Salaǵa serpindi ózgeris kerek

Elektr energııasyna arnal­ǵan tarıfter birneshe ret kóteril­ge­nimen, bul áreket salanyń jaǵ­daıyn jaq­sar­ta almaı tur. Búginde materıaldyq-tehnıkalyq baza sha­­m­amen 80 paıyzǵa tozǵan. Bul kór­­setkish jyldan jylǵa kóbeıip keledi.

Aqmola jáne Soltústik Qazaq­stan oblystarynyń birqatar aýda­nyn oryn alýy múmkin teh­no­logııalyq óshirýlerdi joıý úshin elektr jelilik «Kókshetaý Energo» kompanııasy jóndeý já­ne apatty jóndeý brıgadalar­dy qajetti mate­rıaldarmen jáne quraldarmen qamtamasyz ete bil­di. Sondaı-aq jedel kezekshi-dıs­petcherlik qyzmetter men jón­deý brıgadalarynyń quramy 120-dan asa apat jáne órtke qarsy jattyǵýlar ótkizdi. О́tken jyly tutynýshylarǵa berilgen elektr energııasynyń kólemi 1 mlrd 400 mln kVt*saǵ shamasynda boldy. Bul kórsetkishti 2020 jyl­dyń sáıkes merzimimen salystyrsaq, ósim kólemi 12,3 paıyzdy quraı­dy. Eseptik tehnıkalyq shyǵyndar ruqsat etilgen dálizde boldy. Bul kompanııada kommersııalyq shy­ǵyndar joq degen uǵymdy bil­di­redi.

Jumys istep turǵan elektr qu­ryl­ǵylarynyń qabilettiligin arttyrý maqsatynda, sondaı-aq 2021-2022 jyldardyń kúzgi jáne qysqy maýsymyna daıyndyqqa oraı «Kókshetaý Energo» serik­testiginiń bólimsheleri keshendi jón­deý jumystaryn jú­ıe­li túr­de júrgizdi. Aıtalyq, ótken jy­ly kompanııanyń mamanda­ry 35 kV jáne odan joǵary ker­­neýli 62 podstansaǵa, 3,3 myń shaqyrym áýe, 29 shaqyrym ka­bel­dik jelilerine, 700 danaǵa teń 10/0,4 kV transformatorly pod­stansalarǵa tehnıkalyq qyz­met kórsetti. Bul kólem – ót­ken jyl­dardaǵy kórsetkishpen salys­tyrǵanda, 52,8 paıyzǵa jo­ǵary. Statıstıkalyq málimetke qara­saq, 10/0,4 kV qýatty elektr jeli­leriniń boıyndaǵy apatty jaǵ­daılardyń kópshiligi dál osyndaı jelilerdiń boıynda oryn alatyny belgili. О́tken jyly 50 shaqyrymdyq elektr jelileri jańartyldy. Jańǵyrtý negizinen turǵyn úıdiń kireberisine deıin tartylǵan kabelderge qatysty. Mundaı jumys Kókshetaý qalasy men eki oblystyń birqatar aýdanynda ­qol­ǵa alyndy. Ener­ge­tık­ter eskirgen temir-betondy ba­ǵanalardy almastyrý jumysyn áli de júrgizýde. Sońǵy úsh jyl ishinde 7 myńǵa jýyq osyndaı te­mir-betondy tirekter jańasymen almas­tyryldy.

Jańǵyrtý jumystary trans­for­matorlyq podstansalarǵa da qatysty. Máselen, Kókshetaý qalasyndaǵy eki KTP almasty­ryl­dy. Onyń qyzmet aıasyna №21 mekteptiń mańynda ornalasqan 400-den asa abonent kiredi. Dál osyndaı jumys Shýche, Ta­ıynsha qalalary men Krasnoıar, Saý­malkól aýyldarynda jáne Bestóbe kentinde de júrgizildi. Osy jyly osyndaı 9 transformator podstansasy ornatyldy.

Kompanııanyń eń negizgi ener­go nysandary 2021 jylǵa jos­parlan­ǵan ınvestısııalyq baǵdarlamalar sheńberinde qam­tyldy. 110/35/10 kV «Tıho­okean­skaıa» podstansa­sy «Kók­­­shetaý Energo» seriktes­ti­­gi­men, «Sol­tústik Qazaqstan elektr jelileri kom­panııa­sy» aksıo­nerlik qoǵamynyń 110 kV jelisimen jalǵasady. Jań­ǵyrtý aıasynda burynǵy maıly ajy­ratqyshtar jańa zamanǵy va­kýým­dyq ajyratqyshtarmen almastyryldy. Osyndaı is-qımyldyń nátıjesinde, jańa qalyp júzege asyryldy. Taıynsha jáne Aq­jar aýdandarynyń elektr jeli­lerinde de osy sıpattaǵy jumys júrgizildi. Qazirgi ýaqytta qajetti qu­rylǵylar alynyp, daıyndyq-montaj isi qolǵa alyndy. Osyn­daı maqsatty júrgizilgen is-shara­lar arqyly kompanııa óz tutynýshylaryn sapaly jáne senimdi energııamen jabdyqtaýda.

