Jurt ta, múlik te – bári qudaıdyń óziniki, deıdi Abaı «jıyrma segizinshi sózinde». Sonyń álqıssasynda «Bireý baı bolsa, bireý kedeı bolsa, bireý aýrý, bireý saý bolsa, bireý esti, bireý eser bolsa, bireýdiń kóńili jaqsylyqqa meıildi, bireýdiń kóńili jamanshylyqqa meıildi – bular nelikten dese bireý, sizder aıtasyzdar: qudaı taǵalanyń jaratýynan ıakı buıryǵynsha bolǵan is dep. Já, olaı bolsa, biz qudaı taǵalany aıyby joq, mini joq, ózi ádil dep ıman keltirip edik» degen.
Al aqyrynda «joq, sen jaqsylyq, jamandyqty jaratqan – qudaı, biraq qyldyrǵan qudaı emes, aýrýdy jaratqan – qudaı, aýyrtqan qudaı emes, baılyqty, kedeılikti jaratqan – qudaı, baı qylǵan, kedeı qylǵan qudaı emes dep, nanyp uqsań bolar, áıtpese – joq» degen oıǵa toqtaıdy, toqtamǵa shaqyrady.
Baılyq pen dáýlet ólshemi zamanyna, halyqtyń turmysyna, qundylyqtarǵa, saýda-sattyq isine qaraı ózgerip otyrady. Búginginiń baı kisisi dep birneshe ónerkásip oshaǵynyń ıesin, ólmes ıdeıadan týǵan kúımes kásibi bar, san alýan markaly kóligi bar, tipti keıde dúnıe elderiniń shotyndaǵy shúbáli qarjysy bar kisilerdi de atap jatady.
Al Abaı zamanyndaǵy qazaq úshin dáýlet degenimiz áýeli qoldaǵy mal edi. Onyń ózin dala jurty bir juttyq kórip, sonyń ózinde kóbeıtýge, shubyrtýǵa, jer qaıystyryp, shóp maıystyrýǵa yntaly edi. Qazir de aýyldaǵy aǵaıyn jaıylym múmkindigine qaraı júzdiń ústinde, tipti myńnyń ústinde iri-qara, usaq mal ustap jatady. Sonyń bárin qosqanda qaladaǵy bir adamnyń qos qabatty záýlim saraıyna jetpes pul bolady. Mine, búgingi zamanda baılyq pen dáýlet degenge bir júıeli ólshem joq. Álem alpaýyttarynyń ózi bir kúnde bir memlekettiń qoryna para-par qarjy joǵaltyp, kelesi kúni ony eki ese ulǵaıtyp jatady.
Hakim Abaı osy bir ózgermeli, qubylmaly dúnıeniń qurdymynan kisi saqtaýǵa yntyzar. Aqynnyń baılyqty mal dep bilmegeni ekibastan anyq nárse. «Egerde mal kerek bolsa — qolóner úırenbek kerek. Mal jutaıdy, óner jutamaıdy. Aldaý qospaı adal eńbegin satqan qolónerli — qazaqtyń áýlıesi sol» degende, búgingi biz kimdi áýlıe sanaımyz, kimge kiriptar bolsaq sony pir tuttyq pa, kimde quzyret bolsa, sonyń qolaıyna jaǵaıyq dedik be dep shoshynasyń. Abaıdyń «Eger meniń ishimdi jaryp órseń, jylaýyńdy toqtatyp, shoshyr ediń» degende, búginde kimniń ishin jaryp kórse, sol kúıdi kesherińdi bilmeısiń, kim ishin aqtaryp kórsete qoıar deısiń.
Elden alǵanyńdy elmen bólis, jerden alǵanyńdy jer ıesine de ber degen keshegi sózdi yqtııar kóre qoıǵan qansha kisimiz bar edi endi? «Qýsyń» dese qýanatyndar da kezdesedi» degen de osy eken.
«Qýlyq, sumdyq, urlyqpen
mal jınalmas,
Sum nápsiń úıir bolsa,
tez tyıylmas.
Zııan shekpeı qalmaısyń ondaı isten,
Mal keter, mazań keter,
ar buıyrmas»,
Abaı osyny aıtqanda mazaly baılyqty, arly dáýletti aıtqanyn taǵy uǵasyń.
