Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev 2022 jyly 22 qyrkúıekte Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ózgerister men tolyqtyrýlar engize otyryp, mádenıet jáne merekeler máselelerin qaıta qarastyrdy. Atalǵan zań aktisine sáıkes, 25 qazan elimiz úshin ulttyq mereke – Respýblıka kúni bolyp qabyldandy.
Bul merekeni – ulttyq mereke retinde basty nazarǵa ala otyryp, el aýmaǵynda toılanýy saıası-quqyqtyq, áleýmettik-tárbıelik, mádenı-rýhanılyq tustardy qamtıtyn tarıhı fenomenge aınalyp otyr. Respýblıka kúnin merekeleýdiń memleket pen qoǵam taǵdyry úshin qandaı mańyzdy aspektileri bar?
Birinshiden, tarıhı aspekt turǵysynan qarastyratyn bolsaq, 1990 jyly 25 qazanda Qazaqstannyń memlekettik egemendigi týraly deklarasııasy qabyldana otyryp, elimiz táýelsizdik alýǵa alǵashqy qadamyn jasaǵan tarıhı kún retinde aıqyndady. Qazaqstan keńestik respýblıkalardyń ishindegi alǵashqylardyń biri bolyp óz egemendigi týraly máseleni kóterdi, oǵan túrtki bolǵan oqıǵalardyń qatarynda 1986 jylǵy jeltoqsandaǵy kóterilis bar. Osyǵan baılanysty, tarıhshylar men zańgerlerdiń paıymdaýynsha, elimizdiń basty merekesin 25 qazanda, naq osy deklarasııanyń qabyldanýyna oraı atap ótý zańdy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ta Respýblıka kúni eldiń memleket qurý jolyndaǵy tarıhı qadamynyń sımvoly bolýy kerek ekenin aıtyp ótip, bul merekeniń tarıhı mańyzdylyǵyn aıshyqtady.
Ekinshiden, saıası-quqyqtyq negizdegi aspektiler turǵysynan alǵanda, qabyldanǵan deklarasııada QazKSR egemendigi jarııalanyp, Qazaqstannyń táýelsiz memleket retindegi saıası-quqyqtyq negizderi aıqyndaldy. Onda alǵash ret el aýmaǵynyń tutastyǵy, oǵan qol suǵylmaıtyn, qazaq halqynyń jáne Qazaqstandaǵy basqa da etnos ókilderiniń tól mádenıetin, dástúrin, tilin qaıta túletý men damytý, ulttyq qadir-qasıetti nyǵaıtý sııaqty memlekettik qaǵıdattar bekitildi. Sondaı-aq qujatta saıası, ekonomıkalyq jáne áleýmettik máselelerdi óz betinshe sheshý prınsıpi de jarııalandy. QazKSR-i óziniń ishki áskerlerin, memlekettik qaýipsizdik jáne ishki ister organdaryn qurý quqyǵyn aldy. Al Prezıdent memleket basshysy, ákimshilik-atqarýshy joǵarǵy bıliktiń ıesi bolyp tanyldy. Osy deklarasııanyń arqasynda biz keńestik zańdardy qoldanýdan bas tartyp, óz Ata Zańymyzdy qurýǵa qadam bastyq. Sondyqtan osy qaǵıdattardyń negizinde keıinirek, 1991 jylǵy 16 jeltoqsanda – «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik táýelsizdigi týraly» Konstıtýsııalyq zań qabyldandy.
Úshinshiden, Respýblıka kúni toılanýynyń tárbıelik aspektisine toqtalsaq. Iаǵnı Respýblıka kúni – óskeleń urpaq pen jastardyń sana-sezimi qalyptasýy barysynda patrıotızmniń, Otanǵa deıin súıispenshilikti jáne basqa da jaǵymdy qasıetterin damytatyn tárbıelik aspekti retinde túsindiremiz.
Tórtinshiden, bul on jyldan astam ýaqyt boıy umytylyp qalǵan Respýblıka kúniniń merekelenýiniń mádenı-rýhanı qyrlary. Bul meıramnyń qaıtarylýynyń astarynda úlken mádenı mán bar ekeni kúmán keltirmeıdi. Ulttyq merekeniń memlekettiń odan ári rýhanı baǵytta damýyna oń áseri de bar. Osy meıramnyń oralýymen elimizge erkindik, sóz bostandyǵy qundylyqtarynyń ekpini arta túsýde. Bul – «halyq únine qulaq asatyn memlekettiń» aıqyn kórinisi.
Elimizdiń jas ǵalymdar qaýymy Respýblıka kúniniń jańǵyrýyn qoldaıdy, óıtkeni kezinde 25 qazandy Ulttyq merekeler kúntizbesinen shyǵarý shyn máninde qoǵamda alýan túrli suraq pen túsinispeýshilik týdyrdy, el nazaryn alańdatatyn máselege aınaldy. Táýelsizdigimizdiń negizin qalaǵan alǵashqy zań aktisi retinde elimizdiń egemendigi týraly deklarasııanyń qabyldanǵan kúni laıyqty túrde atap ótilýi jastar men ǵalymdar qaýymy úshin úlken qýanysh pen mártebe!
Aıman KELDINOVA,
Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri
Almaty