Qazaqstan Azııa damý bankimen yntymaqtastyqty damyta bermek

Budan buryn gazetimizde habarlanǵandaı, Astanada Azııa damý banki Basqarýshylar keńesiniń bıylǵy jylǵy 47-shi májilisi ótýde. Mundaı halyqaralyq úlken jıyn 2013 jyly dál osy ýaqytta Úndistannyń astanasy Delı qalasynda ótken bolatyn. Keshe Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Azııa damý banki Basqarýshylar keńesiniń Qazaqstandaǵy 47-shi májilisiniń resmı túrde ashylý saltanatyna qatysyp, sóz sóıledi. Qazaqstan basshysy óz sózinde májilisti ótkizýge bizdiń elimizdi tańdap, zor senim bildirgenderi úshin Azııa damý bankiniń barlyq múshe-memleketterine alǵys sezimin bildirdi. Nursultan Nazarbaev ústimizdegi jyly Qazaqstannyń Azııa damý bankimen (ADB) seriktestik qarym-qatynas ornatqanyna 20 jyl tolatyndyǵyn da atap kórsetti. Osy jyldar ishinde Bank bizdiń elimizge 3,5 mıllıard dollar ınvestısııa saldy. О́tken jyldan bastap Qazaqstan Banktiń donory atandy. Bizdiń elimiz Ortalyq Azııa óńirlik ekonomıkalyq yn­ty­maqtastyǵy baǵdarlamasyna bel­sendi qatysady. Osy ju­mys­tyń sheńberinde Bankpen bir­lese otyryp, «Batys Eýropa – Ba­tys Qytaı» halyqaralyq kólik dá­li­zin qaıta qurý maqsatyndaǵy mańyz­dy joba is júzine asyry­lady, dedi Memleket basshysy. Qazaqstan Prezıdenti bizdiń eli­miz­diń jáne ADB-nyń birlesken qyz­meti jalpy azııalyq óńirdiń eko­no­mıkalyq ósimin qamtamasyz etýge baǵyttalǵandyǵyn atap kór­setti. Qazaqstan ózara ınvestısııa­ny qorǵaý týraly Azııanyń 14 memleketimen kelisim jasalǵan. Azııalyq ınvestısııa 2013 jyly jalpy qurylymda 17 paıyzǵa jetti. Azııa damý banki Ortalyq Azııa, Taıaý Shyǵys jáne Ońtústik-Shyǵys Azııa elderindegi uzaq merzimdik ınvestısııa tartýdyń mańyzdy kózi bolyp tabylady. Onyń ústine Bank bedeli Azııa-Tynyq muhıty óńiriniń sheń­berinen asyp ketedi, oǵan AQSh, Kanada, Germanııa sııaqty álem­niń damyǵan elderiniń qa­tysýy dálel bolady. Banktiń ınklıýzıvtik jáne turaqty ósimdi yn­talandyrý jónindegi naqty stra­tegııasy, sonymen birge, ınte­grasııany damytýdy qoldaýy álemdegi kóp­tegen adamdarǵa ómir sapasyn jaqsartýǵa múmkindik beredi, dedi Nursultan Nazarbaev. Tek sońǵy ondaǵan jyldyń ishinde ǵana ADB-nyń qoldaýymen mıllıondaǵan jastar sapaly bilim alýǵa, mıllıondaǵan úı sharýashylyqtary sapaly aýyz sý jáne elektr qýatyna qol­je­timdilikke, óńirdiń mıllıondaǵan turǵyndary áleýmettik qyzmet standarttaryn arttyrýǵa múm­kin­dik aldy, dep atap kórsetti Qa­zaqstan Prezıdenti. Nursultan Nazarbaev 47-shi máji­listiń «Jańa Jibek joly: Azııa­ny ózgeristegi álemmen ush­tastyrý» atty negizgi taqyryby biz­diń elimizdiń tarıhymen erekshe úndesetindigine nazar aýdardy. Búgin biz Uly Jibek jo­­lyn jańǵyrtýdyń jańa dáýi­ri­niń bastalǵanyna kýá bolyp otyrmyz. Onyń Azııany damy­tý jolynda jańa dáýir bola­tyn­dyǵyna senimdimin. Onyń birqatar alǵysharttary bar. Bul – Qytaı, Úndistan, Japonııa, Koreıa jáne basqa da birqatar memleketterdi biriktiretin eń serpindi túrde damýshy óńir. Bul eń iri tutynýshylyq suranystyń negizin qalyptastyratyn álemniń adamdar eń kóp qonystanǵan óńiri bolyp tabylady. Sarapshylardyń pikiri boıynsha, 2050 jylǵa taman álemdik saýdanyń, ınvestısııanyń jáne IJО́-niń jartysynan astamy Azııada shoǵyrlanatyn bolady. Bul úrdisterge óndi­ris­tik qýattardyń ósýi, iri aglo­mera­sııa­lardyń qurylýy, ýrbanızasııa qarqynynyń artýy erekshe qoldaý kórsetetin bolady. Mun­daı ssenarıı óńirdiń jańadan órkendeý kezeńiniń jáne «Azııa ǵasyrynyń» bastalǵandyǵyn pash etedi, dedi Memleket basshysy. Qazaqstan Prezıdenti óńir ekonomıkasyn daǵdarystan keıin qalpyna keltirý óte ózekti mindet bolyp otyrǵandyǵyn atap ótti. Damýshy rynogy bar kóp­tegen elder úshin kedeıshilikti tómen­detý, shaǵyn jáne orta bıznes, jekemenshik sektordy odan ári damytý úshin eleýli qurylymdyq ózgerister jasaýǵa týra keledi. Nursultan Nazarbaev Azııa memleketteriniń arasyn­da, sondaı-aq, basqa da ıntegra­sııa­lyq birlestikter arasynda yn­tymaqtastyq shekarasyn keńeıtý qajettigi týraly pikirin bildirdi. Ashyqtyq, teńdik jáne ózara tıimdilik úderisterine negizdelgen óńirlik ıntegrasııa jemisti damýdyń senimdi tetigi bolyp tabylady. Búgin biz Azııa-Tynyq muhıty óńirindegi ishki óńirlik ıntegrasııanyń kúsheıgendigine kóz jetkizip otyrmyz. Ońtústik-Shyǵys Azııada ekonomıkalyq ıntegrasııa salasy belsendi túrde keńeıip keledi. Qazaqstan Reseımen jáne Belorýssııamen Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý jónindegi úlken jumysty jalǵastyrýda. Biz