Ekonomıka damýynyń kilti – ınnovasııada

Keshe Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń tóra­ǵalyǵymen «О́ńir» tobynyń «Bilim, ǵylym jáne kásip­kerliktiń seriktestigi – ulttyq ınnovasııalyq júıeciniń jáne ǵylymǵa negizdelgen ekonomıkanyń strategııalyq damý joly» taqyrybyna arnalǵan keńeıtilgen otyrys bolyp ótti. Úkimet músheleri, jetekshi jo­ǵary oqý oryndary men ǵylymı me­kemelerdiń, damý ınstıtýttary men kásipkerlik sektorlary sýbektileriniń basshylary qatysqan otyrysty sóz sóılep ashqan Senat Tóraǵasy búgingi Qazaqstan qoǵamynyń jańa qundy baǵdary – ınnovasııa negizinde ındýstrııalandyrý ekenin erekshe atady. Innovasııalyq júıeniń qaǵı­dalyq turǵydaǵy jańa nysandary – Innovasııalyq tehnologııalar parki men Nazarbaev Ýnıversıte­ti qurylyp, qajetti zańnamalyq baza da jasalǵandyǵyn tilge tıek etken Tóraǵa ǵylymǵa negizdelgen ekonomıka qurý úshin eń aldymen qazaqstandyq ǵylymnyń áleýetin ulǵaıtý qajettigin basa aıtty. Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha ǵylymdy qarjylandyrý ulǵaısa, bul óz kezeginde naqty jańalyqtar men ınnovasııalardy, tehnologııalar transfertteri men sheteldik ınvestısııalardyń kelýin yntalandyrmaq. Parlament bul rette venchýrlik qar­jylandyrý, zııatkerlik menshikti qor­ǵaý, zertteýler men ınnovasııalar­dy qol­daý, sondaı-aq, ǵylymı zertteýlerdi kom­mersııalandyrý jónindegi zańna­many jetildirýge baǵyttalǵan zań jobalary toptamalaryn qaraýdy josparlap otyr. Tóraǵa óz sózinde «Qazaqstan-2050» Strategııasynda Memleket basshysy ınnovasııalyq damýdyń jańa strategııasyn usynǵanyn jetkizdi. Mundaı strategııa  sheteldik tehnologııalar men ulttyq ǵylymı-tehnıkalyq resýrstardy ońtaıly úılestirýdi qamtamasyz etýi tıis. Qasym-Jomart Kemelulynyń aıtýynsha, sheteldik tájirıbe men tehnologııalarǵa negizdelgen ulttyq ınnovasııalardy qurý strategııalyq mańyzdy mindet bolyp tabylady. Mundaı jolmen Sıngapýr, Malaızııa, Qytaı, Ońtústik Koreıa jáne Germanııa júrip ótken. Senat Tóraǵasy bul rette ınnovasııa taqyrybyn bulǵaqqa salmaý qajettigin de eskerte ketti. Bul jerde áńgime aldyńǵy qatarly tehnologııalardy ıgerýde bolyp otyr. Osyndaıda, ásirese, ǵylymnyń alar orny erekshe. Bilim berý júıesi ınnovasııaǵa baǵyttalýy tıis. Bilim berý sapasyn arttyrý máselesiniń kún tártibinde turǵandyǵy da sondyqtan. Bul turǵydan kelgende, bilikti de bilimdi ári básekege qabiletti mamandardy daıar­laý – ýaqyt talaby. Innovasııaly eko­nomıkany qurýǵa shyǵarmashyl kadr­lar qajet-aq. Olardy tańdaý kolledj­der men JOO-larda jasalǵany oryndy bolmaq. Memleket basshysy únemi talap etip kele jatqan jańa pishindegi pedagogıkalyq kadrlardy daıar­laýdy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi qolǵa alatyn kez jetti. Boljamdarǵa qaraǵanda, joǵary tehnologııalyq ónimder jaqyn 15-17 jylda (2030 jyly) shıkizat resýrstary rynogynan shamamen 9-10 esege artady. Qazaqstanda joǵary tehnologııalyq sektor atom energetıkasynda, gendik ınjenerııada, robotty tehnıkada, nano jáne ǵaryshtyq tehnologııalarda, mobıldik jáne mýltımedııalyq, aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalarda, ınjınırıngtik qyzmette jáne geologııalyq barlaý sııaqty salalarda úlken áleýetke ıe. Q.Toqaev Fınlıandııanyń