Ata-ene sharapaty

Qazaq ómirge kelgen balasyna aq tilegin birer sózdiń aıasyna syıǵyzǵan ǵoı. Ol: «Alla baǵyńdy ashsyn!» dep keledi. Bul ulǵa da, qyzǵa da qatysty aıtylady. Uldyń baǵy óz otbasynda ashylsa, qyzdyń baǵy ózge ortada janady. Osy turǵydan kelgende meniń, ásirese, ata-enem jaǵynan baǵym janyp, baqytymdy taptym deı alamyn. О́ıtkeni, men búkil Qazaq eline attary máshhúr Qırabaevtar áýletine, naqtylaı tússem atam – qazaq ádebıetiniń qazirgi sanaýly sańlaqtarynyń biri, ádebıettanýshy akademık Serik Qırabaev pen kórnekti geograf, ulaǵatty pedagog, Álııa Beısenova otbasyna 20 jasymda kelin bolyp tústim. Ata-enemniń súıikti uly Ádil keremet azamat edi. Áskerı adam bolatyn. Taǵdyrdyń jazýyna ne dersiń. Bar bolǵany 11 jyl syılastyqta ómir keshtik. Mashına apatynan qaıtys boldy. Artynda Erjan, Sanjar degen eki uly qaldy. Qazir olar úlken azamat dárejesinde. Biri halyqaralyq quqyq mamandyǵyn ıgerse, ekinshisi, Ulttyq qaýipsizdik akademııasyn bitirdi. Ekeýi de memlekettik qyzmette. Meniń bul aradaǵy aıtpaǵym, «Ata-eneń jaqsy bolsa, qyzyndaı etip ósiredi» degen qazaqı qaǵı­danyń rastyǵyna kóz jetkizý. Kelin bolyp túsken bir eldiń qyzy ekinshi jurtqa sýdaı sińip, tastaı batyp ketýi ońaı emes. Jaqsy kórgen jaryńmen birge ata-eneń, qaýmalaǵan qaýym qoltyǵyńnan demep sózińdi sóılep, baryńdy asyryp, sál kemshiligińdi jasyryp jatsa, júziń jaryq, kóńiliń shat. Túrtpekke tússeń isiń ilgeri baspaıdy, jan dúnıeń jadyraýdan qalady. Qaıtsem ananyń kóńilin tabam, mynanyń oıynan shyǵam dep júreriń anyq. Táleıime qaraı qazaqtyń baıtaǵyndaı nıetteri bar, kórgenderi kóp, kóńilge túıgenderi mol eki asylym, ardaqty ata-enem meniń betimnen qaqqan emes. Uzatatyn qyzdaı alaqandarynda ustady. О́zim de aldaryn qıyp ótpedim, aıtqandaryn eki etpedim. Ákemdeı bolǵan atammen, anamdaı bolǵan enemmen qatar, sol otbasynyń barlyq úlken-kishisin, ásirese, enemniń sheshesi aqyl-parasaty mol Rymbala apamdy erekshe qadir tuttym. Ol kisiden qalǵan bir keremet úlgini osy arada aıta ketsem deımin. Kún saıyn erteńgisin turǵanda bárimizben amandasatyn. «Qaldaryń qalaı, jaqsy turdyńdar ma?» deıtin. Biz bir shańyraqtyń astynda otyryp, bul kisiniń munysy nesi dep tańdanys bildirsek: «E, jassyńdar ǵoı. Keıin mendeı bolǵanda solaı eken-aý deısińder. Tún túnek qoı. Odan tańerteńgi jaryqqa jetý bir ǵanıbet emes pe!? «Túnnen tańǵa túgel jeteıik» degen sózdi burynǵylar beker aıtqan ba?» deıtin. Sol sózdiń aqıqatyna endi kóz jetip keledi. Men mamandyǵyma qaraı ómir boıy bala tárbıesi salasynda qyz­met etip kelemin. Sodan da shyǵar, árkez meıirimdi bolýǵa, eshkimniń kóńilin jyqpaýǵa, aıtqanyn eki etpeýge, oń sózdi qabyldaýǵa ázir júremin. Minezimde týralyq bar. Ishimdegini taýyp al demeımin. Osyn­daı qasıetterden be, meni ata-enem ómir boıy qasynan shyǵarmaı, balapandaı baýlyp, aqyldaryn aıtyp, týra jolǵa salyp keledi. Biz bir-birimizdi kórmesek, bir das­tarqanda otyryp shaı ishpesek, kóńilimiz alań bolyp júredi. Men osy arada ardaqty atamnyń men týraly aıtqan myna bir sózderin dáıekke keltirsem deımin. «Kelinim Sholpan joldasynan jas­taı aıyrylyp qalǵanymen, balalaryn baǵyp, bizdiń qasymyzdan shyqqan joq. Sheshesi: «Qaraǵym, jas qaldyń. Eger bir oıyń bolsa, biz qarsy bolmaımyz. Balalardy bizge qaldyryp, jolyńdy taba ǵoı. Batamyzdy beremiz», degen eken. «Mama, eki bala men sizderdi tastap qaıda baramyn. Ne bolsa da sizdermen birge kóremin», dep qasymyzda qaldy. Sol úshin Sholpanǵa rızamyz. Qazir Sholpan Astanada qyzmet etedi. Oǵan ózimiz jiberdik. «Eki balań sonda. Solardy úılendir. Biz ázir tuǵyrdan túsip otyrǵan joqpyz. О́z shaıymyzdy ózimiz qaınatyp ishetin shamamyz bar» – dedik», deıdi kıelim meniń. Eki arysym ár kún saıyn jaǵdaıymdy bilip, jaqsy isime qýanyp, tilektes bolyp otyrady. Mysaly, 2013 jy­ly «Daryn» ortalyǵynan halyq­aralyq, res­pýblıkalyq bilim olımpıa­dalary men ǵylymı jobalar saıysyna elimizden 967 oqýshy qatysyp, olardyń 188-i altyn, 298-i kúmis, 463-i qola medal aldy. Al bıylǵy eki aıdyń ishinde ótken bilim jarystaryna 596 talapker qatysyp, olardyń 173-i altyn, 170-i kúmis, 253-i qola medalǵa ıe boldy. Árbir osyndaı ujym jetistigine meniń ata-analarym shyn nıetterimen qýanyp, tilekterin aıtyp, bul táýelsiz Qazaq eliniń qol jetken jetistigi, shyqqan bıigi dep otyrady. Men osynyń bárin oı-sanamnan ótkizgen kezde, atam qazaqtyń mynandaı bir qanatty sózi esime túsetini bar. Ol qanatty sóz: «Qyz aqyldy eskermes – ana úlgisin kórmese, ul jarylqap as bermes – áke úlgisin kórmese» dep keledi. Endeshe, meniń bar jaqsy tirligim, urpaq tárbıesindegi atqaryp júrgen jumysym sol ata-anamdaı bolyp ketken ata-enemniń úlgi-ónegesi dep bilemin. Sholpan QIRABAEVA, «Daryn» respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń dırektory.  ASTANA.