qazirdiń ózinde Keden odaǵy sheńberinde ıntegrasııaǵa kirdik, biz bul úr­disti odan ári tereńdetý jáne ózara yqpaldastyǵymyzdy keńeı­týge múddelimiz. Sonymen birge, biz DSU-ǵa kirý jónindegi kelis­sózder úderisin aıaqtap kelemiz jáne bıylǵy jyly bul uıymǵa to­lyq múshe bolamyz degen úmit­temiz, dedi Memleket basshysy. Qazaqstan Prezıdenti jalpy ıntegrasııalyq úderisterdi Uly Jibek jolyn jańǵyrtý maqsaty tóńireginde qurý múmkindigin atap ótti. Jibek jolynyń búgingi kúngi aýmaǵynda qonystanǵan elderdiń rynogy óziniń aýqymy jáne áleýeti jóninde balamasyz bolyp tabylady. Munda úsh mıllıardtan astam adam ómir súredi. Bul rette negizgi ıdeıa dálizdik saýda tasqynyn damytý ǵana emes, sonymen birge, mádenı baılanystardy jáne kóp tarapty yntymaqtastyqty nyǵaıtý, óńirde qolaıly isker­lik ahýaldy qalyptastyrý, qar­jy rynogyn ıntegrasııalaý, qosymsha qunnyń jańa júıelerin qalyptastyrý bolyp tabylady, dedi Nursultan Nazarbaev. Qazaqstan Prezıdenti Ortalyq Azııa óńirlik ekonomıkalyq ynty­maqtastyǵy baǵdarlamasy sheń­berinde óńirdiń 10 memleketiniń seriktestikti damytý jónindegi jemisti tájirıbesin eske saldy. Osy ıgi tájirıbeniń nátı­je­sin­de ortaq ekonomıkalyq jáne kóliktik ınfraqurylym qalyp­tasýda. Azııanyń barlyq mem­leketteri arasyndaǵy iskerlik, mádenı, energetıkalyq, kólik, ekonomıkalyq jáne saýda baılanystaryn nyǵaıtý jáne ınte­grasııalyq úderister shekarasyn keńeıtý arqyly bul bastamany jan-jaqty qoldaý jáne keńeıtý qajet. Qazaqstan osyndaı qarym-qatynastardy damytýǵa tolyq múddeli. Eýropa jáne Azııanyń ózara toǵysqan jerindegi Ortalyq Azııanyń óte qolaıly jerinde ornalasqan bizdiń elimiz óńirlerdiń baılanysyn nyǵaıta otyryp, mundaı ıntegrasııa úshin qajetti barlyq jaǵdaılardy jasaýǵa daıyn. Osy óńirdiń eń iri ekonomıkasy jáne eń qarqyndy damyp kele jatqan el retinde Qazaqstan óziniń tájirıbesi jáne resýrstary arqyly kómek kórsete alady, dedi Memleket basshysy. Sózin qorytyndylaı kele, Nur­sultan Nazarbaev Bas­qa­rý­shy­lar keńesiniń májilisi jalpy álemdik ekonomıkany damytýǵa jańa serpin beretindigine senim bildirdi. Azııa damý banki adamdardyń ómirin jaqsartý, sol arqyly Azııa óńirin jáne barlyq álemdi biriktirý maqsatynda mańyz­dy ról atqarady. О́z keze­ginde biz ADB-men jemisti ynty­maq­tastyǵymyzdy jalǵastyramyz jáne Banktiń ıgilikti mıssııasyn is júzine asyrýǵa qoldaý kórse­týge daıynbyz, dedi Qazaqstan Pre­zıdenti. Azııa damý banki Basqarýshylar keńesiniń Qazaqstandaǵy 47-shi májilisiniń resmı túrde ashylý saltanatyna arnalǵan májiliste sóz alǵan ADB-nyń prezıdenti Takehıko Nakao Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaevqa búgingi sha­raǵa qatysqany úshin zor alǵys sezimin bildirdi. Odan ári Bank pre­zı­denti Takehıko Nakao «О́ńir­­de qyzmet kórsetý sapasyn jaq­­sartý jáne memleketterde júr­­gizi­letin operasııalardyń tıim­di­­li­gin arttyrý maqsatynda ADB-nyń jumysyn reformalaý» de­gen taqyrypta baıandama jasady. Men búgin osy májilis aıasynda Qazaqstan jáne Azııa damý banki jańa Shektik keli­simge qol qoıatyndyǵyn qanaǵat­tan­ǵandyq sezimmen atap ótkim keledi, dedi ol óz sózinde. Osy Shektik kelisim negizinde Qazaq­stannyń Ulttyq qory jáne ADB Qazaqstannyń ınklıýzıvtik ósimi, turaqty damýy jáne ekonomıkany ártaraptandyrýdy qarjylandyrý baǵytynda birlese jumys isteıtin bolady. Sonymen birge, baıandamashy Azııa-Tynyq muhıty óńirinde kedeıshilikti azaıtý jáne ekonomıkalyq ósimge qol jetkizý maqsatynda birqatar jetistikterge qol jetkendigin atap kórsetti. Sonymen birge, baıandamashy Azııa-Tynyq muhıty óńi­riniń damýyndaǵy birqatar ekonomıkalyq boljamdaryna da toqtalyp ótti. Onyń aıtýynsha, 2013 jyly bul óńirdegi IJО́ 6,1 paıyzǵa ósken. Boljam boıynsha 2014 jyly bul kórsetkish 6,2 paıyzdy, al 2015 jyly 6,4 paıyzdy quraıtyn bolady. Bul rette birqatar óńirlik ekonomıkalardyń ósiminiń tómendeýi de múmkin. Qalaı bolǵanda da, damýshy Azııa búgingi kúni burynǵyǵa qaraǵanda, qandaı da bir qaterlerge senimdi túrde qarsy turýǵa daıyn. О́tken jyly Delı qalasynda ýáde etkenimdeı, biz ADB-nyń uzaq merzimdi strategııasy – Strategııa-2020-ǵa keshendi sholý jasadyq. Bul sholý bizdiń sońǵy 5 jyl ishinde atqarǵan qyzmetimizge baǵa beredi, dedi baıandamashy. Osy sholýda atap kórsetilgendeı, óńirdegi kedeıshilik aýqymy negizgi qaterlerdiń biri bolyp tabylady. 