Túrli qıyndyqtar men ke­der­gilerge qaramastan, kompanııa zamanaýı jańa tehnıkany belsendi paıdalanýda, sol ar­­qyly tehnıkalyq qyzmetkerler úshin qolaıly jáne jaıly eńbek jaǵ­da­ıyn týdyryp otyr. Bıyl kompanııa MTZ-82 bazasynda uń­ǵyma qazǵysh, as­falt­talǵan jerlerde jylǵa qazýǵa ar­nalǵan qondyrǵysy bar, joǵary volt­ty synaqtarǵa arnalǵan jyljymaly elektr zerthanasyn, oǵan qajetti barlyq tehnıkalyq qon­dyrǵyny, GAZ-33098 VIPO bazasynda avtogıdrokótergishti, júk kóterý múmkindigi 25 tonnaǵa erkin jetetin «KamAZ» kóligi bazasyndaǵy avtokrandy, sondaı-aq «Fermer» «Patrıot» ÝAZ 4 av­to­mobıldi, 2 bur­ǵylaý mashınasyn jáne JAC S7 avto­mobılderin satyp aldy. Joǵaryda atal­ǵan barlyq is-sharalar kompanııa­nyń ınvestısııalyq baǵdarlamasynyń aıasynda júzege asy­ryl­dy. Al jańa teh-

nıkany satyp alýǵa 200 mln teńgeden astam qarajat jum­saldy. Tek sońǵy úsh jyldyń ishinde kompanııanyń garajdary 30 birlikten astam arnaıy tehnıkamen jáne jeńil avtokólikter­men tolyqtyryldy. Búgingi tańda kásip­oryn jumysshylarynyń ortasha eńbekaqysy 133 964 teńge­ni quraıdy. Máselen, statıstıka­lyq kórsetkishtiń sońǵy úsh jylyn alatyn bolsaq, kompanııa qyz­­metkerleriniń jalaqysy 2,5 ese­den astam óskendigin baıqaý­ǵa bo­lady. Qarapaıym elektr mon­te­riniń jalaqysy 2018 jyly 57 myń teńgeni qurasa, bıyl bul kórsetkish 126 myń teńgeni qu­rady.

Shalǵaıdaǵy aýyldyq okrýg­ter­di elektr qýatymen jabdyqtaý máse­lesine aıryqsha nazar aýdarylýda. Bul oraıdaǵy negizgi maqsat – energııa shyǵynyn azaıtý. Anyǵyraq aıtsaq, 110 kV-ǵa arnalǵan qosalqy stansa ustaý ekonomıkalyq jaǵynan tıimsiz. Osyǵan baılanysty ujym mamandary Soltústik Qazaqstan oblysynyń aýdan­darynda jo­ǵaryda atalǵan tıptegi stansany ońtaılandyrý jumystaryn ári qaraı júrgizbekshi.

Endi biraýyz sózdi kadr máse­le­si tó­ńireginde aıta ketelik. Kadr jetis­peýshiligi – energetı­ka sektorynyń ótkir máselesi. Seriktestikte qyz­met­kerlerdiń áleýmettik-turmys­tyq jaǵ­daıyn jaqsartýǵa kóńil bólinýde. Buǵan deıin jalaqynyń tómen bolýy kadrlardyń turaq­tamaýyna áser etip kelgen bolatyn. Sonymen qatar dástúrli oqytý ádisimen ýnıversıtet­ter tek teo­rııalyq bilimi bar jas maman­dardy oqytyp shyǵarady. Ýnı­versıtetter eskirgen tehnologııalarmen oqytady. Al óndiriste olardyń beıimdelýi bas­talady, óıtkeni mamanǵa bilimmen qatar tájirıbe men iskerlik qajet. О́n­diris neǵurlym kúrdeli bolsa, so­ǵurlym uzaq beıimdelý bolmaq. Bul fakt halyqaralyq oqytý tásilin qoldana otyryp, mamandardy daıarlaý prosesin qaıta qaraýdy talap etedi. Bes, tipti odan da kóp ýaqyt ishinde bilikti kadr daıarlaý múmkin emes.

