Bıýdjet túzetýlermen tolyqty

Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda áleýmettik qamsyzdandyrý, О́zbekstanmen erkin saýda aımaǵy jáne 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet máselelerine qatysty zań jobalary qaraldy. Áleýmettik qamsyzdandyrý máseleleri boıynsha ózgeristerdi kózdeıtin zań jobasy eki oqy­lym­da qaralyp, qabyldandy. Zań­dyq qujat Elbasynyń Úki­mettiń keńeıtilgen otyrysynda járdemaqylardyń mólsherin arttyrý týraly tapsyrmasyn jáne bıylǵy Joldaýyn oryndaý maqsatynda ázirlengen. Atap aıtqanda, áleýmettik sıpattaǵy tólemderdiń mólsherin 2014 jylǵy 1 sáýirden bastap 12 paıyzǵa deıin, al memlekettik áleýmettik jár­demaqylar mólsherin 2015 jylǵy 1 shildeden bastap 25 pa­ıyz­ǵa arttyrý josparlanyp otyr. Jáne de 2015 jylǵy 1 qańtardan bas­tap bala asyrap alýǵa baılanys­ty 75 aılyq eseptik kórsetkish mól­sherinde birjolǵy aqshalaı tólem engizý de nazardan tys qalmaǵan. Budan keıin depýtattar nazaryna Erkin saýda aımaǵy týraly shartty onyń Taraptary men О́zbekstan Respýblıkasy arasynda qoldaný týraly hattamany ratıfıkasııalaýǵa qatysty zań jobasy usynyldy. 2011 jylǵy 18 qazandaǵy Erkin saýda aımaǵy týraly shartty О́zbekstanǵa qoldaný hattamasyna 2013 jylǵy 31 mamyrda Mınskide TMD úkimetteri basshylary keńesiniń otyrysynda qol qoıylǵan. Hattamada ımport kezinde alyp qoıýlarsyz ózara saýdanyń bajsyz rejimi kózdeledi. Elimiz О́zbekstanǵa tıisti taýarlardy áketý kezinde olarǵa qatysty eksporttyq bajdardy qoldanýdy kózdegen taýarlar tizbesin bekitken. Sonymen birge, О́zbekstan da elimizge taýarlardy eksporttaý kezinde kedendik bajdardy qoldaný quqyǵyn ózine qaldyrǵan. Bul rette О́zbekstan Arme­nııa­nyń, Belorýssııanyń, Qazaq­stannyń, Qyrǵyzstannyń, Mol­dovanyń, Reseıdiń, Tájikstannyń jáne Ýkraınanyń kedendik aýmaǵynan shyǵarylatyn taýarlar ımportyna qatysty kedendik bajdardy qoldanbaıdy dep kórsetilgen. Zań jobasy senatorlar tarapynan qoldaý tapty. Sondaı-aq, keshegi otyrys­ta depýtattar «Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Ulttyq qorynan 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan kepildendirilgen transfert týraly» Zańǵa ózgeristi kózdeıtin zań jobasyn qarap, qabyldady. Respýblıkalyq bıýdjetke beriletin kepildendirilgen transfert absolıýttik mánde 8 mıllıard AQSh dollary deńgeıinde tirkelgen. «2014-2016 jyldarǵa ar­nalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» Zańǵa ózgeristerdi kózdeıtin zań jobasy da keshe qoldaý tapty. Bul jerde zań jobasy teńge baǵamynyń AQSh dollaryna qatysty ózgerýi men áleýmettik-ekonomıkalyq damý boljamy jáne Ulttyq qordan 2014 jylǵa arnalǵan kepildendirilgen transfert mólsheriniń túzetilýine baılanysty ázirlengendigin aıta ketken jón. Jáne Memleket basshysynyń bıylǵy 17 qań­tar­daǵy Joldaýynda jáne Úki­mettiń 2014 jylǵy 14 aqpan­daǵy keńeıtilgen otyrysynda aıtylǵan tapsyrmalaryn iske asyrýǵa baǵyttalǵan. Sonymen, respýblıkalyq bıýdjettiń túsimi bekitilgen bıýdjetpen salystyrǵanda 432,5 mıllıard teńgege óse otyryp, 6 206,1 mıllıard teńge, al shyǵysy bekitilgen bıýdjetpen salystyrǵanda 408,7 mıllıard teńgege ósýmen 7 124,8 mıllıard teńge dep aıqyndalyp otyr. Azamattyq qyzmetshilerdiń jalaqylaryn 10 paıyzǵa arttyrý maqsatynda 63,5 mıllıard teńge, zeınetaqy tólemderi men memlekettik áleýmettik tólemderdiń mólsheri – 53,4 mıllıard, stýdentterdiń stıpendııasyn 10 paıyzǵa arttyrýǵa – 4,7 mıllıard, «Qoljetimdi turǵyn úı-2020» baǵdarlamasyn iske asyrýǵa – 20,8 mıllıard, 2013-2020 jyldarǵa ar­nal­ǵan «Agrobıznes-2020» baǵ­dar­la­masyn iske asyrýǵa – 17,7 mıllıard, «QazAgro» UBH» AQ qosymsha qarjylandyrý – 20 mıllıard, elimizdiń halyqaralyq mindettemelerine – 21,8 mıllıard, EKSPO-2017 kórmesin ótkizýdegi ulttyq josparǵa 10 mıllıard teńge jáne ózge de shyǵystar qarastyrylypty. Zań jobasymen úkimettik borysh lımıti 2014 jyldyń 31 jeltoqsanyna 40 mıllıard teńgege qysqartylyp, 5 673,0 mıllıard teńge mólsherinde bel­gilengen. 2014 jyly konses­sııalyq mindettemeler lımıti 122,5 mıllıard teńgege ulǵaı­ty­lyp, 279,8 mıllıard teńge mólsherinde belgilengen. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».