700 mıllıonnan as­tam adam táýligine bar bolǵany 1,25 dollar qarjy tutynatyn kedeıshilik sheginde ómir súrýde. Bul Azııadaǵy barlyq halyqtyń 20 paıyzyn qurasa, álemdegi kedeıshilikte ómir súretin tur­ǵyn­dardyń 60 paıyzyn quraıdy. Alaıda Azııa sońǵy kezde kedeı­shilik deńgeıin tómendetýde bir­qatar jetistikterge qol jetkizdi. 1,25 dollar tutyný deńgeıi osydan 10 jyl buryn belgilengen deńgeı bolatyn. Búgin bul meje Azııa-Tynyq muhıty óńirinde ornalasqan adamdardyń úmitin aqtaýǵa kepil bola almaıdy. Bú­ginde bul meje azııalyq kóptegen elderdegi eń tómengi turmys deńgeıin ustap turýǵa da jetpeıdi. Máselen, osydan biraz jyl buryn uıaly telefon barlyqtyń belgisi bolsa, búginde birinshi kezektegi qajettilik bolyp qaldy. Búgingi tańda 1,6 mıllıard adam táýligine 2 dollar ǵana tutynatyn suranys deńgeıinde ómir súrýde.

Bul adamdarǵa jumyssyzdyq, ınflıasııa, qurǵaqshylyq qaterleri barynsha qatty áser etedi. О́ńirdegi memleketterdegi ishki teńsizdik deńgeıi jyldan-jylǵa artyp barady. Osy oraıda ADB-nyń mindeti – damýshy múshe-memleketterde kedeıshilikti joıýǵa, teńsizdikti qysqarta otyryp, turǵyndardyń ártúrli deńgeıindegi turmys dárejesiniń ósýine kómek kórsetý bolyp tabylady. Kóptegen basqa da jaǵ­daı­lar jaýap kútýde, olar: ınfra­qurylymdaǵy úlken olqylyq, qorshaǵan ortanyń nasharlaýy jáne klımattyń ózgerýi jáne mundaǵy másele óńirlik yntymaqtastyq pen yqpaldastyqtyń áleýetin qalaısha barynsha paıdalaný bolyp tabylady. Solaı desek te, óńirimizde kóptep sanalatyn tabysy orta el­der qalalanýdyń jyldam qar­qy­ny, halyqtyń qartaıýy sııaqty, qorshaǵan ortany qorǵaý jáne «orta deńgeıdegi tabystyń ilme­ginen» qalaı qashýǵa bolady degen problemalarmen soqtyǵysýda. О́ńirdegi ahýal óte jyldam ózgerýde. Osyǵan baılanys­ty Azııa damý banki de ózgerip otyrýǵa tıis dedi baıandamashy. ADB múshe memleketterge kezdes­ken qıyndyqtardy jeńýi úshin maqsatty kómek túrlerin kór­se­tý­degi qyzmetin kúsheıtýi kerek. Osy rette búgin men jeti stra­te­gııalyq basymdyqty atap kórset­kim keledi, dedi baıandamashy. Birinshi, bul ınklıýzıvtik ósý. Bul rette ADB óziniń bilim berý, densaýlyqty saqtaý, áleýmettik qorǵaý jáne kásipkerlik salalaryndaǵy qyzmetin arttyratyn bolady. Qyz balalardyń oqýy úshin ınvestısııa bólý jáne áıelder úshin jalaqy alý múmkindigin arttyrý arqyly genderlik máselelerdi sheshýge basymdyq beriletin bolady. Ekinshi, aýa raıynyń ózgerýi jáne tabıǵı apattarǵa qarsy táýekelderdi basqarý. О́ńir sońǵy kezde jıi jáne joıqyn tabıǵı apattarmen betpe-bet kelip otyr. ADB-nyń shtab-páteri ornalasqan Fılıppındegi Haıan daýyly ákelgen apat saldary bul óńirdegi tabıǵı apattardyń shyǵyny zor bolatyndyǵyn kórsetti. Daýyl mektepter men kópirlerdi qıratty, egin alqaptaryn joıyp jiberdi, 4 mıllıonǵa jýyq adamdy bas­panasyz qaldyrdy. Kúızeliske ushyraǵan aımaqtarǵa kómek kórsetý maqsatynda ADB jalpy quny 900 mıllıon dollar bolatyn baǵdarlamany is júzine asyrýda. Úshinshi, óńirlik yntymaqtastyq jáne ıntegrasııa. Bul rette Bank ınfraqurylymdardy, trans­shekaralyq joldardy jáne elektr jelilerin damytýǵa ınvestısııa salatyn bolady. Tórtinshi, bul – ınfraqurylym. Búginde óńirde ınfraqurylymnyń jetimsizdigi erekshe beleń alǵan. Sondyqtan ADB operasııalarynyń negizgi maqsaty ınfraqurylym bolyp qalýda. Bul maqsattaǵy resýrs­tardy tıimdi paıdalaný úshin biz memleketterdiń ózinen, jekemenshik salasynan jáne basqa seriktesterden ınfraqurylymdy damytý úshin iri ınvestısııalar tartamyz. Besinshi, bul – orta tabysty memleketter. Bul memleketterge tıimdi qoldaý kórsetý maqsatynda da birqatar tıimdi baǵdarlamalar júzege asyrylýda. Altynshy, bul jekemenshik salany damytý bolyp tabylady. Áleýetti jekemenshik sektor óńirdi damytýdyń mańyzdy tetigi bolyp tabylady. Ol iri ınvestısııalyq suranystardy qanaǵattandyrýǵa, jumys oryndaryn ashýǵa jáne kedeıshilikti qysqartýǵa múmkindik beredi. Osy oraıda biz memleket-jekemenshik seriktestigin damytýǵa kómek kórsetýdi odan ári keńeıtetin bolamyz. Bul óz kezeginde memlekettik qyzmet kórsetýdi jaqsartýǵa jáne aýqymdy jekemenshik ınvestısııalar tartýǵa jaǵdaı jasaıdy. Jetinshi, bul ADB-nyń bilimdi damytý maqsatyndaǵy jumysy bolyp tabylady. Bul rette ADB múshe memleketterdegi bilim júıesin jaqsartýǵa barynsha basymdyq beredi. ADB jınaǵan aqparatyn berý jáne bilimin taratý jumystaryn nyǵaıtady. Kóptegen elder ADB-dan ózge elderde jumys isteı otyryp jınaǵan úzdik praktıkasyn alýǵa qyzyǵýshylyq tany­týda. Elderdegi ADB-nyń tu­raqty ókildikteri túrli departa­mentterdiń qyzmetterin úıles­tirýde jáne «bir ADB» qaǵıdasy boıynsha qatysýshy elderge qyz­met kórsetýde basty ról