Iаdrolyq qarýsyzdanýdyń basty quraly

Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Gaaga qalasynda ótken III Jahandyq ıadrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtte sóılegen sózi, sondaı-aq, Elbasynyń forým barysynda jetekshi memleketterdiń basshylarymen kezdesýlerde kótergen máseleleri álemdik BAQ-tar tarapynan úlken qyzyǵýshylyq týǵyzdy. Búgin solardyń bir parasy oqyrman nazaryna usynylyp otyr. 

QHR Tóraǵasy Sı ­Szınpın Gaa­ga­da Qazaqstan Pre­zı­denti Nursultan Na­zarbaevpen kez­des­ti. Kezdesýde Sı Szınpın qazirgi jaǵ­daı­da Qytaı men Qazaqstan arasyndaǵy strategııalyq yntymaqtastyqtyń mańyzy anaǵurlym arta túsetinin atap kórsetti. Strategııalyq yntymaqtastyqty arttyrýǵa  Nursultan Nazarbaevtyń osy jyldyń mamyr aıyna belgilengen Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes (AО́SShK) sammıtine qatysý úshin QHR-ǵa sapary múmkindik týǵyzatyn bolady.

QHR Tóraǵasy N.Nazarbaevpen eki­­jaq­ty qatynastardy tereńdetý, saýda, ekonomıka, qýat tasymaldaý, aýyl sharýashy­lyǵy salalaryndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaı­tý, sondaı-aq, halyqaralyq jáne óńirlik ma­ńyzdy máseleler jónindegi pikir almasýdyń jalǵasatynyna úmit artatynyn bildirdi. Qytaı tarapy qazaqstandyqtar­men birlese otyryp, sapardyń asa úlken nátıje ákele­tinine barlyq kúsh-jigerdi jumsaıtyn bolady. Nursultan Nazarbaev Sı Szınpınniń ótken jylǵy Qazaqstanǵa jasaǵan sapary ekijaqty qatynastardy damytýǵa erekshe serpin bergenin atap ótti. Sapar barysynda qol jetkizilgen mańyzdy ýaǵdalastyqtar búginde retimen júzege asyrylýda. Qazaqstan Qytaıdyń shynaıy jáne senimdi áriptesi bolyp tabylady. Qazaqstan QHR-ǵa jalpy kólemdegi reformalardy tereńdetýde tabystar tileıdi, Qytaı tarapymen birlesip, barlyq salalar boıynsha yntymaqtastyqty tereńdetýge nıetti. N.Nazarbaev AО́SShK sammıtine daıyndyq jumystaryna joǵary baǵa berdi jáne forýmnyń tabysty ótetinine senimdi ekenin bildirdi.   Qazaqstan Pre­­zı­denti Nur­sul­tan Na­zarbaev japondyq atom stansalary úshin ýran jetkizýge daıyn ekenin atady. Qa­zaqstan basshysy bul málimdemeni  Ja­po­nııanyń Premer-mınıstri Sındzo Abemen kezdesýi kezinde jasady. «Bizderdiń ózara is-qımylymyzdaǵy negizgi pýnkt – energetıka, ásirese, ıadrolyq energetıka. Qazaqstan iri ýran óndirýshiniń biri bolyp tabylatyndyqtan, ony Japonııanyń atom stansalaryna jetkizýshi retinde qatysa alar edi», – dedi Nursultan Nazarbaev. Prezıdent, sondaı-aq, birlesken joba – Aqmola oblysynda sırek metaldar óndiretin zaýyt jumys isteıtinin atap ótti. Budan bólek, ol respýblıkada júzege asyrylyp jatqan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamalar boıynsha eki el arasynda tehnologııalyq jáne ınnovasııalyq yntymaqtastyqty damytýdyń múmkindigine nazar aýdardy.   «Bizdiń bar­ly­ǵy­myz jekelegen saıasatkerlerdiń 5 ­AES, 15 atom reaktory jumys istep tur­ǵan jáne zymyrandyq tehnologııa salasynda áleýetke ıe Ýkraınaǵa ıadrolyq mártebeni qaıtarý jónindegi jaýapsyz málimdemelerine qatty alańdaýshylyq bildirýimiz kerek». 24 naýryzda Gaagadaǵy III Jahandyq ıadrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıt otyrysynda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev osylaı dep málimdedi. Nursultan Nazarbaevtyń sózi boıynsha, bıylǵy shara jahandyq qaýipsizdik daǵdarysy jaǵdaıynda ótýde. «Onyń eń basty sebebi – «qosarlanǵan standarttar» tájirıbesine núkte qoıa almaǵan saıası erik-jigerdiń jetispeýshiligi men halyqaralyq quqyqty birjaqty qoldaný bolyp otyr. Iаdrolyq derjavalardyń alǵan mindettemeleriniń barlyǵyn keshendi túrde múltiksiz oryndaýy erekshe mańyzdy dep esepteımiz. Jıyrma jyl buryn Qazaqstan da Belarýs pen Ýkraına sııaqty jahandyq ıadrolyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa erekshe úles qosty. Bizdiń elimiz ıadrolyq qarýdyń asa mol qorynan óz erkimen bas tartty. Iаdrolyq qa­­rý­dy taratpaý týraly shartqa ıadrosyz memleket retinde qosyldy», dep atap ótti Qazaqstan Prezıdenti. Sonymen qatar, Nursultan