Ádebıetimizde Ekinshi dúnıejúzilik soǵys taqyryby barynsha keńirek jazyldy. Ásirese qandy qyrǵyndy kózimen kórgen Tahaýı Ahtanov, Ábdijámil Nurpeıisov, Qalmuqan Isabaı, Ázilhan Nurshaıyqov, Kemel Toqaev, О́tebaı Qanahın sekildi jazýshylar kólemdi dúnıeler jazyp, soǵys sumdyǵyn kórkem sózben kesteledi. Sondaı-aq bul taqyrypqa sol jyldary ómirge kelgen urpaq ókilderi de belsene qalam terbedi. Olar el basyna kún týǵanda, qolyna qarý alǵan ákeleri men tylda jeńisti jaqyndatýǵa jan aıamaı eńbek etken analary men ata-ájeleriniń bastan keshken qıynshylyǵyn shyǵarmalaryna arqaý etip, biregeı týyndylar týdyrdy. Sondaı jazýshynyń biri, Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty Berik Shahanuly.
Kórnekti jazýshy Berdibek Soqpaqbaev «Áp-ádemi jatyq, obrazdy tili bar, sezimge áser etkendeı adaldyq bar. Shyǵarmashylyq bitim tulǵasy jınaqy. Asyly, Berik ózin tolqytqan shynaıy nárseni jazatyn bolýǵa tıis» dep alǵashqy áńgimelerine jyly baǵasyn bergen qarymdy qalamgerdiń shyǵarmashylyǵynda qıly-qıly taǵdyrlar, jastyq dáýren kezeńi, móldir mahabbattyń tátti muńy, qaıyrymdy júrek, keń peıil qazaqy minezge baı aýyl adamdarynyń is-áreketteri kelisti kórkemdelgen.
Osyndaı áserli jazylǵan áńgimesiniń biri – «Nııaz shaldyń nemereleri». Jalpy, bul týyndyny avtobıografııalyq dep aıtýǵa bolady. О́ıtkeni áńgimedegi oqıǵa Berden degen balanyń atynan baıandalady. Al Berdendi avtordyń ózi dep túsinemiz.
«Jańa jol» men «Qyzyl qaırat» kolhozynyń balalary oqıtyn bastaýysh mektep eki aýyldyń qonystanýynan jyraq, aıdalaǵa, eki aralyqtaǵy jataǵan qońyr tóbeniń etegine salynǵan, qamys buǵatynyń qalyńdyǵy bir qulash tóbesine saban aralastyra balshyq jatqyzǵan, eńseli aq tamǵa ornalasqan» dep bastalǵan shaǵyn áńgimeden soǵystan keıingi aýyldyń júdeý tirshiligi men sol kezde ǵumyr keshken adamdardyń bir-birine degen yqylasyn, aqjarma peıilin, qanaǵatshyldyǵyn kórip,súısinesiz. Jalǵyz balasy áskerde habar-osharsyz ketip, kelini súzekten qaıtys bolyp, eki birdeı aýyr qaıǵyny ún-túnsiz kóterip, jalǵyz nemeresin jetelep júrgen qarııanyń erik-jigeriniń beriktigi men kónbis minezin, tózimdiligin jazýshy utymdy detaldar arqyly aıshyqty baıandaıdy. Qalamgerdiń keıipker obrazyn beıneleýdegi sheberligi de tánti etedi. Myna bir úzindige zer salyńyz:
«Shaldyń da, balanyń da ústi-basy júdeýleý. Qarttyń myna ystyqta basyna mılyqtyra kıgen túlki tymaǵynyń mańdaılyǵy men eki samaıynyń júni túsip, jarǵaqtanǵan. Qazir qandaı mata ekenin ajyratýǵa bolmaıtyn tysyna san jerden jamaý salynypty. Ústinde ár tusynan tútelenip, jabaǵysy kóringen qabýly qara shapan. Belin bóz belbeýmen shart býynyp alǵan. Tizeliginiń túgi qyrqylyp, taqyrlanyp tozǵan, túsi ońyp ketken shı barqyt shalbarynyń balaǵyn qara sanǵa deıin shań tutqan. Qonyshy qatpar-qatpar qyrtystanǵan kón másiniń basyna kıgen «ázıat» galoshynyń súıir tumsyǵy men artyna qaraı tepken ókshesine qaıys jamap bastyrǵan. О́ziniń de myna uzaq júristen sharshap, qajyǵan túrinen kárilik jeńip, muqalǵan jan ekeni baıqalady.
