Ádette oqyrman óleńnen ózin izdeıdi. Kórgenin, estigenin, basynan ótkergenin, janyna jaqynyn taýyp jatsa tipten qunyǵa túsedi de, sol shyǵarma esinde qalyp qoıady. Nemese «osylaı eken-aý, á» dep tańǵalǵan jaǵdaıda kókeıde qalady týyndy.
Týra sol sııaqty, Muqaǵalı Maqataevtyń «Bozqaraǵan» atty óleńin mektep oqýshysy kezimde oqyp tańǵalǵanym bar. О́leń qaraǵan týraly bolǵanymen, shyǵarmadan onyń ıisin tappaǵandyqtan tańyrqasaq kerek. Bala kúnimizden ishinde mal baǵyp, ań qaǵyp ósken kádimgi qaraǵan ǵoı. Qysta jylqyshylarmen birge qosta otyna jylynyp, jazda samaýryn qaınatyp, shaıyn ishken qaraǵan bolǵan soń, munyń sırenge ne qatysy bar dep oılaǵanbyz da qoıǵanbyz. Qaraǵandy bizden artyq biletin kim bar degen balań oı ǵoı, baıaǵy. Sondaǵy bizge beımálimi óleńniń alǵashqy shýmaǵy ǵana edi.
Bozqaraǵan...
Kórdiń be bozqaraǵan?
Sıren ıisi ańqıdy boz daladan.
Bozqaraǵan – tikenek, tikenge ósken
Sıren gúlin eshkim de qozǵamaǵan.
(Sonyń aty, bizdińshe – Bozqaraǵan).
Bul jerde bizdiń oqýshy sanamyzǵa jat kóringeni – sıren ıisi. О́ıtkeni kóktemde gúldegen qaraǵannyń óz ıisi de jupar ańqıtynyn jaqsy bilýshi edik. Keıin qalaǵa oqýǵa kelgende sıren gúlimen tanystyq. Sıren ıisi qaraǵannyń hosh ańqyǵan gúliniń ıisine uqsap shyǵa kelgen de, óleń qupııasy sonda ashylǵan. Sıren aǵashy bizdiń dalada óspeıdi. Esesine shoqy-qyrattardyń qoıyn-qonyshyn toltyryp qaraǵan ósedi. Kúzde – tikenek aǵash, kóktemde birer juma gúlge aınalady qaraǵan. Sıren de solaı. Kóktemde on, on bes kún jupar atyp gúldeıdi, qalǵan ýaqytta tyrbıǵan aǵashy men japyraǵy ǵana qalady. Al eki ósimdiktiń gúlderiniń tańǵajaıyp ıisi birdeı. Aqyn sony bilip jazǵan: «bozqaraǵan – tikenek, tikenge ósken, sıren gúlin eshkim de qozǵamaǵan. Sonyń aty, bizdińshe – Bozqaraǵan», dep.
О́leń osylaı bastalady da ári qaraı qazaq aýylynyń ómirin sıpattap ketedi.
«Qara sýdyń jaǵasy bozqaraǵan,
Bozqaraǵan butaǵyn qozǵama, adam.
Bozqaraǵan ishinde boıjetkenge,
Bozbalalar bozaryp kóz qadaǵan.
Boıjetkender toılaryn
jasarynda,
Bozqaraǵan janatyn oshaǵynda.
Átir ıisin ákelip ash aýylǵa,
Jelik berip turatyn jeńgeılerge,
Jer túbine bireýmen qasharynda!» deıdi. Boıjetkenge kóz qadaǵan bozbalanyń nemese bozbalaǵa kóz salǵan boıjetkenniń ishindegi ot pen oshaqta laýlaǵan ottyń baılanysyn tilmen aıtyp jetkizý qıyn. Abaı aıtpaqshy «Kózben kór de, ishpen bil». Bir-birine kóz salǵan qyz ben jigit mahabbatynyń kýágeri – qaraǵan keıin bas quraǵanda da oshaǵyn jylytyp janyp jatqanyn kóremiz. Qaraǵan sonda qazaq ómirimen tutasyp shyǵa keledi. Keń dalaǵa qaptaı bitken bul ósimdik mal men jannyń panasy. Táńirdiń jaratylysy. Al sıren adam qolymen otyrǵyzǵan jaratyndy bolsa kerek.
«Átir ıisin ákelip ash aýylǵa» degende, avtor soǵystan keıingi eldiń turmysyn aıtyp turǵany odan keıingi joldarda anyq baıqalady. Tamaǵy toq bolmasa da, qaraǵan gúliniń átiri boıǵa qýat berip, sezimderdi oıatyp, jelik bitiretin. Demek bir shetten ómir ıisin shyǵaryp qoıatynyn emeýrin etedi.
«Qarasazdyń toǵaıy – saıran baǵy,
Saıran baǵyn nelikten oırandady?
...Bozqaraǵan gúlin ap, hatqa salyp,
Jiberýshi ek týysqa maıdandaǵy.
Bozqaraǵan!
Armysyń, qasıettim, bózge oraǵan!
Qaıda álgi boıjetkeniń
kóz qadaǵan?
Qaıda jeńgem?
Sońynan sóz boraǵan...»
Bozqaraǵan gúlin hatpen orap jibergen súıgen jardyń saǵynyshy óteýsiz, úmiti aqtalmaǵan. Maıdannan súıgeni oralmaǵan. Súıgenimen bozqaraǵan túbinde tabysqan sol jeńgesi taǵy bir kóktemde aýyl shetinen átir ıisi ańqyp sala bergende, ózgeniń eteginen ustap kete bardy ma, joq, boıyn jelik qysyp qalaǵa bet aldy ma, jumbaq. Sońynan sóz boramaǵanda qaıtedi jeńgesiniń?! «Soǵys kelip aınaldyrǵan toz-tozǵa» degendeı, qazaq aýyldarynyń taǵdyry elesteıdi kózge...