Qazaqstan Respýblıkasynyń Sý kodeksi jobasy tujyrymdamasy jobasynyń jańa redaksııasy jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine sý resýrstaryn qorǵaý jáne paıdalaný máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy tujyrymdamasynyń jobasy boıynsha qoǵamdyq talqylaý ótti.
Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar vıse-mınıstri Á.Shalabekovanyń tóraǵalyǵymen ótken talqylaý aıasynda tujyrymdama jobalarynda sýdy únemdeý salasynyń aǵymdaǵy problemalary, sýdy tıimdi paıdalaný men sýdy únemdeýdiń quqyqtyq jaǵdaılaryn jasaý úshin zańnamany jetildirý boıynsha yqtımal sheshimder men sharalar qarastyrylyp, usynyldy.
Vedomstvo ókilderiniń aıtýynsha, qoldanystaǵy Sý kodeksi negizinen sý resýrstaryn sharýashylyqta paıdalanýǵa baǵyttalǵan, onda sý ekonomıkalyq paıdaǵa qol jetkizý quraly retinde qarastyrylady. Mysaly, aýyl sharýashylyǵynda. Al ázirlenip jatqan Sý kodeksiniń jobasynda ekonomıkanyń barlyq salasynda sýdy paıdalanýdyń negizi bolyp tabylatyn sýdy únemdeý qaǵıdattaryn bekitý usynylady. Jańa Sý kodeksiniń negizgi jańashyldyǵy – sý qorshaǵan ortanyń negizgi elementi jáne ómir súrý men adamnyń ekonomıkalyq qyzmetiniń barlyq túrine qajet ekendigi. Bul turǵyda sý resýrstaryn sarqylýdan jáne lastanýdan qorǵaý sý resýrstaryn basqarýdyń basty tásili bolmaq.
Jıyn barysynda birqatar negizgi máseleni sheshý joldary usynyldy.
Birinshi, sý resýrstaryn basqarý jónindegi qyzmetti memlekettik-aqparattyq qamtamasyz etýdiń jetispeýshiligi. Bul máseleni zańnamalyq turǵyda memlekettik organdardyń sý resýrstaryn esepke alý jáne monıtorıngileý jónindegi quzyretin naqty aıqyndaý jolymen, onyń ishinde aqparattyq júıelerdi paıdalana otyryp sheshý usynylady.
Ekinshi, sý resýrstaryn basqarý júıesinde ǵylymı áleýettiń bolmaýy. Jańa Sý kodeksinde ǵylymı (ǵylymı-zertteý) ortalyǵynyń ókilettikteri jáne onyń sý resýrstaryn jáne oǵan suranysty josparlaý, basqarý jáne normalaýdaǵy róli, sondaı-aq basqa da ǵylymı mekemelerdiń qyzmetin úılestirý kózdelýde. Sondaı-aq ilespe zań jobasynda sý sharýashylyǵy jáne sý resýrstary salasyndaǵy jobalardy jer qoınaýyn paıdalanýshylar paıdaly qazbalardy óndirýge arnalǵan shyǵyndardyń 1 %-yn ǵylymdy damytýǵa baǵyttaý mindettemesi esebinen qarjylandyrýy múmkin jobalar tizbesine engizý usynylýda.
Úshinshi, Qazaqstannyń sý resýrstaryn basqarý jónindegi tujyrymdamalyq baǵdarlamalyq qujattardyń quqyqtyq mártebesi. Osy mindetti iske asyrý úshin Sý kodeksi memlekettik josparlaý júıesinde sý resýrstaryn keshendi paıdalaný men qorǵaý shemalarynyń mazmuny men róline qatysty negizgi erejelerdi kózdeıtin bolady. Ekonomıka salalaryn (agroónerkásiptik keshen, ónerkásip, energetıka, kólik, TKSh) damytýdyń, qorshaǵan ortany ońaltýdyń barlyq jospary, baǵdarlamasy men jobasy osy qujattar negizinde ázirlenýge tıis.
Tórtinshi, sýdyń quny onyń negizgi qunyna sáıkes kelmeıdi. Sýdy únemdi jáne tıimdi paıdalaný men tasymaldaýdy yntalandyrý úshin sý resýrstaryn paıdalanǵany úshin tólemaqy mólsherin belgileý tásilderin qaıta qaraý jáne sý paıdalanýshy jańa sý únemdeý, tazartý tehnologııalaryn engizgen, qolda bar jabdyqtardy jańǵyrtqan jáne sýdy paıdalaný tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan ózge de is-qımyldardy engizgen jaǵdaıda, ony tómendetý koeffısıentterin qoldana otyryp aıqyndaý usynylady. Atalǵan másele Sý kodeksi qabyldanǵannan keıin zańnamalyq normada talap etetindeı Salyq kodeksine túzetýler engizý jónindegi shoǵyrlandyrylǵan zań jobasy sheńberinde sheshiletin bolady.
Besinshi, sý resýrstaryn basqarýdaǵy memlekettik baqylaý. Qoldanystaǵy sý zańnamasynyń quqyq qoldaný praktıkasy sý resýrstaryn qorǵaý jáne paıdalaný salasynda memlekettik baqylaýdy júzege asyratyn ınspektorlardyń mártebesi men ókilettikterine qatysty normalardyń jetilmegenin kórsetti. Jańa Sý kodeksinde memlekettik baqylaý jónindegi erejelerdi jańa retteýshilik saıasatqa sáıkes keltirý kózdeledi. Bul osy jumysty retke keltirýge múmkindik beredi.
Altynshy, Sý kodeksimen retteletin quqyqtyq qatynastardyń keń aýqymy. Sýdy ekonomıkalyq taýar retinde paıdalanýǵa qatysty qatynastarǵa jáne sýdy nemese sý sharýashylyǵy qurylystaryn paıdalanýǵa baılanysty ózge de qatynastarǵa qatysty erejelerdi derbes zańnamalyq aktilerge bólý tujyrymdamalyq jáne zańdyq turǵydan ońtaıly sanalady.
Budan bólek, aýyl sharýashylyǵy kooperatıvteriniń sýdy qaıta satyp alýshylar bolýyn toqtatyp, gıdromelıorasııalyq ınfraqurylymdy paıdalanýmen aınalysa bastaýy úshin olardyń fýnksııalaryn qaıta qaraý máselesi pysyqtalýda.
Jańa zańnama sý resýrstaryn qorǵaý men paıdalanýdy memlekettik retteýdiń tıimdiligin arttyrýy, sondaı-aq biryńǵaı memlekettik sý saıasatyn iske asyrýdyń quqyqtyq negizi men tetikterin damytatyny boljanýda.