El Prezıdenti Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń «Qazaqstan» ulttyq telearnasyna bergen suhbatyn el bolyp kórip shyqtyq.
Birinshiden, jýrnalıst tarapynan óte jaqsy, túıtkildi, eldiń kókeıinde júrgen birqatar suraq qoıyldy. Berilgen jaýaptardan Prezıdenttiń barlyq aqparat quraldaryna sholý jasap otyratynyn, áleýmettik jelilerde de kóp pikir týǵyzatyn posttarǵa, pikirlerge, oılarǵa nazar aýdaratynyn, eldiń kókeıindegi kez kelgen suraqtardan, oqıǵalardan habardar ekenin ańǵarýǵa bolady. Budan bılik pen halyq arasynyń jaqyndaý úderisiniń jyldam júrip jatqanyn kóremiz. Iаǵnı bizdiń el azamattyq qoǵam qurýǵa bet alǵandyǵyn baıqaımyz. Bul – óte jaqsy qadam!
Ekinshiden, árıne qazirgi sátte qoǵamdy eleńdetip otyrǵan nárse ol – qańtar oqıǵasy. Qańtar oqıǵasyna baılanysty men bir nárseni basa aıtqym keledi. Memleket basshysy bolǵannan keıin, tájirıbeli dıplomat retinde ol kisiniń ashyq aıtatyn máseleleri bar jáne óziniń bir deńgeıinde áliptiń artyn baǵatyn sátter de jetkilikti. Ol – tergeý jumystary. Tergeý jumystaryn arnaıy quqyq qorǵaý organdary jan-jaqty júrgizip jatyr. Qazir Qazaqstan halqy «Sol dúrbeleńniń artynda kim turdy? Qandy qyrǵyndy kim uıymdastyrdy? Oǵan qandaı toptar múddeli boldy?» degen saýaldarǵa jaýap kútip otyr. Osy saýaldarǵa baılanysty Prezıdent, bul dúrbeleńdi uıymdastyrǵan, iske asyrǵan, maqsattary memlekettik tóńkeris jasaý bolǵan arnaıy, tyńǵylyqty daıyndyqtan ótken terrorıstik top dedi. Iаǵnı bul – aldyn ala daıyndalǵan, halyqtyń ishine ábden tereńdep, tamyrlanyp engen uıymnyń jumysy. Oǵan halyqtyń da kózi jetti. Endigi saýal, ol uıymnyń basynda kim turdy, negizgi uıymdastyrýshy kim? Olardyń naqty maqsaty qandaı degen suraqtardyń jaýabyn bilgisi kelgen halyq tynyshsyzdanyp barady.
Aldymen myna jaǵdaıdy eskerýimiz kerek, bul saýaldarǵa bir-eki adamdy ustaı salyp, solardy tergeı salyp, nátıjesi aıtylmaıdy. Ol ábden zertteledi, tergeledi, tekseriledi. Sodan soń baryp, jaýap beriledi. Osyny jadymyzda jaqsy ustaýymyz kerek. Eger jaýap berilmese, eldiń arasynda haos týǵyzý, terrorlyq áreketter jasaý, bılikke qarsy shyǵý, basqa da túrli qarsylyqtar týyndaı beredi. Al ondaı jaǵdaıda taǵy da beıbit halyq arandaıdy, túrli qıyndyqqa ushyraıdy. Zardap shegedi. Osy oraıda biz durys túsinip, durys qorytyndy jasaýymyz kerek.
Qazaqstandaǵydaı jaǵdaı ózge elderde de bolǵan. Mysaly, Túrkııada 2016 jyly dinı radıkaldy toptar áskerı tóńkeris jasady. Jaǵdaı ýshyqqan sondaı sátte Túrkııa Prezıdenti Erdoǵan Kıprge bardy da tikeleı efırge shyǵyp, búkil halyqqa úndeý joldady. Bir eldiń basshysy óziniń ordasyn tastap, basqa bir aralǵa barýǵa májbúr boldy. Sondaı qıyn jaǵdaıda búkil Túrkııa halqy prezıdentin qoldap, tóńkeris jasaýshylardy ózderi birge júrip ustap, olardy túrmege toǵytty. Qazir bizdiń halyqqa kerek bolyp jatqan nárse – osy. Halyq basshysyn osylaı qoldaý kerek. Bizde bolǵan jaǵdaı sol Túrkııadaǵy tóńkeris jasaý áreketimen uqsas. Al endi budan bólek basqa da máseleler bar. Ol – jalpy aqparat taratýshylarǵa qarata aıtylǵan Prezıdenttiń sózi. Bizde kásibı deńgeıdegi jýrnalıstter bar, odan bólek qoǵamdyq pikir týǵyzatyn túrli deńgeıdegi adamdar bar. Ony bloger deımiz, áleýmetshi, basqa deımiz. Mysaly, Keńes dáýirinde belgili bir shaǵyn baspalar, buqaralyq aqparat quraldary boldy. Birdi-ekili gazet, telearna degen sııaqty. Sodan kim sóıleıdi, qandaı jýrnalıst, qandaı jazýshy, qandaı zııaly qaýym ókili pikir bildiredi, solardyń oıy mańyzdy boldy. Olar qoǵamda pikir týǵyzyp, pikir qalyptastyra bildi. Tipti bir adamnyń maqalasy laýazymdy tulǵany ornynan alyp tastaıtyn deńgeıge jetti. Qazir bul forma aýysty. Buny bıliktegi saıası tehnologter de jaqsy túsinýi kerek. Jáne túsinip te otyr dep oılaımyn. Biraq feıkterge feıktermen jaýap berý degen – ol ýaqytsha ǵana áreket. Bul baǵytta biz turaqty, júıeli túrde jumys isteýimiz kerek. Nátıjelerdi kórsetýimiz qajet. Endi bul máselede aqparat taratýshy tarıh aldynda, ar-uıaty men keler urpaqtyń aldynda óziniń jaýapkershiligin sezinýi kerek. Men qandaı aqparat taratyp otyrmyn, múmkin bul memlekettiń tutastyǵyna zııan tıgizetin, memleketti qurdymǵa jiberetin aqparat emes pe dep árbir azamat oılanýy kerek degendi meńzedi Prezıdent atalǵan suhbatynda. Budan da basqa ákimderdi saılaý sııaqty naqty máseleler de aıtyldy. Bul qadamdardyń barlyǵy demokratııany ornyqtyrýǵa, jalpy jurttyń talabynan shyǵýǵa, halyqtyń kóńilindegini dóp basýǵa degen talpynys dep bilemin. Osyndaı jaǵdaıda biz halyq bolyp, Prezıdentke, onyń jańadan jasaqtaǵan komandasyna jumys isteýge, reformalar jasaýǵa múmkindik berýimiz kerek. Iаǵnı Qazaqstan halqy Qasym-Jomart Toqaevtyń tóńiregine toptasyp, «Bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaratyn» syn sátke jettik! Eger de osyndaı almaǵaıyp ýaqytta toptasyp, birliktiń eren úlgisin kórsete almasaq, biz keler urpaq aldyndaǵy boryshymyzdy óteı almaımyz! Tarıhtyń daýyldy synyna tótep bere almaǵan halyqtardyń sanatynda qalamyz!
Ǵalymjan О́TELBAIULY,
«Qazaq áýenderi» AQ prezıdenti