atqa­rady. О́ńirdiń úlken qarjylyq qajettiligin esepke alyp, ADB qarjylyq múmkindikterin nyǵaıtý jáne kedeıshilikti qysqartý úshin qoldaýdy kúsheıtý maqsatynda óz resýrstaryn ońtaılandyrý joldaryn izdestiretin bolady. Osy sebeppen ADB Azııa damý qorynyń (ADQ) kredıttik resýrstaryn Qarapaıym kredıttik resýrstarymen (QKR) aralastyrýdy usynady. Eger usynys maquldansa, ol bizge kredıttik múmkindikterimizdi arttyrýǵa jáne bir ýaqytta ADQ donorlaryna júktemeni qysqarta otyryp, tabysy tómen elderge qoldaýdy kúsheıtedi, dep kórsetti prezıdent. «Bul sonymen qatar ADB-nyń bolashaqta tabıǵı apattar men ekonomıkalyq daǵdarystarǵa jaýapty qosa alǵanda, kez kelgen qarjylyq qajettilikterge den qoıý qabiletin arttyrady». Qarajatty barynsha maqsatty paıdalaný jáne jaqsy nátıjelerge qol jetkizý úshin Bank óziniń bıznes-prosesterin jetildirip, elderdegi óz operasııalarynyń tıimdiligin arttyrady. Buǵan qosa, ADB qatysýshy elderge jaqsy qyzmetter kórsetý úshin sheshim qabyldaýǵa qabiletti kásiptik-tehnıkalyq kadrlardy tartyp, ózderinde ustaıtyn bolady. Men bizde óńirdiń aǵymdaǵy jáne bolashaq qajettilikterine den qoıý úshin qajetti barlyq kásiptik daǵdylardyń bolýyn qamtamasyz etemin, dedi ADB basshysy. Azııa-Tynyq muhıty óńiri ózgerdi. Búginde bul óńirde kedeıshilikti azaıtý maqsatynda aýqymdy is-sharalar júzege asyrylýda. Tabys artyp keledi jáne ADB-ǵa múshe kóptegen damýshy memleketter ortasha tabysy bar memleketter qataryna qosyldy. Degenmen, óńirde sheshilmegen problemalar aýqymy da úlken. Osyǵan baılanysty Azııadaǵy iri damý ınstıtýty retinde ADB-nyń aldynda turǵan mindetter de zor. Berik yntymaqtastyqta jumys isteı otyryp, belgili maqsat pen senimdilikti baǵdar etip, biz Azııa-Tynyq muhıty óńirindegi ha­lyq­tardyń ómirin jaqsartý maqsa­tynda ıgi nátıjelerge qol jet­kize alamyz, dedi sóziniń qory­tyndysynda Azııa damý bankiniń prezıdenti Takehıko Nakao. Astanada ótip jatqan Azııa damý banki Basqarýshylar keńe­siniń 47-shi májilisi búgin aıaqta­lady. Tórt kúnge sozylǵan aýqym­dy halyqaralyq shara aıasyn­da kóptegen mańyzdy kezdesýler, konferensııalar, pikir al­masýlar, plenarlyq otyrystar uıym­dastyryldy. Sonyń biri Asta­nadaǵy Táýelsizdik saraıyn­da ótken Halyqaralyq ınvestı­sııalyq konferensııa. «Invest in Kazakhstan» dep atalǵan shara Ortalyq Azııa aımaqtary jáne Eýropa bıznesmenderi men saıasattanýshylarynyń únqatysý alańyna aınaldy desek artyq aıtqandyǵymyz bolmas. Oǵan mınıstrler, ekonomıster, sarapshylar men damý ınstıtýttarynyń bas­shylary, bank ókilderi, shaǵyn jáne orta bıznes ókilderi, son­daı-aq Qazaqstanda jumys isteı­tin halyqaralyq ınvestor kompa­nııalardyń basshylary qatysty. Konferensııany Qazaqstan Premer-Mınıstriniń orynbasary – Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstri Áset Isekeshev júrgizip otyrdy. Á.Isekeshev óziniń alǵysózinde Qazaqstannyń búgingi ınvestısııalyq ahýalyn jan-jaqty baıandady. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan Ortalyq Azııada ınvestısııa tartý jóninen kóshbasshy bolyp tabylady. «Reformalardyń qarqyny kemigen emes, ınvestısııalyq klımatty jaqsartýǵa, adam resýrstaryn jáne ınfraqurylymdy damytýǵa baǵyttalǵan jańa serpindi jobalar iske asyrylýda. Qazaqstan úshin eń basty basymdyq – ındýs­trııalandyrý baǵdarlamasy. Bizde eń birinshi kezekte turǵan 6 basym sala bar. Bul azyq-túlik óndirisi, metallýrgııa, hımııa, mashına jasaý, qurylys materıaldary, sonymen qatar biz jumys oryndaryn ashýǵa serpin beretin týrızm, farmasevtıka men jeńil ónerkásipti belsendi qoldaıtyn bolamyz», dedi mınıstr. Budan ári ol elimizde qarqyn alǵan Keden odaǵy aıasyndaǵy is-sharalardyń ınves­torlar úshin tıimdi jaqtaryna toqtaldy. Qazirgi ýaqytta qazaq­stan­dyq kompanııalar osydan bir­neshe jyl buryn bolǵan rynok jaǵdaıynan múlde bólek ortada damyp jatqanyn aıtyp, bul Reseı jáne Belarýs elderimen qurylǵan ıntegrasııalyq odaqqa baılanys­ty bolyp otyrǵanyn alǵa tartty. Keden odaǵy degenimiz – 170 mıllıon adamǵa teń rynok deı otyryp, Qazaqstan Dúnıejúzilik saýda uıymyna enýge talpynyp jatqanyn, bul óz kezeginde ekonomıkany odan ári básekege tózimdi ete túsetinin tilge tıek etti. «Qazirgi ýaqytta biz ınves­tor­larǵa tıimdiligi joǵary ári yńǵaıly jańa paketter daıyndaý­damyz. Ol ınvestısııalyq tetik­terdi qurý jáne qoldaý ǵana emes, sondaı-aq túrli kedergilerdi joıý qadamdaryn qamtıtyn bolady. Biz 10 erkin ekonomıkalyq aımaq qurýdy josparlaýdamyz jáne oǵan halyqaralyq basqarý kompanııalaryn tartýdy