Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýyn muqııat tyńdaýdan túıgen eń basty oıym, ol – bar bılikti bir adamnyń qolyna berip, bárin bir tulǵaǵa tirep qoıǵan burynǵy júıeden bas tartýǵa umtylýy dep aıtar edim. Bul jeke bastyń qamy emes, búkil eldiń bolashaǵy úshin jasalǵan qaıyrly qadam dep sanaımyn.
Prezıdenttik bılikti kúsheıtý úshin túrli ınstıtýttarǵa súıený, sonyń ishinde ózi múshesi bolyp tabylatyn parlamenttik partııanyń tóraǵasy bolý búginge deıin barlyq bılikti monopolııalandyrýǵa alyp keldi. Prezıdenttiń partııasy bolǵan soń barlyq bılik resýrstary sol partııanyń múddesine qyzmet etti. Saıası básekelestik is júzinde óte tómen dárejede boldy. Al mundaıdyń qandaı nátıje bereri aldyn ala belgili edi. Halyqtyń saılaýǵa degen, qoǵamdyq ómirdi jaqsartýǵa degen qulshynysy men belsendiligi barynsha salqyndady. Osy beıjaılyqtan arylýdyń eń basty joly – Prezıdenttiń partııanyń tóraǵasy bolýdan bas tartýy ekenin Qasym-Jomart Kemeluly dóp basyp aıtty.
Saıası ómirimizdi jaqsartýǵa baǵyttalǵan ekinshi másele – majorıtarlyq júıeniń engizilýi. Biz ázirge, saıası partııalar ózara ashyq kúres arqyly tek proporsıonaldyq saılaý júıesimen saılanyp, bılikke qol jetkizetin demokratııasy joǵary damyǵan Batys memleketterindeı bola almaımyz. Oǵan qol jetkizý úshin saıası damýdyń biraz joldarynan ótýimiz kerek. Sondyqtan da Prezıdenttiń Parlament depýtattarynyń 30 paıyzy burynǵy majorıtarlyq júıemen saılanýyn engizý týraly bastamasyn óte durys dep sanaımyn. Halyq belsendiligi artpasa shaǵyn toptarmen memlekettiń saıası júıesiniń damýy, ashyqtyǵy men zań ústemdiginiń ornaýy múmkin emes. Al bular bolmasa sybaılas jemqorlyq sııaqty indettiń arta bereri sózsiz.
Sonymen qatar Joldaýda Prezıdent Parlamenttiń ókilettigin arttyryp, bıliktiń biraz tarmaǵyn berýdi usyndy. Bul da qaınaýy jetken másele. Naqty bılik tek qana Prezıdentke baılanǵan memlekette ákimder men mınıstrler Parlament depýtattarynyń saýaldary men ondaǵy talaptardy júre tyńdap, oǵan shyǵaryp salma jaýaptar berýge ábden daǵdylanyp aldy. Eger ókildi bılik óz tarapynan bastama kóterip, Parlament talaptaryn oryndamaıtyn joǵary bılik ıelerin tyńdap qana qoımaı, ondaılardy oryndarynan alý, qyzmetinen shettetý quqyǵy bolsa – másele múlde basqasha bolar edi. Prezıdent óziniń Joldaýynda osy olqylyqtyń ornyn toltyryp, Parlamentke qosymsha ókilettik berý kerektigin aıtty. Bul Parlamenttiń bedeli men yqpalyn is júzinde arttyratyn shara bolmaq. Mundaıda mınıstrler men ákimder ókildi bılik aldyndaǵy óz jaýapkershiligin sezinip, esepterine muqııat daıyndalatyn bolady, depýtattardyń saýaldaryna da beıjaı qaramaı, oryndy usynystardyń oń sheshilýine janyn salar edi. Al búginge deıin ol Parlamentten kelgen saýaldy tómenge syrǵytyp, jaltarma jaýap bere salýdy ǵana biledi.
Prezıdent jergilikti ókildi organdardyń da ókilettigin arttyrýdy kózdegen birneshe ózgeris bolatynyn aıtty. Osy kúnge deıin máslıhattar ákimniń qoljaýlyǵy bolyp kelgeni belgili. Endi shyn mánindegi halyq ókildiligine aınalsa quba-qup bolar edi.
Joldaýdyń óne boıynan memlekettiń jarqyn bolashaǵyn, irgesiniń nyǵaıa túsýin kózdegen osyndaı oryndy ózgerister kórinip tur. Endi tek olardyń shashaý shyqpaı oryndalýyn tileımiz.
Erik NURAQAEV,
Soltústik Qazaqstan oblystyq Kásipodaqtar ortalyǵynyń tóraǵasy
Soltústik Qazaqstan oblysy