tájirıbesin de utymdy keltire ketti. Búgingi tańda atalǵan el ǵylymı-zertteý jumystaryna IJО́-niń 3,5 paıyzyndaı qarjy salyp keledi. Bul Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy elderiniń ishinde eń bir qomaqty qarjy sanalady. Osy qarjynyń 70 paıyzy kásiporyndardan tússe, qalǵan 30 paıyzyn memleket beredi eken. Al Qazaqstandaǵy ǵylymı qyzmet­ker­ler sany 24 myńǵa jaqyndap qalǵan­dyǵyn jetkizgen Premer-Mınıstr­diń orynbasary Gúlshara Ábdiqa­lyqova «Ǵylym týraly» Zańda ǵylymdy basqarýdyń jańa modeli men qarjylandyrýdyń jańa úlgisi al­dyńǵy qatarly halyqaralyq tájirı­bege barynsha beıimdelgendigin alǵa tartty. Vıse-premer ǵylymdy qar­jy­landyrý 2013 jyly 53 mıllıard teńgege deıin, ıaǵnı shamamen 2,5 esege deıin artqandyǵymen bólisti. Bul kórsetkishti «Qazaqstan-2050» Strategııasyna sáıkes  kezeń-kezeńmen arttyrý jolymen IJО́-niń 3 paıyzyna deıin jetkizý josparlanýda. Memleket tarapynan ǵylymǵa kór­setilip otyrǵan qamqorlyqtyń nátı­jesinde kadrlardy qamtamasyz etý­degi turaqtylyq baıqalady ári ǵyly­mı qyzmetkerlerdiń sany da turaq­ty artyp keledi, dedi osy oraıda G.Áb­di­qalyqova. Máselen, 2009 jyly 15,8 myń ǵylymı qyzmetker bolsa, qa­zirgi ýaqytta olardyń sany 23,7 myń adamǵa jetipti. Jastardyń da ǵy­lymǵa bet burýy artyp keledi eken. Atap aıt­qanda, 35 jasqa deıingi ǵalym­dar úlesi 38 paıyzǵa, 45 jasqa deıin­gi ǵalymdar úlesi 56 paıyzǵa deıin kóbeıipti. Otyrys barysynda joǵary bilim men ǵylymnyń qazirgi jaǵdaıy, ká­sipkerlik sektor sýbektilerimen ózara is-qımyl, otandyq ǵylymı jańalyqtar men tehnologııalar transfertterin engizý máseleleri jan-jaqty talqydan ótti.  Ásirese, zertteý ýnıversıtetterin damytýǵa erekshe mán berilip, mamandar daıarlaý jáne ǵylymı nátıjelerdi engizý qajettigi erekshe aıtyldy. Otandyq joǵary bilim berý júıesin reformalaýdaǵy negizgi basymdyq osyǵan berilýi tıistigi de atap kórsetildi. Bul turǵydan kelgende «Nazarbaev ýnıversıteti» derbes bilim berý uıymynyń prezıdenti Shıgeo Katsýdyń ózi basqaryp otyrǵan bilim berý uıy­mynyń halyqaralyq deńgeıdegi qazirgi zamanǵy zertteý ýnıversıtetin qurý jónindegi tájirıbesimen bólisýi áserli shyqty. Atalǵan úlgi boıynsha elimizde basqa da zertteý ýnıversıtetterin damytý josparlanyp otyr eken. Zertteý ýnıversıtetterin transformasııalaý jónindegi júrgizilip jatqan jumystar barysymen ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti men S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıtetiniń rektorlary baıandap berdi. Budan basqa, zertteý ýnıversıtetteriniń mártebesin ózgertý, olardy memlekettik qoldaý sharalary jáne bilim berý men ǵylym salasyndaǵy qoldanystaǵy zańnamaǵa qajetti ózgeristerdi júıeleý, ǵylymı zertteýlerdi údetý jáne aldyńǵy qatarly sheteldik tehnologııalar boıynsha jumystardy kúsheıtý sııaqty kóptegen usynystar ortaǵa salyndy. Negizinen, ǵylymı-tehnıkalyq já­ne ınnovasııalyq damý salasyndaǵy memlekettik saıasattyń tıimdiligin art­tyrý jónindegi naqty  usynystar ázir­leýge qurylǵan «О́ńir» depýtattyq to­bynyń otyrysy sátti ótti. Sonyń ná­tıjesi boıynsha qabyldanǵan usy­nys­tar jumysqa paıdalaný úshin Qazaq­stan Respýblıkasynyń Úkimetine jiberildi. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».