kózdep otyrmyz. Qazaqstanda áleýetti jobalar da iske asatyn bolady, olar – iri munaı-gaz jáne taý-ken, geologııalyq barlaý jobalary. Aýyl sharýashylyǵy men ınfraqurylymdardy damytý salasy da óte tartymdy. Azııalyq kásipkerlerdi Qazaqstandaǵy jobalardy iske asyrýǵa shaqyramyn, bizdiń el arqyly Reseı, Belarýs elderiniń rynogyna, Ortalyq Azııaǵa shyǵý múmkindigi paıda bolady. Logıstıkalyq jobalardy damytý arqyly biz Qytaımen aradaǵy shekarada jáne Kaspııde júk porttaryn, logıstıkalyq ortalyqtar salýdy josparlaýdamyz. Bul óz kezeginde Qazaqstanǵa tıimdi tranzıttik el atanýǵa kómektesedi», dedi Á.Isekeshev. Konferensııada Azııa damý bankiniń Qazaqstan atynan basqa­rýshysy – Ekonomıka jáne bıýd­jettik josparlaý mınıstri Erbolat Dosaev ta baıandama ja­sady. Mınıstr óz kezeginde Qazaq­stan ekonomıkasyna tartylatyn ınvestısııalardy arttyrýǵa kómek­tesetin normalary bar zań joba­laryn Úkimet Parlamentke 2014 jyldyń shildesinde engi­zetinin atap ótti. Jańa «ınvestısııalyq paket» Parlamentke bekitý úshin bıylǵy jyldyń shildesinde usynylady dep kútilýde, dedi E.Dosaev. Sondaı-aq, ol sheteldik ınves­torlarǵa arnalǵan qolaıly jaǵ­daı­lardyń jańa paketine enetin shara­lar tizimine toqtaldy. Birin­shisi – «jasyl dáliz» qaǵıdasyna sáı­kes vızalyq tártipti ońtaı­landyrý. Bul shara asa damyǵan elderdiń azamattaryna birjaqty tártippen 90 kúnge deıin vızasyz elge kirý, sondaı-aq sheteldik kompanııalardyń qurylymdyq bólimsheleri basshylaryna ın­vestorlyq vızalar berý múmkin­digin qarastyrady. Ekinshi shara – ınvestısııalyq jobalardy iske asyrýǵa sheteldik jumys kú­shin tartý jónindegi prosedýra­lardy jeńildetý. Bul bastama aıasynda ınvestorlarǵa ınvestısııalyq jobany iske asyrý merzimine to­lyqtaı sheteldik jumys kúshin tartý jáne nysandy paıdalanýǵa berilgennen keıin bir jyl mer­zimge kvotasyz ári ruqsatsyz she­teldik jumys kúshin tartý quqyǵy berilmek. Úshinshi shara – sheteldik ınvestorlar úshin zańnamanyń ózgermeýine kepildik berýdi engizý. Mınıstrdiń aıtýynsha, qazirgi tańda uzaq merzimge boljamdy retteý tarıfteri men baǵalardyń, salyq, kóshi-qon jáne ekologııa salalaryna qatysty zańnamalardyń 10 jylǵa deıin «turaqtylyǵy» qaǵıdattary ázirlenip jatyr. Zańnamalyq túzetýlerdiń tór­tinshi toby sheteldik ınves­tor­lardyń halyqaralyq komme­r­sııalyq arbıtrajǵa shyǵý múm­kindigin keńeıtýdi qarastyrdy. Besinshi shara – ınvestısııalyq jobalar aıasynda transulttyq kompanııalarǵa qosymsha qolaıly jaǵdaılar týǵyzý. Al qosymsha yntalandyrýlar retinde nysan paıdalanýǵa berilgen soń memleket tarapynan kapıtaldyq shyǵynnyń 30 paıyzyn ınvestısııalyq sýbsıdııa ótemaqysy retinde berý, 10 jylǵa deıin korporatıvtik tabys salyǵynan bosatý, memlekettik mekemeler, ulttyq kompanııalar jáne ulttyq holdıngter tarapynan ınvestorlar qyzmetine uzaq merzimge kepildi tapsyrys berý sııaqty jeńildikter usynylǵan. Altynshy shara ınvestorlarǵa ruqsatnama jáne olar suraǵan málimetterdi berý máselelerin retteýdi «bir tereze» qaǵıdatyna sáıkes etip Qazaqstan Respýblıkasynyń Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń Investısııalar jónindegi komıtetine tapsyrý bolmaq. Jetinshi shara – aýyl­sharýashylyq taýarlaryn óndirýge ınvestısııa salǵan sheteldikter úshin taýarlaryn óndirýge ketken elektr qýaty men tasymaldaýǵa jumsaǵan shyǵy­nynyń bir bó­ligin sýbsıdııalaý, sondaı-aq aýyl sharýashylyǵyn júrgizýge ar­nalǵan jerlerdi jalǵa alý mer­zimin uzartý. Mınıstr atap ót­ken­deı, Qazaqstan Azııa damý banki­men 20 jyldaı tabysty ynty­maqtastyqta jumys istep keledi. Osynaý az ǵana tarıhı merzim ishinde aıtarlyqtaı jetis­tik­terge qol jetkizildi. Atap aıtsaq, táýelsizdik alǵaly biz óz eko­no­­mıkalyq áleýetimizdi eki esege art­tyrdyq. Eldiń ishki jalpy ónimi absolıýttik maǵynada 1994 jylǵy 11 mlrd. AQSh dollary­nan 2013 jyly 220 mlrd. dollarǵa ósti. Konferensııada sondaı-aq, Qazaqstan tarapynan «Báıterek» UBQ basqarma tóraǵasy Qýandyq Bıshimbaev, Qorshaǵan orta jáne sý resýrstary mınıstri Nurlan Qapparov, Kólik jáne kommýnıkasııalar mınıstri Mahmut Qasymbek, sheteldik qonaqtar arasynan ESKATO-nyń atqarýshy hatshysy Shamshad Ahtar, «Toıota Motor Evropa» prezıdenti Dıde Lerýa sóz sóıledi. Konferensııa qatysýshylary elge qarjy salymyn tartýǵa múmkindik týǵy­zatyn Qazaqstannyń ekono­mıka­lyq, qarjy júıesi men memle­kettik saıasatynyń damýyn, sonymen qatar aımaqtyq, sol sııaqty ǵalamdyq aýqymdaǵy múmkin­dikterin talqylady. Munyń barlyǵy Qazaqstanda óndiriletin taýarlar men ónimderdiń birlesken jobalaryna ınvestısııa tartý, sonymen qosa, otandyq jáne she­tel­dik óndirýshiler arasynda saý­da jáne iskerlik qarym-qaty­nastardy ornatýdy kózdep otyr. Is-shara aıasynda sonymen qosa, sheteldik áriptesterdiń Qazaq­­stannyń eksporttyq jáne ındýs­­trııalyq bolashaǵyna to­lyq­­taı kóz jetkizý úshin ınves­tı­sııalyq jobalardyń kórmesi ótkizildi.