Taǵy uǵasyń da, «ýaıymsyz salǵyrttyq degen nárse bar, ol Allanyń, halyqtyń, dáýlettiń, ǵıbrattyń, aqyldyń, ardyń dushpany, biri bar jerde biri bolmaıdy» degen oıdyń talqysyna túsesiń.
Kásiptiń kózin izdeýshi jan kóp. Onyń kózi jalyqpas eńbekte, talmas bilekte dep biletini az. Tez baıýdyń tóte jolyn taba qoıǵysy keledi. Al jutamas óner izdeýge jalyǵýǵa beıil. Muny da Abaı «Pendede bir is bar – jalyǵý degen. Ol – taǵdyrda adammen birge jaratylǵan nárse, ony ózi tapqan emes. Oǵan eger bir ilikse, adam balasy qutylmaǵy qıyn» dep naqtylaıdy.
Abaıǵa salsaq, ózgeden ozý úshin ozyq bilik, opyrylmas ojdan kerek, «teginde adam balasy adam balasynan aqyl, ǵylym, ar, minez degen nársemen ozdym ǵoı demektiń bári beker».
Oǵan taǵy bir sózin qosyńyz: «Erinshektik – kúlli dúnıedegi ónerdiń dushpany. Talapsyzdyq, jigersizdik, uıatsyzdyq, kedeılik – bári osydan shyǵady».
Abaı baı ma, kedeı boldy ma? Bul da baılyq pen kedeılikti qalaı túsinýge qatysty eken. Baılyqty mal men múlik desek, Abaı – kedeı. Qolynda maly bolmaǵanynan emes, ony murat tutpaǵanynan, asyl kórmegeninen. Baılyqty óner, ǵylym, ar, minez dep Abaısha saralasaq, Abaı – baı. Qorynda maly bolǵanynan emes, mal men múlikti ónerge, ǵylymǵa, bala oqytýǵa, basqaǵa sharapatyn tıgizýge jumsaǵanynan.
Osynda bir naqty saýal týady, ony ıgilikke jumsaı alardaı, Abaıda jáne onyń aınalasyndaǵy adamdarda qansha mal boldy? Bizdiń qolymyzǵa 1900 jylǵy Semeı óńirine qatysty esep-qısap kitaby tústi. Ony Eýrazııa kitap kórme-jármeńkesine Semeıdegi Abaı atyndaǵy oblystyq ámbebap kitaphanasy alyp kelgen eken. Kitapty qarap otyryp, qyzyqty málimetterdiń keń qoryna ushyrastyq. Sondaǵy málimetter men ózge de derekterdi salystyra otyryp, Qunanbaı áýleti jáne Abaı, onyń urpaqtarynyń mal-múlik esebi jaıly derekterdi bóliskendi jón kórdik.
1915 jyly jaryq kórgen «Selsko-hozıaıstvennyı obzor Sempalatınskoı oblastı za 1914 god» degen kitaptyń mańdaıyna «Pechataetsıa po rasporıajeniıý g. Gýbernatora Semıpalatınskoı oblastı» dep bir qoıypty. Statıstıka bóliminiń meńgerýshisi E.Tımofeev degen kisi alǵysózin jazyp, ár alýan jaıdan habar berip, adamdyq isin qylypty. Mátinin sol zamandaǵy orys tiliniń tártibine saı, ózgerissiz usyndyq: «V vıdý togo chto Statıstıcheskiı Otdel nachal fýnksionırovat lısh s maıa mesıasa otchetnago goda, trýdno bylo srazý podyskat dostatochnoe chıslo podhodıashıh dobrovolnyh korrespondentov. Vsego bylo razoslano Otdelom 9000 letnıh oporsnyh knıjek. Iz nıh zapolnennymı postýpılo obratno v Otdel 390, kotoryıa ı polojeny v osnový «Obzora... Pervyı opyt v Semıpalatınskoı oblastı sobıraniıa svedeniı cherez dobrovolnyh korrespondentov skazalsıa na polnot ı kachestv materialov. Nekotoryıa storony hozaıstva bylı ochercheny vesma slabo korrespondentamı ı etı materialy ne moglı byt ıspolzovany Otdelom vpolne».
Bul «Obzordaǵy» málimetter men derekter 1914 jyldyń qorytyndysy boıynsha dep kórsetilse de, jan sany men mal-múliktiń deregi 1900 jyly alynǵan málimetter negizinde jazylǵany qosymsha aıtylady.