– Álem ózgerýde. Demek biz de zamanaýı qyzmet kórsetýge tıistimiz. Ener­getıkterden salany basqarýdyń zamanaýı tásil­derin júzege asyrý talap etilýde. Oǵan aıtarlyqtaı qarajat qa­jet, – deıdi seriktestik basshy­sy Dosymhan Aralbaev, – 2019 jyly «Kókshetaý Energo» se­rik­testiginde zamanaýı bıllıng jú­ıesi jobasy iske asyrylýda. Bul júıe tutynýshylar tarapynan da oń baǵasyn alyp otyr. Biz eskirgen abonenttik jáne óner­kásiptik sektor baǵdarlamalarynan bas tartyp otyrmyz. Jańa júıe ınternet jáne paıdalanýshynyń tıisti ruqsaty bolǵan kezde kez kelgen kompıýter nemese smartfon arqyly jumys isteýge múmkindik beredi. Bizdiń qyzmetkerlerimiz de qashyqtyqtan jumys isteı alady. Jumys sapasyna nuqsan kelmeıdi.

Salada qordalanyp qalǵan má­se­leler de az emes. Jasyratyny joq, sońǵy jyldary elektr energetıka salasyn túbegeıli jań­ǵyr­tý týraly az aıtylyp júrgen joq. Bul oraıda jelilerdiń tozýy, tehnıkalyq múmkindiginiń zaman aǵysyna ilese almaýy, ın­ves­tısııalardyń azdyǵy týraly máseleler týyndaýda. Aldymen elektr jelileriniń tozýynyń be­leń alýy týraly taratyp aıta ketelik. Mamandardyń aıtýyna qaraǵanda, aǵymdaǵy tarıftik saıa­sat qoldanystaǵy jelilerdi qaıta qurý boıynsha aýqymdy jumys júrgizýge múmkindik bermeıdi eken. Jańǵyrtý kórmegendikten jelilerdi damytý júzege asyryl­maı, kerisinshe, tozýy jıilep barady. Búgingi tańda seriktestik 16 myń shaqyrymnan asatyn áýe jelileri arqy­ly qyzmet etýde. 0,4-10 kV kabel jelileri 332 shaqyrymdy quraıdy. Onyń ústine 3 myńǵa jýyq qosalqy stan­sa bar.

Kásiporyn elektr jelilerin óz kú­shimen jóndep, qanaǵattanar­lyq jaǵ­daıda ustaýǵa tyrysqany­men, bul oraı­daǵy sharýa aıta qalarlyqtaı emes. Jelilerdiń tozyǵy jetken. Tipti qy­ryq jyldan astam jumys istep tur­ǵan jelilerdiń bir bóligi 80 paıyzdy qu­raıdy. Elektr energııasyn berý tarıfi­ne engizilgen jań­ǵyrtý baǵdarlamasy bar­lyq elektr qondyrǵylaryn jylyna shamamen 0,5 paıyz jańartýǵa ǵana múmkindik beredi. Sońǵy bes jyl ishinde elektr jabdyqtaryn jańǵyrtýǵa ınves­tısııa quıyl­ǵanymen, jalpy kólemniń 4,2 paıyzy ǵana aýystyrylǵan. Qa­zir qarjylandyrý tek jeke jab­dyqtyń jumysyn saqtaý úshin ǵana jetkilikti. Mun­daı jaǵdaıda fızıkalyq tozý ul­ǵaıyp, apat kóbeımek. Demek elektr ener­gııasymen jabdyqtaý sapasyna se­nim azaıady.

Aýyl turǵyndarynyń údere kóship, qatary sırep qalýy da óz áserin tı­gizýde. Keıbir shaǵyn aýyldardaǵy otba­sy sany elýge de jetpeıdi. Mine, osy­nyń ná­tıjesinde, elektr energııa­syn tutyný kólemi azaıatyndyǵy bel­gili. Shaǵyn aýyl­dardy elektr qýa­tymen qam­tamasyz etetin 110 kV, 35 kV qosalqy stansalar bosqa ju­mys isteıdi. Ári shaǵyn aýyldar shal­­ǵaı­da ornalasqandyqtan, jeli­ler­diń uzyn­dyǵy da aıta qalar­lyqtaı. Osy­laısha, tutyný­shy­larǵa elektr energııasyn jet­kizý shyǵyndary 100 esege de­ıin kóbeıetini bar. Osyndaı olqy­lyqtarǵa qaramastan seriktestik shalǵaıdaǵy el­di mekenderdi elektr energııasymen qam­tamasyz etý­di turaqty júzege asyrýda.