* * * Azııa damý bankiniń bas­ty maqsattarynyń biri Azııa el­derin­degi kedeıshilikti tómendetý máse­lesi ekeni ras. Basqarýshylar keńe­siniń 47-májilisi barysynda bul taqyryp ta nazardan tys qalǵan joq. Inklıýzıvtik ósý jolymen áleýmettik kirister máselelerine arnaǵan talqylaý osy máseleni qaýzady. Semınarǵa Halyqaralyq yntymaqtastyq jónindegi japondyq agenttiktiń vıse-prezıdenti Shıgerý Kııama, CIBC ınfraqurylymdyq qarjy­landyrý tobynyń ǵalamdyq damý jónindegi dırektory jáne basqarýshy dırektory Loren Mahon, Qazaqstan Respýblıkasy Memleket-jekemenshik áriptestigi ortalyǵy, dırektorlar keńesi vıse-tóraǵasy Ǵalymbek Mam­raev jáne Úndistandaǵy ADB bas­qa­rýshysynyń orynbasary jáne Úndistan Úkimeti qarjy mınıs­trligi, ekonomıkalyq ister depar­tamentiniń hatshysy Arvınd Maıaram, taǵy basqalar qatysty. Talqylaýǵa Avstralııa qarjy mınıstri, parlamenttik hatshysy Stıven Kıobo jetekshilik etti. Kedeıshilikti tómendetý maq­sa­tynda Ortalyq Azııa úshin múl­dem jańa baǵyt – memleket-jekemenshik áriptestigi jáne remýnısıpalızasııalaý usynylyp otyr. Atap óterligi, qazirgi tańda Azııa men Tynyq muhıty jaǵalaýyndaǵy elderde aıtarlyqtaı ekonomıkalyq ósý baıqalady. Alaıda, ol birinshi kezekte ekonomıkanyń óndirýshi salasyna negizdelgen. Bir jaǵynan bul quptarlyq. О́ıtkeni, tabıǵı resýrstardy óndirý salasy damıdy, jańa jumys oryndary ashylady, bıýdjet qarjysy molaıady, áleýmettik baǵdarlamalar tabysty júzege asyrylady. Soǵan qaramastan, shıkizattyń álemdik baǵaǵa qatty táýeldiligi, ekonomıkanyń turaqtylyǵyna, sáıkesinshe memlekettiń áleý­met­tik mindettemelerin oryndaý qabilettiligine qaýip tóndi­redi. Sondaı-aq, kóptegen el­der­­de qalalyq jáne aýyl­dyq tur­ǵyndardyń ómir súrý deńgeıin­de aıtarlyqtaı aıyrma­shylyqtar baıqalady. Mundaı aıyr­mashylyqtar ásirese, halyqtyń kóp bóligi aýylda turatyn Orta­lyq Azııa aımaqtary úshin alań­daýshylyq týǵyzarlyq dárejede. Bul problemany sheshýdiń bir joly jeke kásipkerlik deıdi sarapshylar. Sebebi, shaǵyn jáne orta bıznes kez kelgen memlekette ekonomıkanyń qorǵany bolyp tabylady. Áıtse de, shaǵyn bıznestiń damýynda memlekettiń róli aıryqsha. Ol shaǵyn kásip­kerlikti damytýǵa qolaıly jaǵdaı týǵyzyp, kedergilerdi joıýǵa yqpal etedi. Bul jerde memleket-jekemenshik áriptestigi ınstıtýty asa tıimdi qural bolyp tabylady. Halyqaralyq tájirıbede memleket-jekemenshik árip­tes­tik negizindegi jobalardyń deni turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵynda júzege asyrylady. Memleket-jekemenshik áriptestigi tetikteri arqyly jobalardy oryndaýdyń tıimdi sektorlary sýmen qamtamasyz etý, jylý jáne kógildir otynmen qamtý, sondaı-aq, qatty turmystyq qaldyqtardy qaıta óńdeý bolyp tabylady. Azııa damý banki jıynynda dál osy taqyrypqa aıryqsha nazar aýdaryldy. Memleket-jekemenshik áriptestiginiń kómegimen qaıta mýnısıpalızasııalaý arqy­ly azamattardyń ál-aýqatyn kó­terý durys júzege asyrylǵan jaǵdaıda barynsha tıimdi tetik bolmaq. Qazaqstanda mundaı tájirıbe qazirdiń ózinde bar. Úkimet Azııa damý bankimen birge «Qalalyq ınfraqurylymdardy qarjylandyrýdyń balamaly tetikteri» jobasyn qolǵa ala bas­tady. Joba aıasynda Qazaq­stan­nyń shaǵyn qalalarynda qalalyq ınfraqurylymdy damytý, jekelegen basym jobalarǵa jeke sektorlardy qatystyrý úshin qolaıly jaǵdaı jasalady. Sarapshylar toby qazirdiń ózinde tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesin jasaýǵa kiristi. Bul qujatta árbir tańdalynyp alynǵan mekemeniń qyr-syry, jańalaý múmkindikteri egjeı-tegjeıli kórsetiletin bolady. Bir qaraǵanda mundaı qadam yńǵaısyz kórinýi de múmkin, óıtkeni, kommýnaldyq ınfraqurylym árqashanda strategııalyq sıpatta boldy, degenmen, ony jeke sektorǵa ótkizý joq degende, qaýipsizdik jaǵynan paıdaly. Ekinshi jaǵynan, memleket kommýnaldyq mekemelerdi qoldaý arqyly oǵan qomaqty qarjy jumsaýǵa májbúr. Sebebi, isten shyqqan ınjenerlik jelilerdi jóndeý, basqa da problemalyq jaıttar bıýdjet úshin az salmaq emes. Joba aıasynda atalǵan tórt kásiporynnyń bazasynda qajetti jańǵyrtýlardy júzege asyrýǵa múmkindik beretin jeke ınvestısııalar tartýdyń tetikteri