Memleket taǵdyry – barshamyzdyń jáne árqaısymyzdyń taǵdyrymyz

Qazaqstan Respýblıkasy Din isteri agenttiginiń tóraǵasy Marat ázilhanovpen áńgime – Jaqynda Din isteri agent­tiginiń qurylǵanyna úsh jyl toldy. Atqarylǵan ister kópshi­lik­­tiń kóz aldynda. Desek te, eń bas­ty nátıjeler retinde neni atar edińiz? – Qazir Qazaqstandaǵy dinı ahýaldy turaqty dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Bul – osy salaǵa jumsalǵan orasan zor kúsh-jigerdiń nátıjesi. Agenttik tarapy­nan memlekettiń din salasyndaǵy stra­te­gııalyq baǵytyn aıqyndaǵan jańa zań ázir­lenip, qoldanysqa engizildi. Dinı bir­­­lestikterdi qaıta tirkeý jumysy júr­­­gizilip, Qazaqstannyń konfessııalyq ke­­ńistigi retke keltirildi. Osyǵan deıin res­­­mı tirkelgenimen, jumys istemegen kóp­­­tegen dinı birlestikter men dinı bir­les­­tik deńgeıine jetpeıtin dinı top­tar ju­­mysyn toqtatty. Naqty qyz­met at­qa­ratyndary óz qyzmetin jańa zań ta­la­p­ta­ry­na sáıkestendirdi. Kon­fes­sııa­lar­ǵa da taldaý jasalyp, naqty sany aı­qy­n­daldy. 2011 jyldyń 1 qańtaryndaǵy jaǵdaı boıynsha elimizde 46 kon­fessııany quraıtyn 4551 dinı birlestik tirkelgen bolsa, qazir­gi kórsetkishterge sáıkes 18 kon­fessııaǵa birikken 3449 dinı bir­lestik qyzmet atqarýda. Olar­dyń jar­tysynan astamyn, ıaǵnı 2400-ge jýy­ǵyn Qazaqstan musyl­mandary dinı basqarmasyna qatysty meshitter quraıdy. So­­ny­men qatar, Orys pravoslavıe shir­­keýine qatysty 299, Rım-kato­lık shir­keýine qatysty 84 dinı birlestik qyzmet atqa­rady. Qalǵan azshylyq ózge dinderge, ne­gizinen, protestanttyq aǵymdarǵa tıesili. Dinı rásimder men joralar­dy tek zańmen belgilengen oryn­darda ǵana ót­kizýdi júıege kel­tirý maqsatynda dinı ǵımarat­tar­dyń, minájathanalar men namaz­hanalardyń jumysy retke kelti­ril­di. Qazir Qazaqstanda 3195 ǵıbadat úıi jumys isteıdi, olardyń 2382-si – musyl­man meshitteri. Respýblıka boıynsha 492 ıslamdyq, 15 pravoslavıelik, barlyǵy 507 minájathana qyzmet atqarýda jáne rásimdeýden ótýde. Iаǵnı, dinı rásimder men joralardy burynǵydaı ártúrli mekemelerde, ortalyqtarda, oqý oryndarynda, t.b. jerlerde ótkize berýge bolmaıdy, ol tek joǵaryda atalǵan zańmen belgilengen oryndarda ǵana júzege asýy tıis. Zań aıasynda ǵıbadat ǵımarat­ta­ryn salý tártibi de belgilenip, talaptary aı­qyn­daldy, olardy burynǵydaı negizsiz sala berýge tosqaýyl qoıyldy. Endigi jer­de ǵıbadat ǵımarattaryn salý kez kelgen jeke nemese zańdy tulǵanyń qalaýyna baılanysty emes, zańmen belgilengen tártipke jáne naqty qajettilikke sáıkes júzege asyrylady. Bul úderis te muqııat baqylaýǵa alynǵan. Aıta ketetin taǵy bir másele – jańa zań normalary boıynsha dinı birlestik re­tinde tirkelmegen eshbir qurylym dinı qyzmetpen aınalysa almaıdy. Osy talapqa sáıkes qaıta tirkeý kezinde qoǵam­dyq qorlar, qoǵamdyq birlestikter, oqý ortalyqtary retinde tirkelip, dinı qyzmet atqaryp júrgen birqatar zańdy tulǵalar qyzmetin toqtatty. Olardyń qazirgi is-áreketi de udaıy nazarda ustalýda. – Osy arada dinı oqý oryn­darynyń qyzmeti qanshalyqty retteldi? – degen zańdy suraq týyn­daıdy. – Dinı birlestiktermen qa­tar, el aý­maǵyndaǵy barlyq dinı oqý oryn­dary­nyń qyzmeti júıe­ge keltirildi. 