Adam quqyqtaryn qorǵaýdyń alǵysharty

Bıýrokratııalandyrýdyń negizgi prın­sıpteri – nysannyń formadan basym­dyǵy, ádepki sıfr­landyrý, bas­qa­rý­shylyq jaýap­ker­­shilik, úzdiksiz je­til­dirý, ret­­­teýdiń ońtaılylyǵy. Qara­­pa­­­ıym adamǵa asa kóp dúnıe qa­jet emes. Kez kelgen azamat ózine qa­tysty máse­leni memleketke jet­kizgisi keledi. Al sol týyn­da­ǵan máselelerdi memleket, mem­­­­lekettik ­apparat qarapaıym jáne tú­si­nikti túrde túsindirip, múm­­­kin­di­gin­she durys sheshim shy­­ǵarýǵa daǵ­dy­­lanýy kerek. О́ıt­ke­ni halyq sony qa­laıdy.

Jarlyqta júıeli jáne qol­danbaly sharalar kesheni kóz­delgeni qýantty. Olardy iske asyrý memlekettik apparatta sheshimder qabyldaýdy jedel­de­tý­di, memlekettik organdardyń birin­shi basshylarynyń derbestigi men derbes jaýapkershiligin art­tyrýdy, qujat aınalymy men eseptilikti qysqartýdy qam­ta­masyz etedi. Atap aıtqanda, júk­tel­gen mindetterdi iske asyrýdy jedel­detý úshin memlekettik or­g­andarǵa óz fýnksııalaryn zań­na­malyq deńgeıde shamadan tys naqtylamaı, normatıvtik qu­qyq­tyq aktilerdi qabyldaý qu­qy­ǵy beriletin bolady.

Endi keshendi reınjınırıng negi­zin­de norma túzýshilik jáne bıýd­jet­tik prosesterdiń mer­zimderi men ke­zeń­derin eki ese qysqartý qamtamasyz eti­le­tin bolady. Sonymen qatar vedom­st­v­olyq eseptilikti júıe­leý jáne avtomattandyrý; memlekettik organdar úshin aqparattyq júıe­ler­degi má­li­met­terdi suratýǵa tyıym salýdy engizý; qaǵaz jú­zin­de buryshtama qoıý­dy jáne qujattardyń ár paraǵyna qol qoıýdy joıý; ókilettikterdi orta bas­­qarýshylyq býyn deńgeıine berý; mem­lekettik organdardyń bas­shy­la­ryn qashyqtan ju­mys isteý úshin quraldarmen jáne ózge de jaǵ­daı­lar­men qam­ta­­ma­syz etý máselelerin iske asy­rý kóz­delip otyr.

Jarlyqqa engizilgen sharalar mem­le­kettik qyzmetshilerdi túpkilikti nátı­jege áser etpeı­tin artyq rásimder men pro­ses­ter­den bosatýǵa múmkindik bere­­di. Sondaı-aq memlekettik appa­rat­­tyń Memleket basshysynyń saıası jáne ekonomıkalyq reformalaryn, «Ádil qoǵam men tıimdi memleket» qu­rý­dy júıe­li iske asyrýǵa baǵyt­ta­lýyn qamta­ma­syz etedi.

Memlekettik apparatta she­shim­­der qabyldaýdyń tıimdi­li­gi men jedeldigin arttyrý, atqarýshy bılik qyzmetiniń sha­madan tys zańnamalyq regla­ment­telýin boldyrmaý, qujat aına­lymy men eseptilikti qys­qar­tý, memlekettik organdar bas­­shy­larynyń derbestigi men der­bes jaýapkershiligin arttyrý maq­satynda Úkimetke quzyret­ter­diń zańnamalyq deńgeıinde shamadan tys naqtylaýsyz, júk­tel­gen mindetterdi iske asyrý maqsatynda memlekettik organ­dar­ǵa normatıvtik quqyq­tyq aktilerdi qabyldaý quqyǵyn be­rý­­­di qamtamasyz etý tapsyryl­dy. Fors-majorlyq mán-jaılarǵa jáne daǵdarystyq jaǵdaılarǵa jedel den qoıý úshin normatıvtik quqyq­tyq akti­ler­di, onyń ishinde olardy mem­le­ket­­tik tirkeýsiz qa­byl­daýdyń erekshe tár­tibin engi­zý má­selesi kún tártibine shy­ǵa­­ryl­dy.

