Kez kelgen raqymshylyq qylmystyq zańnamany izgilendirýge baǵyttalǵan qadam retinde qarastyrylady. Amnıstııaǵa iligetin adamnyń kelisimi qajet bolǵandyqtan, quqyqtyq tájirıbede raqymshylyq aktileri tek tiri adamdarǵa qatysty qoldanylady. Sondyqtan da raqymshylyqty ońaltý aktisimen shatastyrmaǵan jón.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev jarııalaǵan bul jolǵy raqymshylyq – tek qańtar oqıǵasyna qatysýshylarǵa qatysty bir rettik akt. Bul raqymshylyqtyń basty maqsaty – jazadan bosatý nemese onyń merzimin qysqartý. О́z kinásin moıyndaǵan jáne istegen isine tolyq ókingen azamattar taǵylǵan aıyptardan tolyq bosatylady. Bul eń aldymen kópshiliktiń yqpalymen buqaraǵa ilesip ketken, biraq aldyn ala teris nıeti bolmaǵan azamattarǵa qatysty. Jappaı tártipsizdikterdi uıymdastyrýshylar, bılikti asyra paıdalanyp, azaptaýǵa júgingen adamdar, qaıtalap qylmys jasaǵandar, zorlaýshylar, terrorıster men ekstremıster raqymshylyqqa jatpaıdy. Sondyqtan aýyr qylmyskerler osy zań arqyly bostandyqqa shyǵady degen pikir shyndyqqa janaspaıdy.
Parlamenttegi zań shyǵarý úderisine qatysty barlyq rásimdi eskergende «Raqymshylyq jasaý týraly» zań aıtarlyqtaı qysqa merzimde qabyldandy. Muny Parlament depýtattary tarapynan qańtar máselesine erekshe nazar salyp, mańyz bergeni retinde qabyldaýǵa bolady. Zańdy qabyldaýdyń aldynda azamattardyń qańtar oqıǵasy kezindegi jappaı tártipsizdikterge jáne basqa da zańsyz áreketterge qatysýy boıynsha qozǵalǵan isterdi tergeý júrgizilgenin de eskergen jón. Jan-jaqty tergeýsiz zań jobasyn ázirleýge kirisý, árıne, erterek bolar edi.
Raqymshylyqqa jatatyn árbir isti sot jeke qarastyrady. Prokýror men sot raqymshylyq týraly zańdy qoldanýdyń zańdylyǵyn qamtamasyz etedi. Árbir azamattyń jaǵdaıyn jeke qarastyrý bolýy múmkin qatelikterdiń aldyn alyp, árbir jeke azamat boıynsha barynsha ádiletti sheshim shyǵarýǵa jol ashady.
Qańtar oqıǵasy kezinde janashyrlyq nıetpen nemese qarapaıym qyzyǵýshylyqpen alańǵa shyǵyp, qalyń toptyń yqpalymen keleńsizdikterge ushyraǵan azamattarymyz az emes. Bul zań dál osyndaı kúıge túsken azamattarǵa qatysty ádildikti ornatýǵa múmkindik beredi. Kerisinshe, kinási anyqtalǵan jappaı tártipsizdikterdi uıymdastyrýshylarǵa, bılikti asyra paıdalanǵan adamdarǵa, birneshe qaıtara qylmys jasaǵandarǵa qatysty raqymshylyqtyń shektelýi bul tetikti asyra qoldanýǵa jol bermeıdi.
Memleket basshysy raqymshylyq týraly zańnyń qabyldanatynyn jarııalaǵannan keıin adamdar raqymshylyqqa ilingenderdiń týystary men jaqyndaryna qatysty qandaı da bir keleńsiz jaǵdaı týyndaı ma dep saýal qoıa bastady. Osy jerde aıta ketetin bir jaıt, qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes raqymshylyqqa ilingenderdiń jaqyn týystary eshqandaı jaýapkershilikke tartylmaıdy. Olardyń týystary men jaqyndaryna qatysty qandaı da bir zańdyq shekteýlerdiń bolýy zańdyq turǵyda múmkin emes. Osylaısha, quqyq buzýshylarǵa raqymshylyq jasaý olardyń balalarynyń bolashaqta memlekettik nemese áskerı qyzmetke ornalasýyna esh kedergi bola almaıdy, basqa azamattyq quqyqtaryna da esh qııanat jasalmaıdy.
Janna KÁRIMOVA,
Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń bas ǵylymı qyzmetkeri