Sonyń «Chıngısskaıa volost» adm. aýl №1» degen bóliminde 30 adamnyń tizimi beriledi. Shyńǵys bolysyndaǵy Qarashoqy, Saryóleń, Ashyqudyq, Myńqazan, Qarajal, Qarajartas, Qarabıik, Qaraqudyq, Jıdebaı, Balǵabaı, Jańǵyztal, Baqtyshoqy, Qulynshaq, Jamanbaqsy, Qosqudyq, Qyrqudyq, Toqtamys mola, Qonyspaı mola, Borsyqpaı mola, Jalpaqtóbe sekildi qystaýlardy (zımovka) meken etken adamdardyń áleýmettik jaǵdaıy týraly málimetter molynan berilgen. Ret sany boıynsha 13-shi Ibraı Kýnambaı degen kisiniń aty-jóni, mal-múlkiniń jaıy kórsetilgen. Onyń qystaýy – Jıdebaı.
Jıdebaıdy qonys etken Ibraı Kýnambaı degen kisi Abaı Qunanbaıulynyń ózi ekeni eshqandaı másele týdyra qoımasa kerek. Onyń ústine, M.O.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty Abaıtaný jáne jańa dáýir ádebıeti bóliminiń meńgerýshisi, professor Serikqazy Qorabaıdyń maqalasyndaǵy mynadaı pikir oıymyzdy shegeleı túsedi: «Uly aqynnyń azan shaqyryp qoıǵan esimi ‒ Ibrahım. Biraq búkil Alash jurtyna jáne dúnıe júzine Abaı degen atpen belgili. Zertteýshiler muny ájesi Zereniń Ibrahım degen arab sózine tili kelmegendikten Abaı atapty-mys dep túsindiredi. Bul dálel bola almaıdy. Aýyzeki aıtýǵa Ibrahım esimi sonshalyqty qıyn emes. Qazaqy túsinikpen Ybyraıym, Ybyraı dep te ataýǵa bolatyn edi ǵoı. Bizdiń bala kezimizde aýyl aqsaqaldary Abaı týraly sóz bola qalsa: «Qajynyń Ybyraıy nemese Qunanbaıdyń Ybyraıy» desetin».
Mine, osy Qunanbaıdyń Ybyraıy nemese «Obzorda» kórsetilgen Ibraı Kýnambaıyńyz – bir kisi: Abaı Qunanbaıuly.
Statıstıka bóliminiń meńgerýshisi atap ótkendeı, málimet jınaýshy eriktilerdiń azdyǵy jáne kóbiniń tájirıbesizdigi Qunanbaı esimin Kýnambaı dep qate jazýy ábden múmkin.
Sonymen «Obzorda» Abaı Qunanbaıulynyń (Ibraı Kýnambaı) on úsh kıiz úıi bar delinedi. Muhtar Áýezovtiń «Abaı ómirbaıanynyń tórtinshi nusqasy» maqalasynda «Erkejandy Abaı óle-ólgenshe jaqsy kórýmen ketken. Muny alǵan soń ózge eki áıelinen, ásirese sońǵy kezde kóńili qalǵan Áıgerimnen alystap ketedi. Dildá erte qartaıyp, balalarynyń anasy bolǵan qalpynda jaı ǵana syılas dosy bop qalady. Endigi áıeli ózge ekeýi emes, jalǵyz Erkejan bolǵanǵa uqsaıdy. Qys bolsa, olardyń qystaýy da Jıdebaıdan alys bolady. Abaı únemi osy Ospan úıinde, úlken aýylda ornyǵyp turyp qalady. Abaıdyń úlken áıeli – Alshynbaı aýlynyń qyzy Dildá. Ekinshisi – toqal alǵan Áıgerim. Alǵashqy áıelinen: Aqylbaı, Ábdirahman, Maǵaýııa degen balalary, Raıhan, Kúlbadan degen qyzdary bolǵan. Ekinshi áıeli – Áıgerimnen týǵan balalary: Týraǵul (Turash), Mekáıil, Izkáıil jáne kishi qyzy Kenje» degen derek bar. «Obzordaǵy» málimetter 1900 jyly jazylyp alynǵanyn eskersek, osy on úsh kıiz úıde kimder turǵany anyq bolady. Abaı osy jyldary úlken aýylda, Ospan úıinde turady. Úlken balalary otaý quryp, ońasha ketken shaq.
