaý kúsheıtiledi, dedi baıandamashy. О́tken jyly 29 myń adam jumysqa tartylyp,13602 jańa jumys oryndary ashylǵan. 194 aýyldyq okrýgtiń 91-inde memlekettik ataýly áleýmettik kómek alýshylardyń joqtyǵy ómir sapasynyń ilgerileı túskenin aıǵaqtasa kerek.
Oblys ákiminiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý qorytyndylary jaıly esepti kezdesýi aıaqtalǵannan keıin arnaıy jáshikterge túsken jáne zaldan tikeleı qoıylǵan saýaldarǵa kezek berildi. Olardyń mazmunyna qaraǵanda jurtshylyqty jol, sapaly aýyzsý máseleleri kóbirek tolǵandyratyn tárizdi. M.Mustafın, S.Narımanova jol azabyn qatty tartyp júrgenderin qozǵasa, Medvejka, Kýıbyshev aýylynyń turǵyndary aýyzsý tapshylyǵyn kórip júrgenge uqsaıdy. Aımaq basshysy joldardy qalpyna keltirýge 5,5 mıllıard, 4 aýdannyń eldi mekenderine sý qubyrlaryn tartýǵa 3 mıllıard teńge bólingenin jetkize kelip, ótinish-tilekterdiń baqylaýda ustalatynyna sendirdi. Birqatar máseleler qolma-qol sheshimin tapty. Máselen, Aıyrtaý aýdanynyń turǵyny Nadejda Baranova «Kolosok» balabaqshasyn jóndeýge baılanysty suraǵyna qanaǵattanarlyq jaýap alsa, Tımırıazev aýdandyq aýrýhanasy bıyl kúrdeli jóndeýden ótetin boldy.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan».
Soltústik Qazaqstan oblysy.