Bıylǵy jyldyń aqpanynda biz, Májilis depýtattary, Almaty jáne Almaty oblysy, Qyzylorda men Semeı qalalaryndaǵy «Qasiretti qańtar» oqıǵasy kezinde ustalyp, tergeý ızolıatorlaryna qamalǵan azamattarmen jáne olardyń týystarymen, advokattarymen júzdestik.
Ásirese ósirip, jetkizip, endi qyzyǵyn kórem dep otyrǵan balalarynan aıyrylǵan, jaralanǵan, oqıǵanyń alǵashqy kúnderinde qamaýǵa alynǵan uldarynan habar ala almaǵan analarmen kezdesý ońaı bolǵan joq. Olardyń janaıqaıyn, tipten qarǵystaryn da tyńdap, sabyrǵa shaqyryp basý aıtýǵa tyrystyq. Jeke telefonymdy áleýmettik jelige jarııalap, balalarynyń taǵdyryna alańdaǵan analar áli kúnge deıin habarlamalar jiberip, ádildik izdep bizden úmit kútýde.
Azamattardy qabyldaý kezinde quqyq qorǵaý organdary tarapynan kúsh qoldaný, ásirese ustaǵan sátte uryp-soǵý sııaqty keleńsiz jaǵdaılardyń bolǵany belgili boldy. Útikpen tek kıim ǵana emes, adamdy da «útikteýge» bolatynyn ishki ister organdarynyń ókilderiniń tergeý «amaldarymen» tanysqanda bildik. Sondaı-aq kameraǵa túskenin syltaýratyp, aıyptalýshynyń jazasyn aýystyrý nemese bosatý úshin onyń týystarynan belgili mólsherde «syıaqy» talap etý úrdisi paıda bolyp jatqany da sóz boldy.
Prezıdent 11 aqpanda Májilistiń otyrysynda sóılegen sózinde «elimiz dýshar bolǵan aýyr qasirettiń sebepterin saralap, onyń saldaryna naqty baǵa berý – aldymyzda turǵan óte mańyzdy mindet» ekenin aıta kelip, eldegi quqyqtyq tártipti qamtamasyz etý, ustalǵan adamdardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn qorǵaý jáne tergeý júrgizý barysynda ár azamattyń isin muqııat qarap, ádil sheshim qabyldaýdy tapsyrǵan bolatyn. Osy oraıda, qoǵamdyq komıssııalar qurylyp, ár istiń zańdylyǵy tekserilip jatyr. Búginde qamalǵan azamattarǵa arasha túsip, zańgerlik qyzmet kórsetip júrgen Abzal Quspan, Aıman Omarova sııaqty belgili zańgerlerge ustanǵan azamattyq pozısııalary, syn sáttegi eńbekteri úshin úlken alǵys bildirgim keledi.
Qazirgi ýaqytta da bul másele kún tártibinen áli túsken joq. Osy jyldyń 9 aqpanynda «Aq jol» fraksııasynyń depýtattary men 9 naýryzda Májilis depýtattarynyń atynan Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýrorynyń atyna depýtattyq saýaldar joldanǵan bolatyn.
Alaıda osy qandy oqıǵany uıymdastyrýshylar men sodyrlardyń kim ekeni týraly aqparat áli de tolyq emes. Biraq qamalǵandar men sottalǵandardyń, zardap shekkender men jábirlengenderdiń naqty sany, olarǵa qatysty júrgizilip jatqan tergeý amaldary men qabyldanǵan sheshimder týraly búgin biraz aqparat aldyq.
Árıne, munyń bári ońaı sharýa emes. Degenmen el tynyshtyǵyn buzyp, bir sátte dúrbeleńge aınalyp ketken oqıǵaǵa qatysty másele – halyqtyń nazarynda. Barlyq jasalyp jatqan sharalar men tergeý amaldarynyń nátıjesi barynsha ashyq, shynaıy aqparattandyrylyp otyrsa, kuba-qup bolar edi.
