«Tynyshtyq, tynyshtyq» dep júrip, Táýelsizdigimizden aıyrylyp qalmaıyq...». Bul – elimizdiń eń basty ordeni «Otandy» Prezıdent N.Nazarbaevtyń qolynan alyp turǵandaǵy jazýshy Safýan Shaımerdenovtiń sózi. «Tynyshtyq kerek, tynyshtyq kerek» dep halyqty aldarqatyp júrgen sol kezdegi saıasat qaıdaǵy bir halyqaralyq qurylymdarmen qosarlanyp, elimizdiń táýelsizdigine birshama syn túsirgenin jasyrýǵa bolmaıdy.
Ásirese keıbir halyqaralyq zańdardyń ulttyq zańnamadan ústem bolýy, el múddesin eskermegeni de halyqty oılandyrmaı qalmaıtyn. Osyndaılardy jazýshy óziniń tabıǵı kóregendigimen baqylaǵan jáne sony úlken marapat alyp turǵannyń ózinde Elbasyna tikeleı aıtýdan buǵyp qalmaǵan...
Mundaıǵa tek Safýan Shaımerdenovteı dara tulǵalar ǵana barary sózsiz edi. Onyń Jeltoqsan oqıǵasynan keıin jazýshylarmen kezdeskende G.Kolbınge ne aıtqany da belgili. Qazaq jazýshylarynyń kóbi buǵyp qalǵanda tek Juban Moldaǵalıev ekeýi ǵana qazaqtyń namysyn jyqpaı, halyqtyń ashyq ókpesin aıta aldy. Bálkı búgingi kúnniń «batyrlary» ondaı sózdi batyrlyqqa balamas, biraq sol zamanda osydan artyq dúnıeni aıtý 1937 jyl bolmasa da yzǵary soǵan aınalǵan 1987-de aıtý múmkin emes edi... Bul kezde qazaqty janyshtaý, jappaı jazalaý júrip jatqan edi ǵoı. Sondaı jaǵdaıdyń ózinde ol Kolbınge tike qarap: «Sizdiń baıandamańyzda ultshyldyq týraly kóp aıtyldy, al shovınızm týraly bir sóz joq. Bul Qazaqstanda shovınızm joq degendi bildire me? Siz «joq, ony bildirmeıdi. Qazaqstanda shovınızm bar. Biz ol týraly baıandamada umytyp ketippiz» dep jaýap berdińiz. Biraq bul jerdegi sizdiń «umytshaqtyǵyńyzda» qandaı da bir zańdylyq jatqan joq pa? Sizdiń «shovınızm týraly umytyp ketippiz degenińiz ne sóz? Bul degen sizderde, Qazaqstan Kompartııasynyń Ortalyq Komıtetinde ultshyldyqtyń shyǵýymen kúresýdiń arnaıy jospary bar da, shovınızmniń shyǵýymen kúresetin tereń oılastyrylǵan naqty jospary joq. Mine, sizdiń jaýabyńyzdan keıin osyndaı kóńil kónshimeıtin, adamdy jabyrqatatyn qorytyndyǵa keldim» degenniń ózin júreginiń túgi bar adam aıta alar edi sol zamanda.
Belgili ǵalym, qoǵam qaıratkeri Sherııazdan Eleýkenov Safekeńdi Buhar jyraýǵa teńegen. Safekeńniń aıtqyshtyǵyn tek soǵan teńeımin deı kelip Sh.Eleýkenov bylaı deıdi: «Buhar jyraý aıýdaı aqyryp turǵan Abylaı hannyń ózine, onyń saıasaty el múddesinen qıǵashtap bara jatqan jaǵdaıda, jasqanbaı qarsy kelip jyr nóserin tógetin. Aqyry Buqarekeń Abylaıdy degenine kóndirip tynatyn. Al marksshil-lenınshilmiz, aldyńǵy qatarly teorııamen jasaqtalǵanbyz dep bósetin keńestik danyshpandar Abylaı, Buqar jyraý bıiginen de tabyla almaı sorlady ǵoı…», deıdi ǵalym. («Qazaǵynyń qaraǵaıy»., «EQ»., 13.09.12 j.)
Al búgingi de, bolashaq urpaq ta Memlekettik syılyqtyń laýreaty Safýan Shaımerdenovti eń aldymen erjúrek, halyqtyń joǵyna jany kúıgen sheksiz patrıot tulǵa dep tanyry anyq. Onyń osy isteri ult úshin jany kúıetin jastyń aınymas qubylnamasy. Al qazaq ádebıeti men ónerine olja salǵan 30 shaqty kitaptyń avtory, ataqty jazýshy, dramatýrg ekendigin kózi qaraqty oqyrmannyń bári biledi.
Qalaı maqtasaq ta jarasatyn sóz zergeriniń 100 jyldyq mereıtoıyn atap ótýge osy kúnderi soltústikqazaqstandyqtar qyzý daıyndyq ústinde. Safaǵań Qyzyljar qalasynyń Qurmetti azamaty, shahardyń qaq ortasynda qazaq tilinde bilim beretin klassıkalyq gımnazııa sol kisiniń atynda. 1994 jyly, aıhaı daǵdarys jyldarynda Qyzyljar qalasynda alǵashqy bolyp salynatyn osy qazaq mektebine qarajat tabylmaǵanda, sol kezdegi oblys ákimi V.Gartmannyń jáne «Qazaq tili» qoǵamynyń tóraǵasy Q.Ábdirahmanovtyń ótinishimen Safekeń Premer-mınıstr S.Tereshenkoǵa kirip, aqsha bóldirtken edi. Átteń, sonda Tereshenkoǵa aıtqan sózderi qaǵaz betine túspegen. Ol jerde de Safekeń bultartpas dálelder aıtqan bolýy kerek... Áıteýir, sonyń arqasynda atalǵan gımnazııanyń qurylysy júrip ketken edi. Mine, endi jazýshynyń 100 jyldyq mereıtoıy da qyrkúıektiń 16-synan bastap osy oqý ornynyń qabyrǵasynda bastalatyn bolyp otyr. Elorda men Almatydan keletin Prezıdent keńesshisi Baýyrjan Omarov bastaǵan, Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Ulyqbek Esdáýlet, Sabyr Qasymov, Ǵalym Jaılybaı, Qazybek Isa, Marfýǵa Aıthojına, Nesipbek Aıtuly, Nurlan О́nerbaı jáne t.b. qostaǵan qazaq ádebıeti men óneriniń aıtýly ókilderi, qoǵam qaıratkerleri qoshtaǵan qurmetti delegasııa osy mekteptegi Safýan Shaımerdenovtiń músinine bas ıip, gúl shoqtaryn qoıady. Al «Sóz zergeri – Safýan» atty ádebı kesh oblystyń eń úlken sahnasy – Oqýshylar saraıynda bolyp, ol keshine «Dókeı kele jatyr» degen S.Shaımerdenovtiń dramasymen S.Muqanov atyndaǵy qazaq-sazdy drama teatrynyń sahnasynda jalǵasady. Al ertesine toı merekesi jazýshynyń týǵan jeri – Jambyl aýdanyna barýmen jalǵasady.
Mine, soltústikqazaqstandyqtar qazir jaqsysyn ulyqtaý jolynda jan tappaı daıyndalýda.
Soltústik Qazaqstan oblysy