jasalady. Onyń ústine ınvestorlarǵa salynǵan qarjylardy kóbeıtýge jáne qaıtarýǵa kepildik beriledi. Nátıjesinde Qazaqstanda qalalyq ınfraqurylymdardy tabysty jańǵyrtýǵa jáne ınvestorlar tartýǵa keń jol ashatyn yqpaldy naryqtyq tetikter iske qosylady. Azııanyń damýshy ekonomıkasy memleket-jekemenshik áriptestigi úshin barynsha zor múmkindikter jasaýy kerek jáne jasaı da alady. Ol óńirge qajetti ınfraqurylymdyq jobalar men jeke kapıtal tartýǵa, aımaqta ınfraqurylymdyq tapshylyqty qys­qartýǵa baǵyttalýy kerek. Azııa damý bankiniń májilisine qa­ty­sý­shylar osylaı dep málimdedi. «Azııadaǵy ınfraqurylymdyq tapshylyqtyń aýqymdylyǵy sondaı, biz jeke ınvestorlar men memlekettik sektor árqaısysy jeke júrip atalǵan tapshylyqtyń ornyn toltyra alady dep úmittene almaımyz. Bizge tetikterdi iske qosyp qoǵam talap etip otyrǵan qyzmetti kórsetý úshin memlekettik ári jeke ınvestısııalardyń bir­les­ken is-qımyly qajet», dedi ADB Jeke sektor isteri jónin­degi departamentiniń bas dırek­tory­nyń orynbasary Maıkl Barroý. Azııa damý banki semınary barysynda memleket-jekemenshik áriptestigi jobalaryna qatysý úshin jeke jáne ınstıtýttyq ınvestorlardy tartý joly talqyǵa salyndy, sondaı-aq, MJÁ jobalaryn tabysty júzege asyrýǵa kedergi keltiretin derekter nazarǵa alyndy. Azııa elderine qajetti zańnamalyq, normatıvtik-quqyqtyq qujattarmen qamta­ma­syz etýmen qatar, tolyq aqpa­rat­tandyrý negizinde memleket-jekemenshik áriptestigi jobalaryn daıyndaý jáne júzege asyrýdy tıisti deńgeıde qolǵa alý kerek. Memleket-jekemenshik áriptestigi jobalaryn daıyndaýǵa mol kúsh jumsalyp jatqanyna qaramastan bul jumystar áli kúnge deıin ózine mindetteme alyp, olardy ınvestısııalaýǵa nıet bildiretin ınvestorlardy jet­kilikti kólemde tarta almaı otyr, deıdi mamandar. * * * Azııa damý banki Basqarýshylar keńesiniń otyrysy sheńberinde sondaı-aq, II Daǵdarysqa qarsy dúnıejúzilik konferensııanyń I plenarlyq otyrysy bolyp ótti. Plenarlyq otyrysqa Indonezııa qarjy mınıstri Mýhammad Hatıb Basrı, Úndistan Qarjy mınıstri Palanıapan Chıdambaram, BUU Bas hatshysynyń orynbasary, BUU Azııa jáne Tynyq muhıtyna arnalǵan ekonomıkalyq jáne áleýmettik komıssııanyń atqarýshy hatshysy Shamshad Ahtar, Birikken Ulttar Uıymy ónerkásiptik damý boıynsha bas dırektory Lı Iýn, Azııa damý bankiniń vıse-prezıdenti Bındý Lohanı jáne basqalar qatysty. Jahandyq ekonomıka turaqty jáne teńdestirilgen ósimniń jańa jolynda ornalasqan. Soń­ǵy jyldar ishinde damýshy mem­le­ketterdiń róli aıtarlyqtaı arta tústi. 2008 jyly álemdik qaýym­dastyq damýshy memleket­ter álemniń ekonomıkalyq karta­synda kúshter teńgerimin qaıta qura alady degen toqtamǵa keldi. Bul úrdis eki onjyldyqqa sozy­lady dep boljanǵanyna qara­mastan, ol sońǵy bes jyl ishinde aıaqtaldy. Búgingi tańda qury­lym­dyq reformalar álemdik daǵ­darysqa jol bermeýdiń bas­ty basymdyqtarynyń biri sana­lady. Eýroaımaq, Azııa men Qy­taı memleketteri ózderiniń ekono­mıkalyq damý ósimi úlgilerinde eleýli ózgeristerge tap bolsa, al G20 elderi ózderiniń sońǵy mámi­lelerinde aldaǵy 5 jyl ishinde IJО́ ósimine 2 paıyz kóleminde shekteý belgiledi. Sondyqtan plenarlyq otyrystyń taqyryby retinde «Jahandyq ósimdi qalpyna keltirý: jańa ekonomıkalyq jáne ınstıtýttyq draıverler» alynyp otyr. Plenarlyq otyrys barysynda uzaq merzimdi keleshekte turaqty ósim úshin qajetti sharalar, ósimniń jańa strategııasyndaǵy Azııa men Ortalyq Azııanyń róli, Qytaıdaǵy reformanyń jahandyq ekonomıkaǵa áseri, Erkin saýda týraly kelisim arqyly álemdik ekonomıkany aımaqtandyrý qajet­tigin qoldaýshylar jáne qarsy shyǵatyndar, jahandyq úılestirý saıasaty, damyǵan elderdegi mone­tarlyq saıasatty qalypqa keltirý úshin qajetti sharalar, oblı­gasııalardyń Azııa naryǵyn damytýdyń joldary sóz boldy. * * * 47-shi májilis aıasyndaǵy sharalar qatarynda «Qazaqstan-2050: qazirgi zamanǵy ınklıýzıvtik qoǵam jolynda» kitabynyń tanystyrylymy ótkenin de erekshe atap ótýge bolady. Kitaptyń tanystyrylymyna qurastyrýshy-avtorlar – Nazarbaev Ýnıversıtetiniń pre­zıdenti Shıgeo Katsý, Damý­shy naryqtar forýmynyń aǵa sa­rap­shysy, Dúnıejúzilik banktiń aı­maqtyq burynǵy vıse-prezıdenti Iohannes Lınn, sondaı-aq, Sen­tennıal Grýp prezıdenti ári tóraǵasy Harınder Kolı qatysty. Halyqaralyq sarapshylardyń qatysýymen Nazarbaev Ýnı­ver­sıteti bazasynda daıyndalǵan kitapta Elbasynyń 2012 jyldyń jel­toqsanynda jarııalanǵan «Qa­zaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrýǵa qatysty táýelsiz