2011 jyldyń 1 qyr­kúıegindegi esep bo­ıyn­sha, elimizde dinı birlestik nysa­nyn­­daǵy 29 dinı bilim berý mekemesi tir­kel­­gen edi. Derbes málimetter bazasy ja­saq­talmaǵandyqtan, ola­r­dyń sany týraly kórset­kish­ter­de aýytqýshylyqtar kóp kez­des­ti. Sonymen qatar, tir­keý­den ót­­keni­men, naqty qyz­met at­qar­maıtyn dinı oqý oryn­dary­nyń bolǵany da jasyryn emes. Endi jańa zań talaptaryna sáıkes, dinı bilim berý uıymdaryn tek respýblıkalyq nemese óńirlik dinı birlestikter ǵana qura alady. Sondyqtan 2012 jyly júrgizilgen qaıta tirkeý kezinde buǵan deıin dinı birlestik retinde qyzmet atqaryp kelgen dinı oqý oryndary taratyldy. Olardyń bir bóligi respýblıkalyq dinı birlestikter quramyndaǵy oqý mekemeleri retinde qaıta quryldy. Qazir eli­mizde ıslamdyq baǵyttaǵy – 13, hrıstıandyq baǵyttaǵy 2 dinı oqý orny qyzmet atqarady. Olardyń barlyǵy dástúrli dinderge tıesili. Jańa dinı qozǵalystardyń oqý oryndary tirkelmegen. Osy oraıda dinı bilim alǵysy kele­tinder úshin aıta ketetin jaıt – mundaı bilimdi tek dinı birles­tikter janynan qurylǵan arnaıy mekemelerde ǵana alýǵa bolady. Joǵaryda aıtylǵan qoǵamdyq birlestikter, oqý ortalyqtary nemese til úıretý kýrstary sekildi mekemeler dinı bilim bere almaıdy. Mundaı zańsyz áreketke barǵandar zań aldynda jaýap beredi. Osyny halyq bilýi tıis... – Sózińiz aýzyńyzda, burna­ǵy jyldary «dinı bilim bere­tin jaz­dyq lager­ler uıym­das­ty­ry­lady» degen habar­lan­dy­rý­lar­dy kózimiz shalyp qalý­shy edi. – Dinı bilim beretin jazdyq lagerlerge qazir shekteý qoıyldy. Dinı birlestikterdiń dinı bilim bere­tin lager de, mektep te uıym­dastyrýǵa quqyǵy joq. Mektep jasyndaǵy balalar dinı bilim alǵysy kelse, ata-anasynyń keli­simimen dinı birlestik janyndaǵy saýat ashý kýrs­taryna bara alady. Elimizdegi bilim berý júıesi zaıyrly sıpatqa ıe. Sondyqtan mek­tepterde dinı rásimder jasalmaýy jáne dinı atrıbýtıka qoldanylmaýy tıis. Taǵy bir nazar aýdaratyn nár­se – jekelegen mektep oqý­shy­­lary ata-anasynyń dinı kózqarasyna baılanys­ty keıbir pánderge qatyspaýy sırek te bol­sa baıqalyp qalyp júr. Bul, birin­shiden, bilim týraly zańdy buzý degen sóz. Ekinshiden, mektep baǵdarlamasyna qajetsiz, kez­deısoq pánder kirgizilmeıdi jáne balanyń qalyptasýy men damýy­na keri áser etetin birde-bir pán oqy­­tyl­maıdy. Ata-ananyń osyn­daı qara­paıym zańdylyqty túsinbeı, qate kózqa­ras­tardyń jeteginde ketýin zańsyz ári zııandy áreket dep qabyldaý qajet. – Osy oraıda «halal bala­baq­sha» máselesin aıqyndaı ketý de suranyp turǵan sııaqty. – Bul – zań túgili, aqylǵa syımaıtyn nárse. «Halal balabaqsha» degen standart esh jerde