«Obzorda» kórsetilgen osy on úsh kıiz úıde elý adam tursa, onyń ishinde eńbekke jaramdy on ekisi er adam, on ekisi áıel zatynan eken. Onyń tórteýi – jalshylar, malshylar. Osy tusta erekshe aıta keter bir másele bar. Abaıdyń tórt qyzmetshisi bar dep kórsetilse, sonyń bári 20 jylǵa jýyq ýaqyt osy úıde júripti. Abaıdyń jaılylyǵy osynda. Sonyń biri – kezinde Qunanbaı áýletinde, Ospan úıinde otynshy-sýshy qyzmetinde júrip, keıin Abaıǵa qyzmet qylǵan Sháýkimbaı bolar. Shákárimniń sýretin saqtaǵan Sháýkimbaı Baqtybaıuly da sol.
Abaıǵa tıesili jylqy – 593 bas, qulyn – 167, sıyr – 51, buzaý – 24, túıe – 51, botasy – 7, qoı – 1417, eshki – 19.
Jalpy, Abaıǵa osy mal keıinnen bitkeni jaıly málimet jetkilikti. Sonyń biri – Muhtar Omarhanulynyń joǵarydaǵy maqalasy: «Osy eki arada Abaı ómirinde bolǵan úlken ózgeris – 96-jyly Ospannyń úıindegi (bul Qunanbaıdyń úlken úıi) Erkejan degen kelinin alady. Ospan ólgende artynda qalyń dáýlet pen úsh áıeli qalǵan. Biraq esh bireýinen bala joq. Ospannyń úsh qatynyn Táńirberdi, Abaı, Ysqaq sııaqty úsh aǵasy alyp, aýyldary, kóp mal múlikterin de kelinderi otyrǵan oryndarǵa qaraı bólisip alady. Kóp sybaǵa úlken kelin men Abaıǵa tıisti bolady». Biraq Abaı Ospannan qalǵan mol dáýletti ádildikpen aǵaıynǵa bólip bergenin baıqaımyz: «Osydan keıin, Ospan ólgenine 5 jyl tolǵanda, 1895 jyly Abaı Erkejandy alady. Erkejanmen qosa Ospannyń, Qunanbaıdyń úıindegi mol baılyqtyń bárin Abaı ózi túgel baspaıdy. Ospannyń ózge eki qatynyn alǵan eki týysqany Tákejan, Ysqaqqa teń qylyp mal men qystaý, qonys enshi bólip beredi».
Ospannyń qansha dáýleti boldy jáne ol qaıdan keldi? Abaıdy zertteýshi Asan Omarov «Abaı baı bolǵan ba?» atty maqalasynda mynadaı qyzyqty derek keltiredi: «Sol sııaqty Orazbaı, Tákejandar shashaýsyz únemshildik, asqan malsaqtyqpenen, Jırenshe, Dútbaılar el daýy, júginiske kóp aralasyp, bılik aıtýmenen, al Qunanbaıdyń Ospany Qoıandy jármeńkesi arqyly «saýdanyń tegin» tabý jónimenen baıyǵan. Mysaly: «...Osy retpen istegen saýdadan Ospan tez arada kóp mal qurap baıyp alady, – dep jazady Árham Ysqaqov. – Jylqy myń jarym, túıesi úsh júzdeı, qoıy eki-úsh myńdaı boldy».
Ospannyń da oryndy ispen tapqan dáýletin Abaıdyń da asqan ádilettilikpen teń bólgeni kórinedi. Joǵaryda aıtylǵan maldyń úshten, tipti tórtten biri ǵana Abaıda qalady. Oǵan Abaıdyń óz enshisindegi maldy qosyńyz.
Abaı óz zamanyndaǵy ózge de aqyn-jazýshylar, atap aıtqanda orys qalamgerleri sekildi kitabyn shyǵaryp, qalamaqy alyp kórgen emes. Qaıta, Abaı ózi qalamaqy tólep otyrdy. Abaıdy qazaq arasyna qoljazba kúıinde taratqan, qazir de birden-bir senimdi derekkózi bolyp sanalatyn Múrseıit Bikiuly Abaıdyń ádebı hatshysy bolǵan eken. Bul jaıynda Muhtar Áýezov: «Bul rette Abaı sózderiniń shashylmaýyna, joǵalmaýyna mezgilimen tizilip, jazylyp, elge tarap otyrýyna kóp eńbek etken moldalar bar. Olar Kishkene molda, Samarbaı, sonan soń ásirese Múrseıit. Baspaǵa shyqqanynsha jyl boıy áldeneshe ret Abaı jınaǵyn kóshirip otyryp, Múrseıit bir kitapty bir qoıǵa satýshy edi» deıdi. Taǵy bir sózinde bylaı deıdi: «qazaq ortasynda Abaıdyń shyǵarmalaryn súıip, súısinip oqyp, uzatylar kezinde Múrseıit, Samarbaı, Daıyrbaı sııaqty kóshirýshilerge jazdyryp alyp, ózderiniń jasaý sandyǵyna salyp alyp ketken bir top qyzdardy bilemiz».
