Kóshet kóktese, kóptiń ıgiligi

Baıyptap qarasańyz, bul óte aýqymdy sharýa. Qoldyń salasyndaı aq qaıyńdar men máńgi jasyl qaraǵaılar kómkergen kórikti Kókshe aımaǵy jasyl jelekten quralaqan emes. Endigisi baryn baıyptap, berekesin keltirý. Memleket basshysy tabıǵattyń talmaýsyraǵan tusyn tap basyp, oryndy mindet júktep otyr. Orman qashanda elimizdiń bas­ty baılyǵy sanatynda. Tarazy basyna tartsańyz, baǵa jetpes ekologııalyq jáne ekonomıkalyq resýrs saıyp kelgende jalpaq jurttyń ulttyq ıgiligi.

Búgingi tańda óńirde tabıǵı resýrstar jáne tabıǵat paıdalanýdy retteý basqarmasynyń quzyryna enetin 13 orman sha­rýashylyǵy mekemesi bar. Ult­tyq baılyqty kóldeneń keselge jo­lyqtyrmaı, ýaqytynda mo­lyq­tyrý, paıdalaný jumysyn retteý – birinshi kezektegi sharýa. Jasyl jelek kólemi qanshalyqty deńgeıde ekendigin oqyrmannyń kóz aldyna elestetý úshin myna bir derekti sóz arasyna synalaı ketsek, artyqtyǵy bolmas. Oblystaǵy memlekettik orman qorynyń jalpy aýdany 405,5 myń gektardy quraıdy, orman kómkergen al­qaptar 225,7 myń gektarǵa jýyq. San retinde salmaqtasańyz, tul­pardyń tuıaǵyn tozdyratyn, etek-jeńi keń pishilgen óńirde jasyl jelek ıt tumsyǵy ótpesteı bolyp kórinetini bar. Shyn máninde, olaı emes. Orman óńirdegi barlyq alqaptyń 2,6 paıyzyn ǵana quraı­dy. Qalǵan jer qý taqyr deme­genimizben, tis shuqıtyn shyrpy ta­bylmaıtyn qula túz. Demek qol­da bardyń qadirin bilgen durys ári sol bar baılyqty tıimdi paıdala­nyp, orman aýqymyn keńeıte tús­sek, bar dala kóztartar qarasyn or­ma­ny bar, óńi jaqsy ólkege aınalar edi.

Jyl saıyn orman aýqymyn múmkin­diginshe keńeıtý maqsa­tynda jumys júr­gizi­lýde. El Prezıdentiniń ózi jaýapker­shilik júktep otyrǵannan keıin bul tarap­taǵy bar is sony serpin alýǵa tıis­ti. Aýqym­dy jumystyń bir parasy Nur-Sultan – Shýchınsk avto jolynyń boıyn­daǵy jasyl beldeý. Qazir ókpek jolaý­shynyń kózin qýantyp, bir kezde qula túz bolyp qýrap jata­tyn jerge jaıqalyp kóshet ósti. Úlbiregen úmittiń lebimen kóktep, ormanǵa aınaldy. 2009 jy­ldan beri 17,6 myń gektar orman paıda boldy. Shortandy ken­tinen Shýche qalasyna deıin 2,6 myń gektar alqapqa kóshet otyr­ǵyzyldy. Alǵashqy bette az-kem qıyndyqtyń bolǵany da ras. Aǵash­tyń keıbir túrleri jersinbeı de jatty. Áıteýir, ǵalymdardyń bul taraptaǵy qajyrly eńbek­teriniń nátıjesinde topy­raq qura­my muqııat zerttelgennen keıin kóshetter boı salyp, kókke umsyna ósip barady.

Joǵaryda aıtqan tapsyrmany bul­jytpaı oryndaý maqsatynda óńirde 2021-2025 jyldary 24,5 myń gektar alqapqa 150 mln dana qylqan japyraqty jáne japyraqty aǵash kóshetterin otyrǵyzý josparlanǵan. Byltyr oblystyq basqar­maǵa qarasty orman sharýashylyǵy meke­meleri jalpy kólemi 970 gektar bolatyn alqapqa aǵash otyrǵyzý jumystaryn júrgizdi. Bıyl 1 280 gektar alqapqa 9,3 mln dana aǵash kóshetin otyrǵyzý kózdelýde. Qar ketip, jer aıaǵy keńigen soń jumys bastalyp ta ketti. Qazirgi tańda Aqkól, Kýıbyshev, Stepnogor orman sharýashylyqtary aǵash kó­shetterin otyrǵyzýda. Bul oraı­daǵy basty kerek dúnıe kóshet eken­digi belgili. Orman sharýashy­lyq­tary qajetti kóshetten qol­baılaý kórip otyrǵan joq. О́ıt­keni jalpy aýdany 171 gektar jerdi quraıtyn 11 tuqymbaqta 10 mln danadan astam aǵash buta tuqymdas kóshetter ósiriledi.

Aldaǵy ýaqytta kóshetpen qam­ta­masyz etý deńgeıi kóbeıtile túspek. Oıdaǵy maqsat júzege asyp jatsa, mindet úde­sinen shyǵýǵa to­lyq múmkindik bar. Aldaǵy iske kúni buryn qamdanǵan orman sha­rýa­shylyǵy qyzmetkerleri ót­ken jyly japyraqty aǵash tu­qym­darynyń on tonnadan astamyn jınap aldy. Al ólkeniń ózinde ósetin árqıly aǵash tuqymdary men qaraǵaı búrshikteriniń 185 tonnasy jınalyp, kádege asyrylmaq. Bul dúnıeniń bárin iske jaratý úshin birshama múmkindiktiń bar ekenin aıta ketsek – artyq bolmas. Máselen, sharýashylyqtarda 7 búrshik kep­tirgish bar. Osy qu­raldardy uqypty paıdalaný arqyly 150 tonnaǵa jýyq búr­shik óńdelip, 1 500 kılo qara­ǵaı tuqymy alyndy. Qolda bardy kádege jaratyp, ıgilikke aı­nal­­dyrý úshin osy tuqymnyń bar­­lyǵy orman sharýashylyǵy me­kemeleriniń tuqymbaqtaryna se­biledi. Qajetti tuqym kóleminiń ul­­ǵaıýyna baılanysty jalpy aýda­ny 86 gektardy quraıtyn eki jańa turaqty tuqymbaqty salý úshin qazir jobalaý-smetalyq qu­jattary toltyrylyp, daıyn bol­dy. О́ńirde jasyl jelekti meı­linshe jaıqaltý úshin dál osyn­daı erteńgini oılaıtyn esti sharýa qolǵa alynsa, keleshektiń kókjıegi de ózgeshe óńmen nurlana túseri daýsyz.

Sóz sońynda besbatpan beınetpen ósirilip jatqan orman-toǵaıdy oısyratyp almaý máse­lesin de bir aýyz sózben túıin­deı ketelik. Aǵash kesý kólemin qysqartyp, orman ishin qoqystan tazartyp, eldi mekenderdiń aınalasyna jan jadyratar jasyl aımaqtar qurylsa, nur ústine nur. Al el Prezıdenti qoıyp otyrǵan asqaraly mindettiń úde­sinen shyǵyp, el ıgiligin eseleý baǵytyndaǵy búgingi sharýa ońynan ońǵarylýda. Sol ilkimdi isti kórgen saıyn óz kó­kiregindegi keleshektiń kelisti kel­betine degen súısinis kók ós­kin­niń japyraǵy tárizdi gúldep tu­rady emes pe?!

Aqmola oblysy