Biz ınvestısııalyq ahýaldy damytýǵa múddelimiz

Shetel ınvestoryn tartýdyń tıimdiligin alǵashqylardyń biri bolyp dáleldegen «Teńizshevroıl» JShS óz qyzmetiniń alǵashqy kúninen-aq Atyraý oblysynda básekege qabiletti ınvestısııalyq ahýaldy damytýǵa múddelilik tanytty. Tarıh qoınaýyna ketken jıyrma  jyldan astam ýaqytta kásiporyn qaýipsizdik tehnıkasy, paıdalaný senimdiligi men ekologııalyq, áleý­mettik jaýapkershilik sııaqty qaǵıdattardy bárinen de joǵary qoıa bildi. Áý bastan-aq biz áleý­mettik jaýapkershilikti ustaný arqyly álemdegi energetıkalyq jobalarǵa úlgi-ónege bolýdy maqsat tuttyq jáne sol bıikten kórine bildik. Búginde Teńiz jobasy Qazaqstan men dúnıe júzi úshin energoresýrstardyń strategııalyq balansynyń mańyzdy býyny bolyp otyr. Al, kenishti ıgerýge baǵyttalǵan mıllıardtaǵan ınvestısııa men ken alańyn jaı­ǵastyrýdy eseppen basqarý Qazaqstan múddesi úshin turaqty da tabandy damýdyń berik irgetasy bolǵany biz úshin maqtanysh. Bul rette, júzdegen jergilikti qyzmetkerlerden turatyn eńbek ujymy men seriktesterdiń, tur­ǵyndardyń, Qazaqstan Úkime­tiniń barlyq deńgeıdegi ókilderiniń qatysýymen nebir jobalar júzege asty. Júzege asqan árbir jobany biz táýelsiz Qazaqstannyń jarqyn bolashaǵyna qosylǵan úles dep qabyldadyq. О́tken jyldardaǵy derekter men dáıekter kásiporynnyń udaıy damý ústinde ekendigin dáleldeıdi. Máselen, kásiporyn qurylǵan 1993 jyldan beri Qazaqstan ekonomıkasyna quıylǵan jalpy qarajat 91,8 mıllıard AQSh dollarynan assa, qazaqstandyq taýarlar men qyzmetter úshin shamamen 16 mıllıard AQSh dol­larynan astam qarajat, al Atyraý oblysyndaǵy áleýmettik jobalar men baǵdarlamalardy qarjylandyrýǵa 875 mıllıon AQSh dollarynan astam qarajat jumsaldy. Osynaý qarajattyń ıgerilýin Qazaqstan tárizdi táýelsiz mem­lekettegi ınvestısııalyq ahýal­dyń joǵary deńgeıimen baılanystyrmasa bolmaıdy. Qyz­met­kerleriniń 86 paıyzy, bas­shylyq laýazymdardyń 75 paıyzy qazaqstandyq azamattardan turatyn kásiporyn qashan da Qazaqstan Respýblıkasyna ákelinetin ınvestısııa mólsherin ulǵaıtýdy maqsat tutady. Bul baǵyttaǵy eńbektiń jarqyn da, sony mysaly – Keleshek keńeıý jáne uńǵyma erneýindegi qysymdy basqarý jobalary arqyly túsetin ınvestısııa. Bul óz retinde, res­pýblıka qazynasyna quıylatyn qomaqty da, iri ınvestısııa ekendigi daýsyz. TShO-nyń qazaqstandyq taýarlar men qyzmetterdi satyp alý kórsetkishteri kóp mól­sherde ulǵaıady dep kútilýde. Qazirdiń ózinde jasalyp bitken 30 kelisimshart úshin biz 1 mıllıardtan astam AQSh dollary­na tapsyrys berdik. Bir qýa­narlyǵy – onyń 66 paıyzy qazaq­standyq jabdyqtaýshylar men merdigerlerdiń úlesine tımek. Iá, Qazaqstan úshin qyrýar ınvestısııa ákeletin atalǵan jobalardyń áleýmettik-ekonomı­kalyq