Qundy muralar mýzeıge tabystaldy

Úlken ǵalym Kemel Aqy­shev­ty kópshilik 1970-jyldary Esik qorǵanynan tabylǵan «Altyn adam», ıaǵnı saq kóseminiń avtory retinde tanıdy. Bunyń syr­tynda, arheolog ǵalym Uly Otan soǵysyna qatysqan maıdanger ekenin kópshilik bile ber­meıdi. Ǵalymnyń maıdanda­ǵy ómirin kókteı sholyp aıt­saq, K.Aqyshuly soǵys bastalǵan tus­ta Samarqandta­ǵy áskerı ýchı­­lısheni támam­dap, maıdanǵa at­tanǵan. 1943 jyly Donbasty jaýdan azat etý shaı­qasy ke­zinde aýyr jarala­nyp, ásker qa­tarynan bosatylǵan. 1944 jyly 20 jastaǵy jigit leı­­te­nant shenimen Almatyǵa oral­ǵan. Maıdanger ǵalym da­la ju­my­symen qatar, soǵys ke­zin­de qoldanǵan zattaryn jáne Uly Otan soǵysynyń ardageri re­tinde berilgen qujattyq dú­nıe­­lerin jeke saqtaǵan eken. Bul mu­ralardy ǵalymnyń ja­ry K.Aqyshev atyndaǵy arheologııa ǴZI dırektory Maral Hab­dýllına ózi kelip áskerı-tarıhı mýzeıge tapsyrdy.

Mýzeı qoryna tapsyrylǵan qundy jádigerlerdi jeke-jeke tanystyrar bolsaq: áıgili arheo­logtiń dala jumystary ke­zinde kıip júrgen qarasur tús­ti jeńil plash-shekpeni, maı­danda paıdalanǵan «TT» ta­pan­shasy jáne ǵalymǵa be­rilgen «Uly Otan soǵysynyń ar­da­geri» belgisi, 1945 jyly 8 mamyr kúni shyǵarylǵan «S Dnem Pobedy! Ot Moskvy do Berlına!» jáne «Maıdannan jańa jyldyq ja­ýyngerlik sá­lem» atty poshta kar­tochkalary, KSRO Halyq komıssarlary ke­ńesi tóraǵasy­nyń orynbasary, Syrtqy ister ­ha­lyq komıssary V.M.Molotovtyń 1941 jyly 23 maý­­sym kúni ra­dıo arqyly sóıle­gen sózi basyl­ǵan «Akmolınskaıa prav­da» gaze­tiniń kóshirmesi, son­daı-aq arheo­logtiń jeke múlki – án­­shi, sazger bir jyly týǵan qur­­dasy B.Okýdjava oryndaǵan án­­der­­diń kúıtabaǵy, t.b. dúnıeler bar.

Sonymen qatar áskerı-tarı­hı mýzeı qoryna tabystalǵan kelesi jádigerler Aqmola oblysynyń, Atbasar aýdany, Taıpaq aýyly mańynda júrgizilgen arheo­logııalyq qazba jumystary ba­rysynda tabylǵan eken. Atap aıtar bolsaq, b.z.d. X-VIII ǵasyrlarǵa tán artefaktiler: qoladan ja­salǵan pyshaq túr­leri, kelt-bal­ta, sonymen qatar keıingi qola dáýirine jatatyn saqına táriz­di pyshaq, ilgek ıindi qısyq pyshaq, keskish, qashaý, oraq, taǵa, qysqysh, japy­raq pishindi jebeniń ushtary, naızanyń ushy, oıý órnektelgen keramıka jáne qola buıymdar fragmenti, ıin­di hám tutqasy ilgekti qola py­shaq, qola japsyrma men saqı­nalar, dekorasııalanǵan qola túıme, shegeniń qalpaq bastary, belbeý ilgekteri, tastan jasal­ǵan áshekeıler, ártúrli eńbek quraldary qatarly 40-qa jýyq jádiger mýzeıge tapsyryldy.

Bul muralardy ótkizgen jeke kásipker-mesenat Marat Nábıev. «Jádigerlerdi birneshe jyl buryn áýesqoı arheologterdiń qolynan satyp alǵan edim. Já­digerlerge ǵylymı turǵydan sıpat bergen tanymal arheolog Maral Qalymjanqyzynyń aıtýyna qara­ǵanda, bul buıymdar budan tórt myń jyl buryn qoldanysta bolǵan eken. Budan shyǵatyn qorytyndy tórt myń jyl buryn Arqa óńirinde qola óndirisi damydy degen sóz. Osy qundy bu­ıymdar meniń jeke qorymda emes, atalǵan mýzeıde turǵany jón degen sheshimge kelip, zattardy tú­geldeı tapsyrdym» deıdi Marat Áskenuly.