joq, bu­ǵan qatysty eshbir zańnamalyq tetik te qarastyrylmaǵan. Son­dy­q­tan mundaı mekemeler uıym­dastyrylǵan jaǵdaıda, olar zańdyq turǵydan tekseriledi. – Ata-analardyń qate kóz­qarasy de­mek­shi, qazir dinı usta­nym­daryna baı­lanysty balasyna ekpe jasatýdan bas tartý oqıǵalary da kezdesip qalyp júr. Osy máselege qatysty ne aıtýǵa bolar edi?. – Bul endi shyn máninde bilim­sizdiktiń sal­dary. Eshbir dinde den­saýlyqty saq­taýǵa, kútýge, aýrý­dyń aldyn alýǵa shek­­­teý qoıyl­maıdy. Kerisinshe, árbir órke­­nıetti din óz senýshileriniń tán saý­lyǵy­na úlken jaýapkershilikpen qaraıdy. Islam ustanymdaryna kelsek, Muhammed paıǵambardyń: «Aýrýdan emde­liń­der. Alla taǵala árbir aýrýdyń emin qosa jarat­qan» degen hadısi bar. Qanshama aýrý­l­ardyń emin Muhammed paıǵambar (s.ǵ.s.) ózi kórsetken. Barlyq ıslam memleketterinde aýrý­dyń aldyn alý quraly retin­de vaksınanyń kóptegen túrleri qoldanylady. Basqany bylaı qoıǵanda, Saýd Arabııasy Ko­rol­­diginiń ózinde belgili bir aýrý­lar­dyń aldyn alatyn ekpe-vaksına qabyl­damaǵandarǵa qajylyq jasaýǵa ruqsat berilmeıdi. Bile bilsek, nebir juqpaly já­ne qa­ter­li aýrýlardyń aldyn alyp, azamat­tardyń ómirin saq­tap qalý úshin memleketimiz res­pýb­lıkalyq bıýdjetten jylyna birneshe ondaǵan mıllıard teńge qarjy bóledi. Mundaı ıgilik­ke qoly jetpeı, azamattary, ásire­se, jas balalary myń-myńdap juq­paly aýrýlardyń qurbany bolyp otyrǵan ekonomıkasy nashar qanshama memleketter bar. «Aýyryp em izdegenshe, aýyrmaıtyn jol izde» degen danalyqty halqymyz beker aıtqan joq. Al árbir sanaly azamat óziniń densaýlyǵyn saqtaýmen qatar, ózgeniń densaýlyǵyna qater tóndirmeýdi de oılaýy tıis. Zań turǵysynan da, din turǵysynan da solaı. – Áleýmettik-dinı turǵydaǵy máse­le­lerdi bir qaıyryp tastaý úshin endi neke máselesiniń de basyn ashyp al­saq. Áńgimeni árkimniń kókeıinde júr­gen saýaldan bastaǵym keledi. О́zi­ńizge belgili, qazir meshitterde neke­ni AHAJ bólimi bergen zańdy neke kýáligin kórsetkennen keıin ǵana qııý qa­lyptasa bastady. Munyń syry nede? – Meshitterde nekeni AHAJ bóliminde resmı tirkelip, zańdy neke kýáligin alǵannan keıin qııý máselesi azamattardyń taǵdyry men quqyqtarynyń qorǵalýyna degen alańdaýshylyqtan týyndap otyr. О́ıtkeni, qazirgi kezde ókinishke qaraı, neke jıi buzylatyn boldy. Resmı tirkelgen nekelerdiń jylyna úshten biri buzylady eken. Al resmı tirkelmegen kúıi buzylyp jatqandary qanshama! Olardyń saldaryn jalǵyzbasty ana men jetim bala quqyǵyn eshbir zańdyq qujaty bolmaǵandyqtan, qorǵaý da qıyn. Zańdastyrylmaǵan nekeniń eń soraqy­sy – qazir jekelegen teris dinı top­tar­dyń arasynda beleń alyp otyrǵan ata-anasy­nyń kelisiminsiz úılený, áıelin jaratpaı qalsa, eshqandaı jaýapkershiliksiz bir aýyz sózben talaq etip tastap ketý, kóp uza­maı ekinshi bireýge, op-ońaı úılene salý, kóńili qalamaı qalsa, tastap júre berý sekildi oısyz ári arsyz qubylystar. Bul – naǵyz dinı nadandyq pen shekten shyǵýshylyqtyń kórinisi. Islam atyn jamylǵan teris dinı aǵymdar ókilderi arasynda kóptep kezdesetin bul qubylys – ıslam turǵysynan qatań aıyptalatyn is-áreket. Islamda otbasy ınstıtýtyna erekshe mán beriletini, neke buzylǵan jaǵdaıdaǵy ana men bala kúnkórisiniń áke tarapyna tolyq júkteletini árbir musylman azamatqa málim jaıt. Áıel-ana taǵdyryn tálkekke salyp, ony nápsiqumarlyqtyń nysanasy etýge ıslam túbegeıli qarsy. Azamattarynyń quqyǵy men bostan­dy­ǵyna nuqsan keltiretin mundaı áreket­terdi memleket te qoldamaıdy. Memleket – zańdyq ınstıtýt, kez kelgen azamatty qandaı da bir jaýapkershilikke tartý úshin is-áreketterdiń zańdas­tyrylýy qajet. Sol sebepten meshitterde nekeni AHAJ bóli­min­de resmı tirkelip, zań­dy neke kýáligin alǵannan keıin qııý qajet­tiligi kún tártibine qo­ıy­­lyp otyr. Buǵan Qazaqstan musyl­mandary dinı basqar­masy da belsendi qoldaý bildirýde. Neke­niń AHAJ bóliminde resmı tirkelip ba­ryp, meshitterde sharıǵat jolymen qıylýy – zaıyrly quqyq pen dinı quqyq úılesýiniń kórinisi. – Orta mektepterge «Dintaný negiz­deri» páni engizilgeli beri birshama ýaqyt ótti. Qandaı ózgerister kútilýde? – El azamattarynyń din týraly bilimi­niń durys qalyptasýy mektep qabyr­ǵasynan bastalýy tıis. Sondyqtan qazir osy baǵytqa da kúsh salynýda. Orta mektepterdiń 9-synybynda oqytylatyn «Dintaný negizderi» páninde álemdik jáne dástúrli din­der, jańa dinı qozǵalystar, te­ris pıǵyldy jáne radıkaldy dinı aǵymdar jóninde negizgi túsi­nikter beriletini belgili. Qazirgi tańda Din isteri agenttigi men Bilim jáne ǵylym mınıstrligi tarapy­nan atalǵan pándi zaman talabyna saı jetildirý maqsatynda ke­shendi sharalar atqarylýda. Pán­niń qoǵamtanýlyq mazmunyn kúsheıte otyryp, bilim alýshylarǵa zaıyrly memleket qaǵıdattary men qazaqstandyq qoǵamnyń dás­túr­li qundylyqtaryn tanytý maq­­satynda «Dintaný negizderi» pániniń atyn «Zaıyrlylyq jáne dintaný negizderi» dep ózgertýge sheshim qabyldandy. Pánniń jańa baǵdarlamasy jasaqtalyp, maz­mu­nyna ózekti tolyqtyrýlar engizildi. Taıaý merzimde atalmysh pán­niń oqýlyq, hrestomatııa, oqýshy dápteri jáne muǵalimge arnalǵan quraldan turatyn oqý-ádistemelik keshenin jasaý qolǵa alynbaq. «Zaıyrlylyq jáne dintaný negiz­deri» páninen sabaq beretin muǵa­limderdiń biliktiligin arttyrý maqsatynda 1 aılyq merzimdi qam­tıtyn bilim jetildirý kýrsy­nyń júıeli, tolyqqandy baǵdarlamasyn jasaý jáne júzege asyrý josparlanyp otyr. Jalpyǵa birdeı bilim beretin orta mektepterdi bilikti mamanmen tolyq qamtamasyz etý maqsatynda joǵary oqý oryndarynda «Tarıhshy, qosymsha mamandyǵy boıynsha dintanýshy» pedagog kadrlaryn daıarlaý múm­kin­dikteri qarastyrylyp jatyr. – Dindi jalpy halyq tuty­natyn bolǵandyqtan, dinı áde­bıetter máselesine de kez kelgen azamat beıtarap qaramasy anyq. Osy oraıda bir baıqalatyny – burynǵydaı kóshe boılap, esik qa­ǵyp, dinı