damýǵa qosar úlesi aı­tar­lyqtaı bolmaq. Basqany aıtpaǵannyń ózinde – Keleshek keńeıý, uńǵyma erneýindegi qy­symdy basqarý jobalary (KKJ-UEQBJ) qazaqstandyqtar úshin qosymsha jumys, turaqty tabys kózi bolmaq. Jobalar sheńberindegi qurylys jumystary qyzǵan shaqta Teńiz kenishinde 20 myń jumys orny ashylady. Al, jańa nysandardy paıdalaný úshin shamamen 600 turaqty jumys orny ashylmaq. Aıta ketý kerek, jobalarǵa tartylatyn jumysshylardyń 80-90 paıyzy Qazaqstan azamattary bolady. Onyń ústine jumysqa qabyldaýda aldymen Atyraý, jalpy Qazaq­stan Respýblıkasynyń batys oblystarynyń turǵyndaryna b­asymdylyq berilmek. Bul Teńiz­diń ıgiligi aldymen onyń halqyna degen qaǵıdattan týyndaıdy. Osy jáne basqa jobalardyń óz retimen júzege asýy Qazaqstandaǵy ınvestısııalyq ahýaldyń jaı-kúıin kórsetedi. Eń bastysy, tabysqa bastaıtyn barlyq alǵy sharttyń bolýy bizdiń alǵy kúnge degen senimimizdi nyǵaıtady. Jer­gilikti bıliktiń bıznesti qol­daýy, talantty da joǵary bi­likti mamandardyń, sondaı-aq ınvestısııa jasaýǵa nıetti kom­panııalardyń bolýy biz úshin tabystyń negizgi faktorlary. TShO-nyń basqa da iri joba­larynyń ustanymy sekildi Kele­shek keńeıý, uńǵyma erneýin­degi qysymdy basqarý jobalaryna tartylǵan barlyq qyz­metkerlerdiń, merdigerlerdiń, qam­týshylar men qosalqy merdi­gerlerdiń jumystan soń úılerine árdaıym aman-esen, jaraqatsyz jetýi – jobanyń basty qaǵıdasy bolyp qalady. Biz jobalardy júzege asyrý kezinde de qorshaǵan ortany qorǵaý qaǵıdalaryn ustanatyn bolamyz. Jobalar qurylysy men paıdalaný barysynda qor­shaǵan ortaǵa tıgiziletin áleýetti áserdi anyqtaýǵa, jobanyń erte kezeńinde-aq olardy azaıtý, baqylap, basqarýǵa barlyq kúsh-jigerdi jumsaımyz. Teńiz ken ornynan eń jaqyn eldi meken 80-90 shaqyrym qashyq­tyqta ornalasqanyna qaramastan sanıtarlyq qorǵaý aımaǵy (SQA) óndiris nysandaryn eldi mekenderden bólip, turǵyndardy óndiris áserinen qorǵaıtyn bolady. TShO atalǵan jobalar qurylysy men óndiristik jumys­tarynyń qorshaǵan ortaǵa yqtımal áserlerin anyqtaýda Qazaqstan Respýblıkasynyń qor­shaǵan ortaǵa áserdi baǵalaý úderisiniń barlyq talaptaryn buljytpaı oryndaıtyny sózsiz. Qorshaǵan ortaǵa tıetin áserdi baǵalaýǵa ókiletti qazaqstandyq kompanııanyń júrgizgen aldyn ala baǵalaý nátıjesi KKJ-UEQBJ jumystarynyń Teńiz aımaǵyndaǵy TShO-nyń sanıtarlyq qorǵaý aımaǵynyń aýasyna, topyraqtyń sapasy men bıologııalyq alýan túrlilikke bolmashy áseri bolatynyn jáne de 80 shaqyrymdyq qashyqtyqta ornalasqan eldi meken turǵyndary densaýlyǵyna áseri bolmaýy kerektigin kórsetti. Osy baǵalaý jumystarynyń nátıjeleri Atyraý qalasy men Atyraý oblysynyń Jylyoı aýdany jurtshylyǵynyń jáne jergilikti memlekettik atqarýshy organdardyń nazaryna usynyldy, sonymen qatar, qorshaǵan ortaǵa áserdi aldyn ala baǵalaý boıynsha júrgizilgen qoǵamdyq tyńdaýda resmı túrde jarııalandy. 