Múrseıit Bikiulynyń, Aıdarly qystaýynda turǵan shaǵynda, 12 jylqysy, 2 qulyny, 4 sıyry, 3 buzaýy, 4 túıesi, 161 bas qoıy, 25 eshkisi bolǵan. Bir kisige bul da az mal emes.
Abaıdyń óleńderi qazaq arasynda sonsha qundy, baǵaly bolsa da, Abaı sodan qandaı da bir tabys kórýdi quptamaǵan syńaıly. Abaıdyń dúnıe men mal-múlikke qatysty kózqarasy belgili, onyń ústine enshige qalǵan, Ospannan tıgen maly bar, jadaǵaı turmys keshpeske, jazýǵa ǵumyr arnaýǵa sonyń ózi de az dáýlet bolmasa kerek. Dúnıe kezýge beıilsiz, zamandas dúnıe qalamgerleri sekildi sán men saltanatqa, asta-tók turmysqa, qumar oıyndaryna taǵy da qulyqsyz Abaıǵa kóp dúnıeniń rasynda qajeti de joq edi. Abaı dúnıe men maldy, dáýletti mańaıyndaǵylar sekildi kúsh-qaırat, bılik, quzyret pen qudiret sanatynda kórmegen. Muhtar Áýezovtiń myna bir sózi kóp jaıdy ańǵartady: «Abaıdyń árdaıym senimdi, beldi bı qyp ertken kisileri osy Jırenshe men Orazbaı edi. Ol ekeýi Abaıdyń yǵynda júrip, eleýsiz halden belgili adam qalpyna jetkende, maldanyp, áldenip kúsheıgen kúnderinde Abaıǵa eń aldymen qas bolyp shyǵady. Sol jyldardyń aldynda buryn ondaılyq baı bolmaǵan ekeýi meılinshe baıyp alady. Árqaısysynda myń-myńnan jylqy bolǵan. Orazbaı bertinde jylqy sanyn úsh myńǵa da jetkizgen. Al Abaıdyń óz basynda eshbir ýaqytta ondaı baılyq bolǵan emes. Qaıta ómirinde talaı ret «shaǵyn dáýlet», «sholaq dáýlet» deıtin kúılerge jaqyn qalyp júrgen. Mynaý ekeýi ózderi baıyp, áldenip alǵan soń, Abaıǵa qarsy jaýlyqty tobynan buryn bastaıdy». Abaıdyń budan da jyraq, aýlaq turǵanyn ańdaımyz. О́zinen artylar, ózgeden artpas shaǵyn dáýlet shashaýsyz kisige naq emes pe?!.
Máselen, orystyń uly jazýshysy graf Lev Tolstoıǵa atadan qalǵan mura 1,47 ǵushyr jer, 330 qaraýyndaǵy kisi, 4 myń kúmis rýbl bolǵan eken. Odan bólek «Soǵys jáne beıbitshiliktiń» bir baspatabaǵyna 500 rýbl, «Anna Karenına» úshin 20 myń rýbl, «Voskresenıege» – 22 myń rýbl qalamaqy alǵan.
Pýshkınniń artynda 140 myń rýbl qaryzy qalǵanyn eseptemegende, «Rýslan men Lıýdmıla» úshin – 1 500, «Borıs Godýnov» – 10 myń, «Evgenıı Onegın» úshin 12 myń rýbl qalamaqy eseptelgen. Al qaryzyn aqynnyń qazasynan keıin patshasy jaýyp berdi. Patshasyz Abaı ózine tııanaqty bolǵanǵa uqsaıdy.
Tolstoı da, Pýshkın de osy aqshasyn ysyrapsyz jumsap, shashyp aldy.