ádebıetterdi kez kel­­gen jerde kedergisiz taratý úde­ris­teri saıabyrlaǵan sııaqty kórinedi. – Iá, bul da jańa zańnyń ja­ǵym­dy nátıjeleriniń biri. Dinı áde­bıetter máselesi tolyǵymen der­lik jolǵa qoıyldy deýge negiz bar. Eń mańyzdysy – tıisti zań­na­malyq aktilerge sáıkes dintaný saraptamasy memlekettik deńgeıde júrgizilýde. Agenttik qyzmet at­qar­ǵan 3 jyl ishinde elimizdegi dinı kitaptar aınalymy tolyq baqylaýdan ótip, 25 000-ǵa jýyq ádebıetke saraptama jasaldy. 300-ge jýyq ádebıetke teris qorytyndy berilip, olardyń el aýmaǵynda taratylýyna tosqaýyl qoıyldy. Túzeý mekemelerindegi dinı ki­­tap­tar tolyq saraptamadan ót­­kizildi. Mádenıet jáne bi­lim mekemelerindegi, dinı oqý oryn­daryndaǵy kitaptar da tek­seri­lip, retke keltirildi. Agent­tik­tiń usynýymen radıkaldy jáne teris pıǵyldy aǵymdar ıdeo­­lo­gııasynyń aldyn alýǵa ba­ǵyt­talǵan aǵartýshylyq maz­mundaǵy áde­bıetter múddeli mem­le­ket­tik mekemeler arqyly kóptep shyǵarylýda. Saraptama júrgizýmen qatar, dinı ádebıetterdiń taratylýyna da baqylaý or­natyldy. Qazir olar respýblıka boıyn­sha arnaıy stasıonarlyq úı-jaılar re­tin­de bekitilgen 235 kitap dúkeninde jáne zańmen belgilengen oryndarda taratylýda. Degenmen, azamattar tarapynan zań nor­malaryn bilmegendikten nemese zańǵa moıynusynbaýshylyqtan týyndaǵan zań­syz dinı ádebıetter taratý faktileri de joq emes. Mun­­daıda tıisti organdar tara­py­nan naqty ákimshilik sharalar qol­danylady. О́tken jyly osyndaı 78 fakti anyqtalyp, aıypty tulǵalar ákimshilik jaýap­kershilikke tartyldy. – Din taratý degende mıssıo­nerlik týra­ly suraq oıǵa orala ketedi. Baı­qaýymyzsha, elimizde mıssıo­nerlerdiń qara­sy az emes. Olar jaıly zańnama ne deıdi? – Zańnama boıynsha Qazaqstan Res­pýblıkasy azamattarynyń, shetel­­dikter men azamattyǵy joq adam­­dardyń mıssıonerlik qyz­­met­pen aınalysýyna tyıym sa­lynbaǵan. Mundaı tájirıbe álem­dik qoǵamdastyqtaǵy dinı senim bos­tandyǵyn qamtamasyz etetin mem­leketterdiń barlyǵyna derlik tán. Biraq, bul mıssıonerlik qyzmet­ke shekteýsiz quqyq berilgen degen sóz emes. Birinshiden, mıssıonerlik qyzmetti júzege asyrýshy tulǵa min­­detti túrde tirkelýge jáne jyl sa­ıyn qaıta tirkeýden ótýge tıis. Ol mıssıonerlik qyzmetpen tıis­ti qu­jaty bolǵan jaǵdaıda ǵana aı­nalysa alady. Ekinshiden, mıs­sıo­nerlik qyzmettiń zań aıa­syn­da­ǵy ózindik talaptary bar, ol ta­lap­tarǵa sáıkes kelmegen tul­ǵa­­ny mıssıoner retinde tir­keý­den bas tartylatyny da zańna­ma­da kórsetilgen. Úshinshiden, mıs­sıo­ner­diń el aýmaǵyndaǵy qyz­meti de naq­ty óńirlermen shek­teledi. Ol tek ózi tirkelgen óńirde, óz dinı bir­lestigine múshe azamattar ara­syn­da ǵana dinı qyzmet atqara alady. Osyndaı baqylaý sharalarynyń nátı­jesinde sońǵy jyldary eli­miz­degi mıssıonerler sany 300-400 ara­lyǵyn­daǵy turaqty kór­setkishten artyp otyrǵan joq. Mıssıonerlerdiń basym bóli­gi elimizdegi katolıktik jáne