Qazaq ádebıetinde ózindik qoltańbasy bar iri tulǵalardyń biri – jazýshy, dramatýrg, ádebıet zertteýshi Zeıin Shashkın. Ol qysqa ǵumyrynda ádebıetke tyń serpilis ákeldi. Oblys ortalyǵynda ornalasqan Buqar jyraý atyndaǵy ádebıet jáne óner mýzeıinde jazýshynyń jeke zattary saqtaýly.
Mýzeı basshysy Erbol Qaıyrov daryndy tulǵanyń birneshe qoljazbalary men ózi tutynǵan zattaryn Almaty qalasyna baryp, jazýshynyń qaryndasy Mákıza Shashkınadan alypty.
– Aqıyq aqyn Qalıjan Bekhojınniń 100 jyldyq toıy respýblıka kóleminde atalyp, Almaty qalasyna aqyn Arman Qanı, sol kezderi oblystyq mádenıet basqarmasy basshysynyń orynbasary Baqytjamal Toqmaǵanbetqyzy úsheýimiz Pavlodar óńirinen arnaıy delegat bolyp bardyq. Úlken saltanatty jıyn boldy. Sońynan aqynnyń rýhyna quran baǵyshtalyp, as berildi. Arman aǵalar joǵary tórge qaraı bettegende, jasyma qaraı tómen jaqqa otyraıyn dep buryla bergenimde, «balam, kel bizdiń dastarqanǵa otyr» dep apalar shaqyrdy. Jandaryna baryp jaıǵastym. Bizdiń dastarqan tym-tyrys. Bári de oıǵa shomǵan. Bir mezette seksenniń seńgirine shyqqan janymda otyrǵan apa:
– Balam qaı jaqtansyń,– dedi.
– Pavlodardan bolamyn, apa, – dedim.
– Pavlodardyń qaı jerinensiń?
Tereńkól aýdanynan desem sózimiz jaraspaı qalar ma dep te oılandym. Talaı basymnan ótken jaǵdaı ǵoı. Almatynyń irilerimen sóıleskende aýdanymdy aıtsam, «á, bilmeıdi ekem» deıtin. Keıde bir zatqa, nebir derekke qol jetkizerde «baıanaýyldyqpyn» deıtinim bar. Negizi arǵy atalarym, tipti naǵashy jurtym Baıanaýyldan. Sol ádispen qýlyǵymdy asyryp:
– Apa, Baıanaýyldanmyn, – dedim.
Shirkin-aı! Apamnyń qara kózderinen móltildegen jas yrshyp túskende, ornymnan ushyp turdym.
– Aınalaıyn, meniń esimim Mákıza. Zeıin Shashkındi bilýshi me ediń? Sol jazýshynyń qaryndasymyn, – dedi. Ájim basqan qodaryn alyp, súıdim.
Dastarqan jaıyna qaldy, áńgime uzaqqa sozyldy. Aıtyp taýysar emespiz. Ketip bara jatyp, mańdaıymnan súıdi, batasyn berdi. Qaǵaz maılyqqa mekenjaıyn jazdy da, «balam, úıge kel, qonaq bol», dedi.
Sol saparymyzdan oralǵan soń, araǵa bir aı salyp, apamyzdy izdep bardym. Jazylmaǵan, aıtylmaǵan kóp syrlarǵa qulaǵdar boldym. Kóziniń qarashyǵyndaı saqtap otyrǵan Zeıin aǵasynyń qoljazbalaryn (kóshirmesi), jazý ústelinde turǵan birneshe zattar men «Shyndyq dep ótken jan edi» atty kitabyn qushaqtap elge oraldym. Mine, jaqsymen ótken bir kúnim! – dep tebirendi Erbol Qaıyrov.
Zeıin Shashkın 1912 jyldyń 31 jeltoqsanynda Baıanaýyl aýdanynda dúnıege kelip, 1966 jyldyń 29 naýryzynda Almaty qalasynda qaıtys boldy. Alǵashqy eńbekteri ótken ǵasyrdyń otyzynshy jyldary «Lenınshil jas», «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetterinde, al «Ádebıet maıdany» jýrnalynda óleńderi, syn-zertteý maqalalary, birli-jarymdy áńgimeleri jarııalandy. 1955-1966 jyldar aralyǵynda «Tań atty», «Uıadan ushqanda», «Temirqazyq», «О́mir tynysy», «Aqbota» povesteri men áńgimeler jınaǵy jáne «Toqash Bokın», «Temirtaý», «Doktor Darhanov», «Senim» romandary jaryq kórdi.
Jazýshynyń naqaqtan naqaq kúıip, jala jabylyp, jer aýdarylýyna óziniń janynda júrgen adamdardyń domalaq aryzdary sebep bolǵan eken. Sol bir surapyl jyldar týraly qalamger Muhamedjan Qarataev bylaı deıdi: «1936 jyly qazaq ádebıeti men óneriniń Máskeýde ótken onkúndigi, Jambyldyń sharyqtaǵan aqyndyq dańqy, Sáken Seıfýllın tvorchestvosynyń 20 jyldyǵy sııaqty mádenıet ortasyn dúr silkindirgen mańyzdy oqıǵalar bolǵan edi. Biraq ne kerek, ile-shala surapyl 1937 jyldyń yzǵyryǵy bastalyp ketti. Birinen keıin biri: Sáken, Beıimbet, Ilııas, Májıt Dáýletbaev ketti, aqyry О́tebaı Turmanjanov, Saǵyr Kamalov, Qulmurza О́tepov, Álibek Qońyratpaev kete berdi, kete berdi. Eń sońynda Hamza Esenjanov pen Zeıin Shashkın, olardyń ókshesin basyp men de kettim. Sábıt pen Ǵabıt partııadan shyǵyp «áshkerelendi», jumystan qýyldy. Bul 1938 jyly. Keshe jup jazbaı júrgen joldas-joralar sýǵa ketkendeı jym-jylas boldyq. Sol ketkennen habar-osharsyz araǵa 17 jyl salyp, Almatyǵa 1955 jyly oralyppyz».
Zeıin Júnisbekuly: «Qaırat, qajyr deıtin ásirese qıyndyqta qajet. Ol bolmasa, men myna ókpe aýrýymen azap jaǵdaıdan tiri qalar ma edim? Sol jaǵdaıdyń ózinde tyrysyp, tyrbanyp adam emdeýdi úırenip jan saqtadym ǵoı» dep jazǵan eken estelikteriniń birinde.
Pavlodar oblysy