Mýzeıdegi mamont súıegi

Mýzeıdiń ǵylymı qyzmet­keri Batyrlan Saǵyntaevtyń aıtýynsha, 1974 jyly Torǵaı ózeniniń arnasynan tabylǵan kóne jádigerlerdi murajaı qoryna belgili jazýshy-etnograf Seıit Kenjeahmetov ótkizipti. Qazir sórede mamont qań­qasynyń bir bóligi ǵana tur. Qalǵany sırek kezdesetin eksponattarǵa arnalǵan qoı­ma­da eken. О́ıtkeni byltyr ǵana jóndeýden ótken mýzeıge áli reekspozısııa jasalmapty.

– Qazirshe sırek kezde­setin eksponattardyń birazy kórneki jerde emes. Olardyń bári reekspozısııadan keıin ǵana óz ornyn tabady. Ma­mont­ty qazir qazaq arasynda zil dep atap júr ǵoı. Zil men pil degen bir-birine uıqasyp tur ǵoı. Turpatyna, keskin-kel­betine qarasaq ta pil men ma­monttyń anatomııasynda uq­sas­tyq bar. Zil degen qazaq mıfologııasynda kezdesedi, eski ertegi-ańyzdardaǵy janýar­dyń ataýy. Ol óte iri bolmaıdy eken, shaǵyn ǵana janýar. Bir­aq salmaǵy aýyr. Zildeı aýyr degen sodan shyqqan. Mamont degen zildiń ózi bolyp shyǵýy da múmkin. Jalpy, qa­zaqtyń dúnıetanymynda osyndaı qyzyq dúnıeler kóp. Mysaly, aıtystarda «taýys qus­taı túrlenip» degen tirkes kezdesedi. Taýys degenimiz – pavlın. Qazaq dalasynda joq qoı. Nemese «Jansyzda úlkeni – qamys, jandyda úl­keni – balyq» deıdi. Endi álem­­degi eń úlken janýar kıt qoı, kók kıt. «Jansyzda úl­keni – qamys» degende eń bıik bolyp ósetin ósimdik ká­dimgi bambýkti meńzep tur. Qa­mys tárizdes qoı ol. Nemese pildi alaıyqshy, pil de joq qoı qazaq dalasynda. Biraq aýyz ádebıetinde «qunan pil­diń qaıysy» degen tirkes bar. Bul jerde úsh jasar dep pildiń jasyna deıin anyqtama berip tur. Osyndaı-osyndaı qyzyq dúnıeler bar, – deıdi ǵylymı qyzmetker.

El ishinde ejelde Torǵaı tabanynda teńiz bolǵan degen sóz bar. Dala ólkesi tarıhy mý­zeıinde turǵan akýlanyń tisi, birte-birte tasqa aınalyp, kómirge uqsap ketken ejel­gi ósimdikter, budan ózge de túrli paleontologııalyq qaz­­­ba qaldyqtary da osyny meń­­zep turǵandaı.

Arqalyq