– Sapar, shyraǵym, mynaý meniń nemerem, – dedi shal qaıda tap boldym degendeı jasqanshaq janarymen jan-jaǵyna úrkekteı qaraǵan balasyn kórsetip.
– Á-á, solaı ma, – dedi, Sapar shaldyń nemeresine kóz toqtata. –Jaqsy onda. Aty kim? Beri kel, beri taman tur esiktiń aldynan.
– Aty – О́ser. О́serjan, beri kele ǵoı, qarǵam. Myna Sapar aǵańa sálem ber. Bul ózińniń aǵań. Aıdar atańnyń bir tuıaǵy, – dedi qarııa tómenshiktep, ornynan qozǵala qoımaǵan nemeresine jaqyndaı túsip: – Momyn, asa jýas, beıshara bala, – dedi sonan soń О́serdiń tym buıyǵy taǵylaý minezine álde aqtalǵandaı, álde renjigendeı báseń únmen».
Jalpy, shyǵarmada alyp-julyp bara jatqan oqıǵa joq. Avtor qazaqy qońyr únimen bir áýlettiń jalǵyz úmitine aınalǵan О́serdiń beınesi arqyly, soǵystyń qasiretin ǵana emes, sol kezeńdegi talaı shańyraqtyń basyndaǵy jaǵdaıdy astarlap aıtyp, shynaıy kórkem dúnıege aınaldyra bilgen.
Bala Berden úshin de taıaqqa súıenip, áreń ilbip júrgen qart áldeqashan-aq bul ómirden baz keshken, tek bir máneıi sebeptermen keýdeden jany shyqpaı, qybyrlap tiri júrgen, tiri júrgende de О́ser úshin ǵana, О́ser jetkenshe ǵana ózin-ózi súırelep, toqtamaýǵa bel baılaǵan, soǵan bola berispeı, kónbeı, tyrmysyp kele jatqandaı kórinedi. Bir kezde Nııaz qarııanyń áýletinde qyrýar jan boldy, aýrý aldy, ajal aldy, soǵysqa ketti, tóńiregi ábden tyqyrlandy. Qasynda qalǵan jalǵyz qarasyny – qarshadaı jetim bala. Qarııanyń endigi armany – artymda osy bir tuıaq qaraıyp qalsa deıdi. Áńgimeni oqyp otyryp, áp-sátte sońyna qalaı jetip qalǵanyńyzdy bilmeısiz. Túıini de sátti aıaqtalǵan.
«Bul kúnderi «Jańa joldaǵy» kóshe-kósheniń boıynda qatarlastyra salǵan shatyrly kóp úıleriniń birinen aldy joǵary klastarda oqıtyn, arty áli jas úıelmeli-súıelmeli alty-jeti qara domalaq bala shyǵyp, mektepke baryp júredi. Keıde Berden aýylǵa kelgende, úıdiń janynan ótip bara jatqan olardy toqtatyp, aldymen úlkeninen:
– Famılııań kim? – dep suraıdy.
– Nııazov.
– Onan keıin ekinshisinen suraıdy
– Nııazov. Sóıtip, bárinen surap shyǵady. Nııaz degen kim ol, kórgen kisiń be? – deıdi birinshige baryp júrgen eń kishisinen. Bala qaıdam degendeı ıyǵyn qıqań etkizip bunyń ózine qaraıdy. – Papamnyń famılııasy ǵoı, – deıdi eresegi munyń ózin kinálaǵandaı».
Osy sát avtordyń kóz aldyna qara shapandy qara tymaqty Nııaz shal elesteıdi. «Beıshara osyny kelip bir kórmeıdi-aý, –deıdi bul aýsar qııalǵa berilip. Shirkin-aı, ketkender sál ýaqytqa bolsa da qaıtyp kelip, óziniń artyn kórer me edi. Qanshasy tirliktegi istegeniniń ókinishine órtenip, sanyn soǵyp, qanshasy shúkirligin aıtyp, qýanyshtan kózine jas alar edi. Nııaz shalda budan artyq tilek, úmit arman boldy deısiń be? Kókiregin súıretip júrgende ańsaǵany osy bolar da». Shynynda da, ketkender bir sátke bolsa da qaıtyp kelse...