Joǵaltatyn ýaqyt ataýlyny jalpy eki ese qysqarta oty­ryp, bıýd­jet jáne norma túzýshi­lik pro­sesterdiń keshendi reın­jı­­nırıngin qamtamasyz etý; máli­metterdiń anyqtyǵyn, teń túp­nus­qalyǵyn jáne ózektiligin qo­­sym­sha rastap otyrmaı, tıis­ti memle­kettik organdardyń mem­le­kettik aq­pa­rattandyrý ob­ek­­tilerinde orna­las­­tyrylǵan má­limetterdi paıdalaný qajet­tigin aıqyndaý kerek. Mem­le­ket­tik aqparattandyrý obek­ti­­lerinde ornalastyrylatyn má­li­metterdiń durystyǵy men ózektiligi jáne jalǵan máli­met­terdi paıdalanýǵa baılanys­ty shyǵyndar úshin barlyq jaýap­ker­shilik tıisti memlekettik or­gan­­dardyń basshylaryna júk­tel­mek.

Sondaı-aq Úkimetke eki aı merzimde azamattar men bıznes neǵurlym talap etken ómirlik jáne iskerlik jaǵ­daı­lar­dy qo­syp, olarǵa reınjınırıng pen av­to­mattandyrýdy qamtamasyz ete otyryp, memlekettik kórse­ti­letin qyzmetter tizilimin qalyp­tas­­ty­rý tásilderin qaıta qaraý; aza­mat­tarmen kommýnıkasııa jáne jedel vedomstvoaralyq óza­ra is-qımyl maqsatynda ashyq keńes­ter ótkizý úshin qoljetimdi onlaın servısterdi paıdalaný múmkindigin qamtamasyz etý tapsyryldy. Zańnamalyq akti­ler­di, Prezıdent aktilerin, son­daı-aq qupııalylyq belgileri jáne «qyzmet babynda paıdalaný úshin» degen belgisi bar qujattardy qospaǵanda, Úki­mettiń reglamentin jáne basqa da normatıvtik quqyqtyq akti­ler­di qaıta qaraý, onyń ishinde: qu­jat­tar­dy qaǵaz túrinde en­gi­zý­diń, olar­ǵa bu­rysh­­tama qoıýdyń jáne ár para­ǵyna qol qoıýdyń kúshin joıýdy qamtamasyz etý; Úki­met­­tiń jáne basqa da mem­le­­kettik organdardyń aıryqsha quzy­retine jatatyn qyzmettiń aǵym­daǵy máseleleri boıyn­sha qujattardy, sondaı-aq múddeli mem­lekettik organdarmen aldyn ala py­syqtamaı, máseleni máni boıynsha sheshýdi talap ete­tin memlekettik organ­dardyń usynystaryn Prezıdent Ákim­­­shi­ligine engizýge tyıym salýdy en­gi­zý; tikeleı rásimderdi qos­pa­ǵan­da, oryndalý merzimi eki jumys kú­ni­nen kem bolatyn suraý salýlar men tapsyrmalarǵa tyıym salýdy engizý kózdeldi. Prezıdenttiń, Premer-Mınıs­trdiń, Memlekettik hat­shynyń, Prezıdent Ákimshiligi Bas­shy­sy­nyń jáne Qaýipsizdik keńesi Hatshysynyń tapsyrmalaryn; Premer-Mınıstrdiń Keń­se­sinde qujattardy qaraý mer­zimderin eki ese qysqartýǵa; mem­le­ket­tik organdardyń birinshi bas­shy­larynyń memlekettik organ­dardyń qurylymdyq bólim­she­le­riniń jekelegen basshylaryna uıymdyq-tehnıkalyq sıpattaǵy qujattarǵa qol qoıý quqyǵyn berýge, sondaı-aq vedomstvoaralyq keńes­terge memlekettik organnyń qaty­sýyna jáne kózqarasyn bil­di­rýge múmkindik berýge; mem­le­kettik organ­dardyń birinshi basshylarynyń jetek­shilik ete­tin orynbasarlaryna Premer-Mınıstrdiń Keńsesinde nor­ma­tıvtik quqyqtyq aktilerdiń jobalaryn kelisý quqyǵyn be­rý; memlekettik organdardyń bi­rin­­shi basshylarynyń sheshimi; keńester taǵaıyndaý men ótkizý negizderin naqty reglamentteý jóninde sharalar qabyldaý qa­jet­tigi eskerilmek.

Osy sharalardyń barlyǵy bıýro­kratııaǵa, sybaılas jemqor­lyq­qa, mem­lekettik apparattyń josyqsyz ju­my­syna qarsy kúr­este memlekettiń qu­qyq qor­ǵaý áleýetin kúsheıtedi. Bul máseledegi ádilettilik pen teńdik – qoǵamnyń jarqyn bolashaqqa degen úmitin oıatyp otyr.

Marat BAShIMOV,

Eýropalyq quqyq jáne adam quqyqtary ınstıtýtynyń dırektory