Attanys

Dıqandar qyrǵa shyqty. Er­teńgi mol ónimge attanys búginnen bastalyp otyr. Oblystyń barlyq shalǵaıyndaǵy sharýashylyqtar jylt etip óte shyǵatyn naýqannyń ár kúnin, ár saǵatyn paıdalanyp qalýǵa tyrysady. Kóktemgi dala jumystary oblysta mamyr aıynyń týra ortasynan máre alady. Biraq óńirdiń ońtústik aýdandarynda da, ylǵal molyraq toqtalatyn soltústik aýdandarda da dıqandar bıdaı egýdi bastaǵan joq. Ázirge erterek ekse, erterek aýyzǵa tıetin baqsha ónimderi men kartopty egip tastaýdy qolǵa alǵan. Sonymen qatar, maıly jáne jemdik daqyldar da topyraqqa erte sińirgendi súıedi. Búginge deıin oblysta 60 myń gektarǵa jýyq alqapqa maıly daqyldar, 152 gektar kókónis, 1500 gektardan astam kartop, 200 gektardan astam baqsha ónimderi, 1000 gektarǵa jýyq alqapqa júgeri dáni sińirildi. Bul  naýqannyń alǵashqy 1-2 kúnindegi ǵana kórsetkish. Al bıdaı sebýdi dıqandar mamyrdyń 19-20-laryna qaratyp otyr. Dıqandardyń kóktemgi dala jumys­taryna kirisýi báıge atyn jaratqandaı kóp jumysty, daıyndyqty, bapty kerek etedi. Tehnıka, janar-jaǵarmaı, sýbsıdııa sııaqty máselelerdiń sheshimin tabýy ońaı emes. Bıyl kóktemgi dala jumystaryna 71 myń tonna janar-jaǵarmaı kerek bolsa, sonyń oblysqa 50 myń tonnadaıy jetkizildi. 5 myń tonnasy jolda kele jatyr. Sharýashylyqtyń maı tasıtyn mashınalary janar-jaǵarmaıdyń kelgen kelgenindeı toqtatpaı áketip jatyr. Ýaqyttan utylmaı topyraqqa dán sińirip alsa, qarjylaı kómekten dıqanǵa toqtaý bolmaıtyn syńaıly. – Egin sharýashylyǵyn árta­rap­tan­dyrýdy jaqsarta túsý úshin bıyl jema­zyqtyq, maıly da­qyldar men kókóniske sýbsıdııa­ny kóteremiz. Bıyl 3 mıl­lıardtan astam teńge sýbsıdııa tek maıly daqyl úshin ǵana beriledi. Sharýa mundaı kólemdegi kómekti eshqashan sezinbegen bolar, – dedi oblys ákimi Nuraly Sádýaqasov. Kóktemgi dala jumystaryna atoılap attanǵanda ǵana taýdaı zoraıyp kórinetin úlken is kúrmeýge kelmeıtin az ýaqytta bitip qalady. Dańǵaıyr dıqan, Qazaqstannyń Eńbek Eri Valentın Dvýrechenskıı de qazir alqap basynda júr. Jańashyl dıqannyń qabaǵy salyńqy kórindi. – Kóktemgi dala jumystary qalaı bas­taldy? – Nesin aıtasyń, tabıǵat mursha ber­meı turǵan joq pa? Keshe ǵana bizdiń qostaǵy termometr 45 gradýsty kórsetti. Qazir tıimdi temperatýra somasy 240 gradýs, al kóp jyldyq ortasha kórsetkish – 160 gradýs. Mundaı kórsetkish 100 jylda bolǵan emes. Al ylǵaldyń túsýin salystyrsaq, kóp jyldyq ortasha kórsetkish mamyr aıynda 40 mm bolsa, bıyl mamyrdyń basynan bergi ýaqytta ol 0 mm bolyp tur. Klımattyń osyndaı ózgerisine qarsy dıqandardyń tyǵyryqtan shyǵar bir ǵana amaly bar. Ol – ylǵal saqtaý tehnologııasy, – dedi Valentın Ivanovıch. Ǵalym-agronomnyń aıtýyna qaraǵanda, Qostanaı óńirinde sońǵy bes jyldyń tórt jylynda qurǵaqshylyq bolǵan. Soǵan qaramastan, qostanaılyq dıqandar keýsensiz bolǵan joq. О́tken jyly 4 mıllıon 894 myń tonna astyq jınady, gektar aınalymyn 11 sentnerden keltirdi. Respýblıka boıynsha astyqtyń tórtten birin Qostanaı oblysy beredi. Bıyl 4 mıllıon 800 myń gektarǵa dán sińiretin bolsa, sonyń 4 mıllıon 100 myń gektaryn Valentın Ivanovıchtiń jar qulaǵy jastyqqa tımeı nasıhattaıtyn ylǵal saqtaý tehnologııasymen egedi. Sońǵy jyldary sharýa­shy­lyqtardyń tehnıka jańalaýy da jaqsy óris alǵan. О́ıtkeni, ozyq tehnologııaǵa jetil­dirilgen, ońtaıly tehnıka kerek. Kóp­te­gen iri sharýashylyqtar tehnıkasyn tu­tastaı jańalap alǵan. Shaǵyn sharýa qojalyqtarynyń kooperatıvterge biri­gýin ýaqyttyń ózi meńzep otyrǵandaı. Bıdaı sebýge endi kirisetin dıqandar maýsymnyń 5-ne deıin naýqandy aıaqtaýy tıis. Osyndaı qysqa ýaqytta myńdaǵan gektarlardy tek qýatty tehnıka ǵana ıgere alady. Mańdaıteri qurǵamaıtyn dıqandar da yrymshyl keledi. Eńbeksiz eshteńe bolmaıtynyn bilse de, Tabıǵat-anaǵa táýelsiz kim bar? Dıqan atalarymyz «Mamyr aıy salqyn bolsa, kúzde astyq mol bolady, tuman kóp tússe, jemis jaqsy salady» deıdi eken. Mamyr Qostanaıda qurǵaq, ystyq bolyp tur. Biraq, dıqandar salyn sýǵa ketirmeıdi. Sınop­tıkter aldaǵy aptalarda kún qy­zýynyń tómendeıtinin aıtyp otyr. Jer baptaǵan jannyń mań­daıterin sor etpe, tileýin bere gór, Jer-ana! Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan». Qostanaı oblysy.