«Jas qazaq»! Án óneriniń jaýhary sanalatyn bul týyndynyń dańqy el ishinde qanshalyqty máshhúr bolsa, týý tarıhy sonshalyqty muńdy. Al maıdan dalasynan halyq ortasyna jetý taǵdyry júrek tebirenterlik.
«Jas qazaq» – kompozıtor Ramazan Elebaevtyń Keńes Odaǵynyń Batyry, jaý tylynda asqan erlikpen qaza tapqan maıdandas serigi Tólegen Toqtarovqa qoıǵan máńgilik eskertkishi.
...1942 jyly aqpan aıynyń ishinde Borodıno qystaǵynda keskilesken soǵys júrip jatty. Jaý áskeri alty ret qaıta-qaıta shabýylǵa shyǵady. Asa aýyr ótken alty shabýyldyń beseýin kóptegen shyǵynmen toıtaryp, endi sońǵy qııan-keski urystyń ortasyna túskende jalyndap turǵan jas batyr Tólegenge zeńbirektiń jaryqshaǵy tıip, aýyr jaralanady. Endi qaıtyp ómir qyzyǵyn kóre almaıtynyn bilgen Tólegen jaryq dúnıemen qoshtasý nıetimen kózin ashyp, jan-jaǵyna qaraıdy. Dál sol kezde nemistiń jaraly ofıseri bireýdi atqaly jatqanyn kóredi. Tólegen aqtyq demin jıyp, nemisti joıýǵa bet alady. Jarylǵan ishin sol qolymen basyp alyp, eń sońǵy kúshin jınap, jaýǵa jolbaryssha bir-aq atylady. Myltyqtyń dúmimen basynan uryp nemisti óltiredi de, ózi de sol jerde kóz jumady.
Maıdan dalasynda júrgen kompozıtor Ramazan Elebaevqa jas batyrdyń ólimi qatty áser etedi. Ishin kernegen qaıǵy men ókinish arada biraz ýaqyt ótkende syrtqa án bolyp shyǵady. Alǵashynda «Jas qabirdiń basynda» dep atalǵan týyndy ataýy keıin ánshi Júsipbek Elebekov pen jazýshy Ǵabıden Mustafınniń usynysymen «Jas qazaq» bolyp ózgeredi. Sol atpen el arasyna taralyp, tanylady.
Bul týraly kezinde Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi – Júsipbek Elebekovtiń jary, ǵasyr jasaǵan ǵıbratty ǵumyr ıesi Habıba Elebekovanyń aýzynan oqıǵany qaz-qalpynda jazyp alý múmkindigi týǵan edi. «Jas qazaq» jaıly aktrısa bylaı degen edi sonda:
«Surapyl ajal saǵatyn tóndirip turǵan maıdan shebin kózimen kórgen Júsipbek ǵalamat qıynshylyqtardy óz basynan ótkizgendeı sezinetin. 1942 jyldyń qarashasynan bastap 1943 jyldyń qańtarynyń aıaǵyna deıin úsh aı boıy jaýyngerlerge bergen konserti sanaly ǵumyrynyń maǵynaly bólshegindeı bolǵany ras. Maıdannan elge júrgeli turǵanda, aıaǵynda shańǵy, arqasynda akkordeon, óne boıyn ter jaýyp ketken Ramazan Elebaev entigin basa almaı: «Úlgerdim-aý áıteýir, Júsaǵa, úırene kórińiz. Osy ánimdi elge jetkizińiz! El esinde qalarlyqtaı artymda eskertkish bolyp osy án qalsa armanym joq!» dep áli sııasy da keýip úlgermegen áıgili ánin Júsekeńniń qolyna tabystap, amanattaıdy. Sóıtip, Júsekeń ózimen birge maıdan dalasynan «Jas qazaqty» da ala kelgen edi», dep eske alady aktrısa.
Ándi alyp, amanat júgin arqalaǵan ánshi qaıtar jolda otarbada ózimen birge kele jatqan jazýshy aǵasy Ǵabıden Mustafınge qolqalap otyryp álgi ánge sóz jazǵyzady. Maıdan dalasyndaǵy kúıdi kózben kórip, ishpen de sezinip kelgen qalamger az ǵana oılanyp otyryp:
...Qar jamylǵan keń dala
qanǵa bógip,
Gúrildeıdi sum aspan ólim tógip.
Jas qazaq,
Murttaı ushty ýralap.
Altyn shapaq, aq ıek atqanda tań,
Qalǵanynsha denede bir qasyq qan.
Jas qazaq,
Jatty jaýyn janyshtap.
Sol betinde jan berdi ol,
turmady,
Ary úshin eliniń bop qurbany.
Jas qazaq,
Báriń soǵan uqsap baq!
degen óleń joldaryn tógip-tógip jiberedi. Sóz áýenge quıyp qoıǵandaı birden úılese ketedi.
«Ramazanǵa bergen ýádem aqtalsa, ot keship júrgen asyl azamattyń aldynda boryshymdy ótegenim» dep ózine ózi sert bergen Júsipbek Elebekov elge kelgen soń ándi alǵash ret ózi oryndap, kópshilikke tanystyrady. Esti ánshiniń oryndaýyndaǵy «Jas qazaq» halyqtyń júrgeninen birden oryn alady. El arasynda aýyzdan aýyzǵa ótip, tez taralady.
Júsipbek Elebekov soǵys dalasynan ákelgen bul batyrlyq án shyn máninde ónerge qosylǵan jańalyq boldy. О́ıtkeni «Jas qazaq» búkil maıdan kórinisin sýrettegen, soǵys dalasynda qyrshynnan qıylǵan bozdaqtardyń armanyn jetkizgen jaýynger sálemdemesi edi.
Poezııada jyr jolbarysy Jambyl Jabaevtyń «Lenıngradtyq órenim!» degen óleńi maıdandaǵy jaýyngerlerge rýhanı kúsh berip, jaýǵa shabýyl jasarda aldyna ustaǵan jalaýdaı áser etse, «Jas qazaq» áni de arttaǵy elge solaı áser etti. El júregin terbeter zarly únmen qosa, boıyna kúsh, qýat berip, jaýǵa degen óshpendilik órshı tústi. «Jas qazaq» áni óziniń yzaly, zarly, kekti, qajyrly kúshimen sol ýaqytta shyn máninde búkil qazaq dalasynyń, beıibit kúndi ańsaǵan jalyndy jastardyń aıbyndy ánuranyndaı edi.
Alaıda... alaıda eń ókinishtisi, «Jas qazaǵyn» erekshe amanattaǵan jalyndy jas Ramazan ánin úlken sahnadan bir tyńdap úlgermegen kúıi maıdan dalasynda qyrshynnan qıylyp, úzilip kete bardy...