oı-pikirler jınaqtalǵan. Jınaqta negizinen atalǵan Strategııany júzege asyrý maqsatyna jetýdiń joldary qaralǵan. Qazaqstannyń 2050 jylǵa qaraı damyǵan 30 eldiń qataryna kirý múmkindiginiń joǵary eken­digi kitaptyń negizgi túıini deý­ge bolady. Onda Strategııany júzege asyrýdyń 7 basym baǵyty belgilengen. Olar: turǵyndardyń bilimi men densaýlyǵyna erekshe kóńil bóle otyryp, adam áleýetin damytý, tıimdi energetıka, aımaqtar men qalalardy damytý, ártaraptandyrylǵan zamanaýı ınnovasııalyq ekonomıka, aımaqtyq jáne ǵalamdyq ekono­mı­kalyq ıntegrasııa men ynty­maq­tastyq, turaqty jáne ashyq ekonomıkalyq ári saıası ınstıtýttar qurý. Dúnıejúzilik banktiń aımaqtyq eks-prezıdenti Iohannes Lınn kitaptyń tanystyrylymyna arnalǵan baspasóz konferensııasynda Qazaqstan keıbir kórsetkishter boıynsha qazirdiń ózinde aldyńǵy qatarly 30 eldiń quramyna kiretinin atap ótti. «Jalpy alǵanda, kitap aldaǵy 50 jylda álem qalaı damıdy, XXI ǵasyrdyń ortasynda álem­dik kóshbasshy elder qaı elder bolmaq, jahandyq jylyný úrdisi Qazaqstanǵa qalaı áser etedi, Qazaqstan 50 damyǵan el qatarynan 30 damyǵan elder qataryna qalaı kiredi, Qazaqstanda densaýlyq saq­taý men bilim berý júıesi eýro­palyq deńgeıge jete ala ma degen sekildi mańyzdy suraqtarǵa ǵy­ly­mı jaýap izdeıdi», dedi Iohannes Lınn. * * * Takehıko Nakao, Azııa damý banki prezıdenti: Qazaqstandy qoldaýǵa qashanda daıynbyz Azııa damý banki Basqarýshylar keńesiniń 47-shi májilisi aıasynda sondaı-aq, Azııa damý banki prezıdenti Takehıko Nakao arnaıy baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Qazaqstandyqtarmen qatar, shetel jýrnalısteri de qatysqan brıfıngte Takehıko Nakao Azııa damý banki men Qazaqstan yntymaqtastyǵyna qatysty birqatar suraqtarǵa jaýap berdi. – Siz Qazaqstannyń jańa Jibek jolyn qurý týraly bas­tamasyn qalaı baǵalaısyz? – Árbir memleket óz deńgeıin­de, aımaqtyq deńgeıde, óziniń jeke kún tártibin bekitedi. Ortasha mer­zimdi kezeńde aımaqtyq ynty­maqtastyqty jáne ıntegrasııany alǵa jyljytýdy maqsat etip otyr­myz. Meniń aıtaıyn degenim, Qazaqstan jáne Qytaı tarapynan bolatyn bastamalar, mysaly – «Jibek jolyn uıymdastyrý», munyń barlyǵy quptarlyq. О́ıt­keni, bul bizdiń bankimizdiń múshe mem­leketteriniń kúshin biriktirýge múmkindik beredi. Biz atalǵan mem­leketterdiń kúshin biriktirý úshin Qytaı men Ortalyq Azııa ara­synda ózara is-qımyldy qol­daı­myz. Ortalyq Azııanyń maqsa­ty – Ońtústik Azııamen birigý. Biz bul ıdeıany júzege asyra­myz. Men Túrikmenstan, Tájik­stan, О́zbekstan, Aýǵanstan jáne Pákis­tan aımaqtaryndaǵy ıntegra­sııany aıtyp otyrmyn. Osy­nyń nátıjesinde biz Ońtústik pen Azııanyń ortalyq bóligin birik­tiremiz. Ortalyq Azııa elderimen Qytaı arasynda Jibek jolyn qurý týraly ıdeıa aıtyldy. Biz elderdiń ózara is-qımyldy jaqsartý boıynsha sharalaryn qoldaımyz. – Álemde Eýroodaq bar, endi eýrazııalyq ekonomıkalyq aı­maq paıda bolmaq, al transty­nyq muhıty áriptestigi bolýy da múmkin. Sizdiń oıyńyzsha mun­daı birlestikter, elderdiń ekonomıkalyq jáne saıası qarym-qatynasynyń damýyna jol ashýy múmkin be? – Integrasııaǵa qatysty bastamalar óte kóp. Ol Keden odaǵy, Eýropa odaǵy jáne basqalar. Men atalǵan bastamalar birigý jaǵynan da, ózara is-áreketti jaqsartý jaǵynan da óte paıdaly dep bilemin. Budan buryn biz osyndaı ıdeıalardy aıtqan kezde aımaqtyq yntymaqtastyqty maqsat etetinbiz. Qazirde ǵalamdyq yqpaldastyqqa ıek artýǵa bolady. Iаǵnı keıbir birlestikter men odaqtar kerisinshe, saýda boıynsha dıvergenttik yqpal etýi múmkin. Odaq saýda qarym-qatynastaryn ornatýǵa jol ashatyny belgili. Sondyqtan men odaqtar, birlestikter arqyly saýda múmkindikterin ashý, sondaı-aq, osy ıdeıalar negizinde alǵa jyljıtyn qurylymdyq reformalardyń mańyzdylyǵyn aıryqsha atap ótkim keledi. – Kez kelgen damý ınstıtýty jańa eldermen áriptestikten bastap, yntymaqtastyqtyń qatań sharttaryn qoıatyny belgili. Jáne senimniń artýyna baılanysty qarjylandyrý sharttary jeńildeı bastaıdy. Al, ADB men Qazaqstan arasyndaǵy yntymaqtastyq sharttary 20 jyl ishinde qalaı ózgerdi? – Bıyl biz Qazaqstanmen ózara is-qımyldyń 20 jyldyǵyn atap ótemiz. Biz Qazaqstanǵa 3,5 mlrd. dollar qaryz berdik jáne áleýetti arttyrý úshin tehnıkalyq kómek kórsettik. Qazirgi ýaqytta Qazaqstan joǵary deńgeıdegi orta kirisi bar el bolǵandyqtan, bizdiń qarjylandyrý múmkindikterimiz 50 bazalyq baptarǵa ósti. Qazir paıyzdyq mólsher osy ýaqytqa deıingimen salystyrǵanda ondaı joǵary emes. Ortasha mólsher 9,5 paıyz deńgeıinde. Al, eko