Adam boıyndaǵy nebir asyl qasıet, parasat týǵan jerdiń topyraǵynan darıtyn bolýy kerek. Zerendi aýylyndaǵy №14 órt sóndirý bóliminiń kishi serjanty Djalıl Zabırov osylaı paıymdaıdy.
Kókterek – tabıǵaty tamyljyǵan, kórkem óńir. Qoldyń salasyndaı aq qaıyń, ushar basy semiz toqtynyń kúzgi júnindeı buıra-buıra bolyp jóńkilip jatatyn qazbaýyr bulttardyń etegin jibekteı esilgen jelegimen jelpıtin záýlim terek. Ormandy alqaptyń baýyrynda bulyqsyp aqqan on san bulaq. Árqaısysynyń óz ataýy bar. Qoıbulaq, Áýlıebulaq.
– El etegi sógilmeı turǵanda, bala kezimizde Kókterektiń kóp balasy tal shybyqty at qylyp minip, birimiz Alpamys, birimiz Qobylandy bolyp oınaýshy edik. Kókiregimizde erteń er jetip, etek japqan soń el qorǵaıtyn azamat bolsaq degen bula sezim buıyǵyp jatatyn, – deıdi Djalıl Barjaqsyuly, – ol kezde ultqa bóliný eshkimniń oıyna kelmeıtin, qazir de solaı. Siz suraǵan soń aıtyp jatyrmyn, áıtpese, tatarmyn degen sózimdi estigen aýyldastarymnyń renjıtini de sózsiz. Biz ózimizdi Kókterektiń qazaǵy sanaǵaly qashan?!
Búginde jergilikti ult tilin jetik meńgergen, jetik meńgergenińiz ne qaısybir qazaqtyń ózinen árli, ádemi sóıleıtin Djalıl Barjaqsyuly ózge ult ókilderiniń arasynda aragidik ótkizilip jatatyn aýdandyq, oblystyq til saıystaryna san márte qatysyp, júldeli orynǵa ıe bolǵan. Tildi ǵana emes, maǵyna-mazmuny mol, astarynda máıekti ıshara mólt-mólt etip jatatyn, san ǵasyrdan beri úzilmeı jalǵasyp kele jatqan salt-dástúr, ádet-ǵurypty da bir kisideı meńgergen. Shoq juldyzdaı shaǵyn ǵana qazaq aýylynda ósse, kileń qazaqtyń ishinde tárbıelense, basqadaı jóni de joq qoı.
– Qazaq tili ózge tildiń ishinde áýezdi, áýendi til, – deıdi keıipkerimiz, – jaı sóılegenniń ózinde án bolyp esip, jyr bolyp quıylyp turǵan joq pa? Ákem de, atalarymyz da osy tilde sóılegen. Sondyqtan bizdiń ana tilimiz qazaq tili, al úı ishindegi ustanym, salt-dástúr ábden tamyr jaıyp ketken. Bolashaqta da solaı bolary sózsiz. Bizden órbigen urpaqtyń bári osy arýaq qonyp, nar shókken atajurtty óz Otany sanap, sonyń kósegesin kógertýge perzenti retinde at salysatyndyǵyna sóz joq.
Endi bir aýyz sóz búgingi qyzmeti haqynda. О́rt sóndirýshilerdiń oqys oqıǵaǵa jıi tap bolyp, ot-jalynnyń ishinde júrgen kezi az bolmaıdy. Jumys talaby solaı. Birde kezekshilik bóliminde turǵyn úı janyp jatyr degen sýyt habar túsken. Belgilengen tártip boıynsha ile attanyp, oqıǵa ornyna jetken. Shynynda da, as úıdiń aıqara ashylǵan jeldetkishinen qara tútin qaraly habardy áıgilegendeı býdaq-býdaq shyǵyp jatyr. Shamasy úı ishi otqa oranǵan. Adamdar aman bolsa eken dep tilegen ishteı. Sóıtse úı ıesi – ájeı sý qaınatpaqshy bolǵan. Gazǵa ydysyn qoıyp, astyn tutatqannan keıin teledıdar kórýge jaıǵasqan. Tipti sý tasyp, ydysy bosap, sońy órtke aınalǵanyn da ańǵarmaǵan. Ádeıi istegen dúnıe emes, jasy jer ortasynan asqan adamnyń jadyndaǵy jańǵalaqtyǵy. Ile jetken órt sóndirýshiler lezde gaz ballonyn oqıǵa ornynan alyp shyqqan. Perdeler men gazǵa jaqyn turǵan jıhazdardyń otqa oranǵany bolmasa, basqasy aman. Eń bastysy, teledıdar kórip otyrǵan ájemiz ózi týyndatqan tótenshe jaǵdaıdan zardap shekpegen. Istiń mánisine qanyqqannan keıin órt sóndirýshilerge aq alǵysyn joldap, batasyn berip jatyr. Gaz ballonyn ýaqytynda alyp shyqqandaryna da dán rıza.
– Mamandyǵymyz, árıne, qaýip-qaterge toly, – deıdi kishi serjant Djalıl Barjaqsyuly, – osy mamandyqqa baýlyǵan bólimshe komandıri Samat Júkenovti tálimgerim retinde sanaımyn. Qaraýyl bastyǵy Oljas Joldaspaev, aǵa órt sóndirýshi Jasulan Ybyraev tárizdi azamattarmen qoıan-qoltyq jumys istegen kezde bir-birimizge árdaıym nyq senimdimiz. Serigiń senimdi bolsa, kez kelgen qaýip-qaterdiń aldyn alyp, zardabyn joıýǵa bolady.
Bul endi qaýip-qaterge ábden eti úırenip, tájirıbesi tolysqan kezindegi áńgimesi. Áıtpese, alǵashqy bette kóńilde sál-pál qorqynyshtyń bolǵanyn da jasyrmaıdy. Birde kezekshilik bólimine qońyraý túsken. Sóıtse, aýyldaǵy turǵyn úıdiń biri otqa oranypty.
– Qyzyl jalynǵa oranǵan úıdi kórgen kezde tula boıym túrshigip, ot ishine kirip ketýge júregiń daýalamaıdy eken, – deıdi ózi, – sol oqıǵa kezinde áriptesterim ot ortasynda qalǵan adamdardy óz bastaryn qaterge tigip júrip, ajaldan aman alyp qaldy. Men sol sátte óz mamandyǵymnyń qoǵam úshin qanshalyqty qajet ekendigin túsindim. Keıin kez kelgen tótenshe oqıǵa ornyna barǵan kezde, eń aldymen, eń qymbat adam ómiri úshin kúresý qajet ekendigin uqtym.
Týǵan jeriniń qadirin jete túsingen, tili men dástúrin shynaıy qurmetteıtin kishi serjant qazir eliniń amandyǵy úshin jan aıamaı qyzmet etip júr. О́ziniń aıtýyna qaraǵanda, ot pen sýdan qoryqpaıtyn ójettilik, mańdaıyna jazylǵan mamandyqqa adal bolý týǵan jeriniń topyraǵynan jáne ózi týǵan tili sanaıtyn qazaq tiliniń qudiretimen tula boıyna daryǵan. Biz de osy ýájge qulaı sendik.
Aqmola oblysy,
Zerendi aýdany