Búgingi ókiletti organdardyń Májilistegi esebimen «Qańtardyń» barlyq máseleleri sheshilmeıdi. Depýtattar kóterilgen suraqtar óziniń ádil sheshimin tapqansha qadaǵalaýda ustaıdy jáne quzyrly organdardy el aldynda ashyq ta shynaıy jaýap berýge shaqyrady. Qoǵam beıbit sherýdi qasiretke aınaldyrǵandardyń kim ekenin, olardyń túpki maqsattaryn bilýge tıis. Bul oqıǵada kimniń «aq», kimniń «qara» ekenin anyqtap, jazyqsyz japa shekkenderdiń ómirlerine «balta shappaı», bosatyp, naǵyz kinálilerdiń attaryn jarııalap, olardy qatań jazaǵa tartý qajet.
Prezıdent Q.Toqaevtyń «Aýyrlatatyn mán-jaılar bolmaǵan jaǵdaıda, «jazany jeńildetý» sharalaryn qabyldaý qajet» degenin nazarǵa ala otyryp jáne qańtar oqıǵasynyń alǵysharttary men sebepterin eskerip, búginde aýyr emes zań buzýshylyq jasaǵan azamattarǵa tek Qylmystyq kodeks turǵysynan emes, adamı gýmanıstik kózqaraspen qaraǵan jón bolar.
Qamalǵandarmen kezdesý kezinde birazynyń kóptiń býymen erip ketken, jumyssyz, kezdeısoq tabyspen «ata-anasyna sep» bolsyn dep jan baǵyp júrgen jastar ekenine kózimiz jetti. Endeshe, osy jastarymyzdy jumyspen qamtý jáne olardyń ómir sapasyn jaqsartý úshin, olar óz baqytyn alańnan emes, adal eńbekten, eńbegine laıyq tabysynan izdeýi úshin qandaı shuǵyl sharalar qabyldanyp jatyr?
Jasyratyny joq, búginde azamattarymyz jumys, oqý izdep, týǵan jerlerin tastap, iri qalalardyń mańaıyna shoǵyrlanady. Elorda men Almaty sııaqty qalalardyń qasynda 40-50 myń halqy bar aglomerasııalar paıda bolýda. Bul turǵyndardyń basym kópshiligi – jastar. Biraq bul úlken aýyldarda tek jumys orny ǵana emes, jastar kúsh-qaıratyn jumsaıtyn, qurbylarymen kezdesetin ne bir sportzal, ne mádenıet úıi joq. Bul aýyldar astanamyzdy jumys kúshimen, aýylsharýashylyq taýarlarymen qamtamasyz etip, azyq túlik qaýipsizdik beldeýi bolýdyń ornyna qaýipti gettoǵa aınalyp jatyr. Osy máselege baılanysty birneshe depýtattyq saýal da joldaǵanbyz.
Jastardy sapaly jumyspen qamtý jergilikti ákimderdiń qyzmet kórsetkishteriniń negizgi krıterıine aınalýy kerek. Jumysy joq, árkimge bir jaltaqtap qoldaý tappaǵan, jigeri jasyǵan áleýmettik jaǵdaıy joq jastardan biz ne kútemiz?! Al eger búgin bárimiz kýá bolyp otyrǵan Ýkraınadaǵydaı el basyna kún týsa, biz osyndaı jastardy qalaı el qorǵaýǵa shaqyramyz? Qoryta aıtqanda, biz jastarymyzǵa arasha túse otyryp, elimizdegi jastar máselesin keshendi túrde qolǵa alatyn kez keldi dep sanaımyz.
«Tentegin tezge el bolyp salyp», túzep alatyn el emespiz be?! Qańtar oqıǵasyn ádil saralap, eldiń aldynda osy oqıǵalardyń aq-qarasyn ashyp berý barshamyzdyń kásibı mindetimiz dep sanaımyn. Aldymyzda aýyr da kúrdeli ister men sheshimder tur, ádildik barshańyzǵa serik bolsyn!
Berik DÚISENBINOV,
Májilis depýtaty