2009 jyly TShO qoldanystaǵy óndiristik nysan alaýlarynda gazdy daǵdyly jaǵýdy toqtatty. KKJ-UEQBJ jańa nysandary alaýlarynda da gazdy daǵdyly jaǵýdy boldyrmaıtyn tehnologııalar qoldanylatyn bolady. KKJ-UEQBJ nysandarynda shıki gaz óńdeý nemese kúkirt óndirisi qarastyrylmaǵan. Osylaısha, aýaǵa taralatyn jańa shyǵaryndylardyń bastapqy kózi gaz týrbınalary men gaz qa­zandyqtarynda tolyq janyp ketetin tabıǵı gaz bolmaq. Jańa óndiristik nysandar men gaz aıdaý nysandary Teńiz ken orny aımaǵynyń sheńberinde ornalasatyn bolady, al bul topyraq qabatynyń búlinýin qadaǵalaýǵa jáne aımaqtyń ósimdik jamylǵysyn saqtap qalýǵa múmkindik beredi. Shoǵyrlanǵan uńǵy alańynyń qurylysy kezinde de topyraq qabatynyń búlinýi azaıtylady jáne qurylys kezinde ýaqytsha búlingen topyraq qabaty qaıtadan qalpyna keltiriletin bolady. TShO qorshaǵan ortaǵa áserdi azaıtý maqsatynda sanıtarlyq qorǵaý aımaǵy aýmaǵyndaǵy aýa, topyraq jáne jer asty sýlarynyń sapasyna turaqty monıtorıng júrgizedi. SQA aýmaǵynda aýa sapasyn baqylaý stansııalarynyń on ekisi ornatylǵan. Buǵan qosa, Teńiz ken ornyna eń jaqyn or­nalasqan Jańa Qaraton eldi mekeninde aýa sapasyna monıtorıng júrgiziledi. TShO óziniń lısenzııalanǵan aýmaǵyndaǵy ósimdik jamylǵysynda bolatyn qandaı da bir ózgeristerge jáne qandaı da bir topyraq qabatynyń búlinýine baqylaý júrgizý úshin Jer serigi arqyly túsirilimdi qoldanady. TShO KKJ-UEQBJ júzege asyrý barysynda baqylaýdyń tıimdi jáne uzaq jyldar boıy qalyptasqan senimdi tájirı­bele­rine súıenýdi josparlap otyr. TShO Qazaqstan Respýb­lıka­syndaǵy áleýmettik jaýapker­shilik deńgeıi eń joǵary kompa­nııalardyń biri. KKJ-UEQBJ TShO-nyń eń iri jobasy bolǵan­dyqtan, ol kompanııanyń áleý­mettik jaýapkershiliginen bólin­beıtindigin basa aıtýǵa tıispiz. Áleýmettik jaýapkershilik dege­nimiz – jurtshylyqqa kórsetiletin kómek nemese qyzmetkerlerge degen qarym-qatynas qana emes. Álbette, bul uǵym etıkalyq qundylyqtar men qaǵıdalardy, óz qyzmetimizdiń ekologııalyq kórsetkishterin, qyzmetkerlerimizben, jurtshy­lyqpen jáne memlekettik uıym­darmen qarym-qatynas erejelerin de qamtıdy. Biz Atyraý aımaǵyndaǵy tu­raqty jáne jetekshi ınvestor ekendigimizdi sezine otyryp, qyz­metimiz júzege asyrylatyn jáne qyzmetkerleri turatyn aımaqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý úshin Atyraý oblysy ákimdigimen birlesken jumystyń nátıjesine senemiz. Saıyp kelgende, aýqymy keń, keleshegi bar iri jobany júzege asyrý TShO-nyń Qazaqstan ıgiligi jolyndaǵy jumysyna degen umtylysyn nyǵaıta túsedi. Tım Mıller, «Teńizshevroıl» JShS bas dırektory.