Nazarbaev G-8 jáne G-20 sheńberindegi jumystardyń jahandyq problemalardy sheshý sharalarynyń tıimdiligi tolyq emes ekenine toqtaldy. «Bort syrtynda qalǵan bul toptardyń da múddesi esepke alynýy qajet. Sondyqtan osy daǵdarystan shyǵýdyń jolyn izdestirý úshin men eki jyl buryn G-Global bastamasyn kóterdim. Bul pishin jedel qoldaý tapty jáne búginde oǵan álemniń 190 eli qatysýda. Bul – adamzattyń ózin ózi joıatyn ıadrolyq qarýdyń qaýip-qaterine qarsy kúreste ádiletti, móldir, kóppolıarly, turaqty álemdik tártipke shaqyratyn jol. Buǵan balama joq ekenine senimdimin. Álem 2001 jyldyń 11 qyrkúıeginde bolǵan jaǵdaıdaǵydaı jalpyǵa ortaq qaterge qarsy uzaq merzimge jáne júıeli negizde birigýi qajet»,  dedi Qazaqstan Prezıdenti.   Qazaqstan Prezı­denti Nursultan Nazar­baev Gaagada III Ja­han­dyq ıadrolyq qaýip­siz­dik jónindegi sammıttiń plenarlyq otyrysyna qatysty. Nursultan Nazarbaev óziniń sózinde respýblıka jahandyq ıadrolyq qaýipsizdikti nyǵaıtý úshin is-sharalardy jalǵastyryp kele jatqanyn, osyǵan baılanysty kúsh biriktirýdi qajet etetin birqatar baǵyttardy atap berdi. Sonyń biri retinde ıadrolyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýdiń birden-bir kepili – tolyq jáne jalpyǵa birdeı ıadrolyq qarýsyzdanýdy atady. Qazaqstan Prezıdenti kezek kúttirmes mindettiń taǵy biri ıadrolyq terrorızmge qarsy is-qımyl ekenin atap ótti. «Antıterrorlyq naýqan memleketterdiń beıbit maqsattaǵy ıadrolyq baǵdarlamalaryna, tehnologııalar men jabdyqtar alý, bilim men tájirıbeler almasý quqyqtaryna shek qoı­­­maýy tıis. Qazaqstan AES-ke jáne atom stan­­sasyn salýǵa qajetti ıadrolyq otynnyń tolyq sıklin jasaýdy josparlap otyr»,  dedi N.Nazarbaev. Buǵan qosa, Memleket basshysy Qazaqstan aldaǵy ýaqytta MAGATE-niń róli men bedelin arttyrýdy qalaıtynyn atady. Respýblıka ıadrolyq qarýdan azat jańa aımaq, onyń ishinde Taıaý Shyǵysta qurýdy qoldaıdy, dedi Prezıdent. «Biz Ortalyq Azııany Iаdrolyq qarýdan azat aımaq jasaý týraly shartqa qol qoıǵan qatysýshy elderdiń qaýipsizdigine kepildik berý týraly hattamaǵa «ıadrolyq bestiktiń» tez arada qol qoıýyna úmit artamyz», dep atap ótti  Qazaqstan Prezıdenti.   Nıderlandta Qa­­­­zaqstan Prezıdenti Nursultan Nazar­­­baev­tyń beınesi beınelengen jańa gol­land­tyq poshta markasy men «Prezıdent Nazarbaev» qyzǵaldaq gúliniń jańa sorty tanys­tyryldy, sondaı-aq, Rotterdam qalasy merııasynyń bastamasymen «Astana» jańa alańy ashylatyndyǵy jarııa etildi. Bul Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaq­­stannyń Nıderlandtaǵy dostary» qazaq­standyq-nıderlandtyq saıası klýby múshe­lerimen kezdesýinde belgili boldy. Shara barysynda Prezıdent Qazaqstan gollandtyq kompanııalarmen yntymaqtasýǵa jáne ózara is-qımyldy keńeıtýge qyzyǵýshylyq tanytatynyn atap ótti. «Qazaqstan ekonomıkasyndaǵy Nıder­landtyń ınvestısııasy 30 mıllıard dollardy quraıdy. О́zara taýar aınalymy 10 mıllıard dollar deńgeıinde, bul – EO elderi arasyndaǵy eń joǵary kórsetkish. Búginde Qazaqstan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamany júzege asyrýda. Osynyń aıasynda 500-den astam kásiporyn quryldy, 600 myń jańa jumys orny ashyldy. Biz gollandtyq kompanııalardy birlesip jumys isteýge shaqyramyz. Bizdiń elimiz munaı-gaz, tústi jáne qara metallýrgııa, hımııa salalarynda óńdeýshi kásiporyndardy damytýǵa qyzyǵýshylyq tanytady. Biz osyndaı óndiristerge preferensııa usynamyz jáne tıisti ınfraqurylymdar jasaımyz. Sondaı-aq, aqparattyq jáne aýylsharýashylyq salalarynda da yntymaqtastyqty damytýdy qalaımyz», dedi N.Nazarbaev. Nursultan Nazarbaev, sondaı-aq, golland­­­tyq joǵary tehnologııalyq kásiporyndary jetistikteri kórmesinde boldy. Kórmede 25 kompanııanyń, onyń ishinde Royal Ten Cate, CLAAS, Royal Dutch Shell, Royal Philips jobalary jáne qazaqstandyq-eýropalyq perspektıvaly birlesken jobalar usynyldy. Kórme aıasynda jalpy kólemi 328 mıllıon eýrodan asatyn ekijaqty 13 qujatqa qol qoıyldy. Sheteldik aqparat agenttikteriniń habarlary boıynsha ázirlendi.