«Obzorda» Abaımen birge Shákárim Qudaıberdiulynyń da mal-múlki jaıly málimet bar. Qonysyn Jylqaıdar qystaýy dep kórsetedi. Shákárimniń qolynda 1900 jyly: jylqy – 106, qulyn – 25, sıyr – 6, buzaý – 3, túıe – 8, bota – 2, qoı – 385, eshki – 33, 1 qoıshysy, 2 kıiz úıi bolǵan eken.
Dáýlet dep dabyra qylýǵa bolmas, kedeılik dep kózge túrterge kelmes, ǵumyryn ilim men ádebıetke sarp etken, saıaq, salamatty ǵumyr keshken, taqýalyǵy basym jannyń bary osy. Bul da bir nyǵmet.
Abaıdyń tete inisi, zamanynda Batys-Sibir general-gýbernatory Baron Taýbeniń qolynan minsiz qyzmeti úshin altyndaǵan qyny bar qylysh alǵan Ysqaq Qunanbaıulynyń (Kákitaıdyń ákesi) qaıtys bolarynan bir jyl buryn mal-múlki eseptelgen eken: 65 jylqy, 15 sıyr, 11 túıe, 606 usaq maly bolǵan.
Aǵasy Táńirberdi Qunanbaıuly (Tákejan) Kúıgenqystaýdy qonys etip, qolynda 471 jylqy, 12 sıyr, 21 túıe, 805 qoı ustaǵan.
Taǵy bir inisi, Qunanbaıdyń úshinshi áıeli Aıǵyzdan týǵan Smaǵul Qunanbaıulynyń Sarqatyndaǵy qonysynda tirkelgen maly: 78 jylqy, 25 sıyr, 8 túıe, 130 qoı, 24 eshki.
Al Abaıdyń óz kindiginen taraǵan balalarynyń turmysy qandaı boldy? «Obzorda» nebári otyz tórt jyl ǵumyr keshken, málimetter qattalǵan 1900 jyly otyz jasta bolǵan Maǵaýııa Abaıulynyń óz basyna jeter maly bolǵany jazylǵan. Onda Magaýıa Ibragım degen atpen kórsetilgen Maǵaýııanyń Aqshoqyny jaılaǵany, aıdaýynda 195 jylqysy, 25 sıyry, 22 túıesi, 1249 qoıy, 27 eshkisi bolǵany jaıly málimet bar.
Tyshqan bulaǵyn jaılaǵan Aqylbaı Abaıuly – Akylbaı Ibragım, Araltóbeni qonys qylǵan Týraǵul Abaıuly – Týraýl Ibragım degen esimdermen jazylǵan. Aqylbaıdyń 204 jylqysy, 14 sıyry, 15 túıesi, 578 qoıy bar bolsa, Týraǵuldyń júz jylqysy, úsh sıyry, on túıesi, 572 qoıy bolǵan.
Mekáıil (16 jasta) men Izkáıil (5 jasta) bul jyly (1900) tym jas bolǵan soń, ári áke qolynda turǵannan keıin, olardyń turmysy men enshisi jaıly jeke málimet joq. Mekáıildiń qalyńdyq izdeýi, otaýyn bólek tigýi, enshi alýy osy jyldan keıin bolsa kerek. Aqylbaıdyń:
«Ishik kıdim bulǵynnan
qundyz jaǵa,
Jas dáýrendi ótkizdim bermeı baǵa.
«Aqyljan» dep turýshy ed (i)
talaı qyzdar,
Sumdyq shyqty deıtuǵyn
«Aqyl aǵa».
Bir án taýyp Álekeń ber degen soń,
Mataıdy alyc birtalaı
jer degen soń,
On mınýtta oıyma osy án tústi,
Qapash-qupash qolymdy
sermegen soń»
degen áni osy Mekáıilge qalyńdyq izdep, Dámejandy aıttyryp barǵan joly týǵan eken. Mekáıildiń alǵashqy enshisi – osy, Aqylbaı aǵasynyń áni bolsa kerek.
Abaı nemeresi, Aqylbaıdyń tuńǵyshy Álimqul Aqylbaıulynyń bul jyly jıyrma birge endi shyqqan jas jeleń, jigit shaǵy eken. Álimquldyń osy tusta 44 jylqysy, 5 sıyry, 2 túıesi, 92 qoıy bolypty. Baıtóbetti meken etipti.