pravo­slavıelik dinı birlestikterdiń ókil­deri bolyp keledi. Zańsyz mıssıonerlik qyzmetti júzege asyrý ákimshilik quqyq buzýshylyq retinde zańmen qadaǵalanady. О́t­ken jyly osyndaı nıettegi 70 adamǵa aıyppul salynyp, tıisti ákimshilik shara qoldanyldy. – Ǵalamtor keńistigi de nazar­dan tys qalyp otyrmaǵan bolar? – Iá, dinı-ekstremıstik jáne lańkestik toptardyń aqparattyq keńistigine shekteý qoıý baǵytynda da naqty jumystar júrgizilýde. Agenttik tarapynan 5000-ǵa jýyq ǵa­lamtor resýrsyna monıto­rıng júrgizildi, 176 materıalǵa din­­taný saraptamasynyń teris qory­tyn­dysy berildi. Onyń 45-iniń Qazaqstan aýma­ǵynda taratylýyna tosqaýyl qoıý jónindegi sot sheshimderi shyqty. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha aǵartýshylyq baǵyttaǵy «E-islam» portaly jasaq­talyp, iske qosyldy. Sony­men qatar, tanymal áleý­mettik jeli­lerde Agenttiktiń resmı pa­raq­­­tary ashyldy. Agenttiktiń res­mı saı­ty úzdiksiz ári sapaly túrde ju­mys júr­gizýde. Din salasyndaǵy bas­ty oqı­ǵalar, qabyldanǵan normatıvtik-qu­qyq­tyq aktiler, jańa qurylymdar men ha­lyq­aralyq sharalar saıtta jedel kórinis ta­bady. Agenttik saıtyn paıdalanýshylar qatarynda elimizdiń ǵana emes, Reseı men AQSh-tyń, basqa da alys-jaqyn shet­el­derdiń ókilderi kóptep sanalady. Paıdalanýshylardy qyzyqtyratyn bar­lyq saýaldarǵa jaýap beriletin arnaıy blogtar da saıtty tartymdy ete túsýde. – Agenttik qurylǵan kezeńnen bas­tap qolǵa alǵan sharalardyń biri aqparattyq-nasıhat jumys­tary bolǵanynan kózi qaraqty oqyrman habardar. Bul saladaǵy jumystar da jalǵasyn tapqan bolar? – Árıne, jalǵasýda. Orasan zor kúsh-jiger din salasyndaǵy aqparattyq-aǵartýshylyq ju­mys­tarǵa jumsalyp keledi. Aqpa­rat­tyq-nasıhat toptary men bu­qa­ralyq aqparat quraldary ar­qy­ly turǵyn halyqqa úzdiksiz túsindirý jumystary júrgizilýde. Jasós­pirimder, jastar jáne áıelder aýdıtorııasyna arnalǵan maqsatty jobalar júzege asyrylýda. Osy baǵytta júrgiziletin jumystardyń eleýli bóligi radıkaldy jáne teris pıǵyldy dinı aǵymdar ıdeo­logııa­synyń aldyn alý sharalaryna arnalsa, endigi bir bóligi osyndaı aǵymdar yqpalyna túsken tulǵalarǵa tikeleı baǵyttalǵan. Aqparattyq-nasıhat toptaryna qajetti júzdegen aqparattyq-ádistemelik materıaldar daıyndalyp, jaryq kórdi, turǵyn halyqqa jáne maqsatty aýdıtorııalarǵa taratyldy. Aıtylǵandardan basqa, Agent­tik­tiń úılestirýimen Dinı bir­les­­tiktermen baılanystar jó­nin­degi keńes, Úkimettik emes uıym­darmen jumys jónindegi keńes, Konsýltatıvtik-sarap­ta­ma­lyq keńes, BAQ-tarda dinı taqyryptardy jarııalaý jónin­degi ádistemelik keńes sekildi qu­ry­lymdar din salasyndaǵy saıa­satty saýatty da baısaldy túrde júrgizý maqsatyna jumyl­dyrylýda. Teris pıǵyldy dinı aǵym­dardan zardap shekkenderge kómek kórsetetin 25 uıym elimizdiń bar­lyq aımaq­tarynda qyzmet atqarýda. – Memleket basshysy Nur­sultan Nazarbaev «Qazaq­stan-2050» Strategııasy – qa­lyp­tasqan memleket­tiń jańa saıa­­sı baǵyty» atty Qazaq­stan hal­qyna Joldaýynda qazaq­stan­dyqtardyń dinı sanasyn eldiń salt-dástúrleri men má­denı normalaryna sáıkes qa­lyptastyrý mindetin atap kór­setken bolatyn. Bul baǵytta Agenttik qandaı jumystar júrgizýde? – Bizdiń qazaqstandyq qoǵamnyń jaǵ­daıynda qazir din jáne dástúrli qun­dy­lyqtar únqatysýy mańyzdy oryn ala­dy. Teris pıǵyldy dinı aǵymdar ıdeo­l­ogııasynyń eń ja­ǵymsyz yqpaly dás­túrli rýhanı-dinı qundylyqtardy ydy­ratý arqyly dinı sanany ózgertý úde­­risi bolyp otyr. О́ıtkeni, kez kelgen jat aǵym qoǵamda qalyp­tasqan qun­dy­lyqtardy kúıretý arqyly ózin or­nyq­tyrýǵa jol ashady. Al bul óz keze­ginde dás­­túrli qundylyqtarmen bir­ge, ishki turaqtylyqtyń álsireýine alyp keledi. Sondyqtan ultty qa­lyp­tas­tyr­ǵan qundylyqtardy qor­ǵaý eldiń ishki turaqtylyǵy men memleket irgesiniń bú­tin­digin qor­ǵaý bolyp tabylatyny sózsiz. – Dástúrli qundylyqtar demekshi, qazir qazaqtyń musyl­mandyǵyna kúmánmen ári synmen qaraıtyndar sany kóbeıgen sekildi. Bir baıqalatyny, ondaılar qazaqtyń óz arasynan shyǵyp otyr... Siz ne deısiz? – Qazaq – myń jyldan beri musylman halyq. Onyń dástúri men dúnıetanymy ıslammen baltalasa buzylmastaı bolyp tamyrlasqan. Biz kimniń aldaǵanyna arbalyp, ótkenimizdi ónegesiz, tarıhymyzdy tuldyr demekpiz? Bizdiń dinimiz – bizdiń rýhymyz. Ol – bizdiń ótkenimiz, búginimiz, bolashaǵymyz. Ony zerttep-zerdeleýge árkimniń quqyǵy bar. Biraq ter­gep-tekserýge, aıyptap, qa­­ra­­laý­ǵa, kúzeý men buzýǵa eshkimniń quqyǵy joq. Qazaq ıslamǵa búgin kelgen joq. Myń jyl boıy Muhammed paıǵambar (s.ǵ.s.) salǵan jolmen júrgen ult­tyń uly ǵulamalary qaldyrǵan ata dinimiz – ıslam. Sondyqtan búgingi din atyn jamylyp, saıasatqa sýarylǵan jatjurttyq ilimderdiń maqsatyn úıretý emes, kúıretý dep baǵalaǵan jón... – Sózińiz aýzyńyzda, elimizdegi meshit jamaǵattarynyń ara­synan jik shyǵyp, ekige jarylý kórinis berýde. Islam­nyń bólinýdi emes, birigýdi nası­hattaıtyndyǵyna qara­mas­tan, onyń ishinde alaýyz aǵymdar paıda boldy. Din salasyndaǵy ýákiletti organnyń bul máseledegi ustanymy qandaı? – Elimizdiń tarıhymen, mádenıetimen, rýhanı qundy­lyq­tarymen qabyspaıtyn jat dinı kózqarastardy nasıhat­tap júrgen kez kelgen aǵym qazaqstandyq qoǵam­nyń dás­túr­li ustanymdaryna, ishki tu­raq­tylyǵyna nuqsan keltiredi. Mun­daı shetin qubylystarmen kúresý – Agent­tiktiń de, basqa memlekettik organdar men tıisti qurylymdardyń da basty mindeti. Islam atymen áreket etip júr­gen jat kózqarastaǵy aǵym­darǵa kelsek, el aýmaǵynda óz ustanymdaryn nasıhattaıtyn mundaı toptardyń bar ekeni jasyryn emes. Rýhanı tamyrynan, dástúrli qundylyqtarynan qol úzip qalǵan búgingi býynnyń birqatar ókilderi osyndaı shetin ıdeologııaǵa aldanyp, óz ulty­nyń salt-sanasyna, dástúrli qundy­lyqtaryna qarsy shyǵýda. Agenttik júrgizetin aqparattyq-nasıhat jumystarynyń pármendi bóligi osyndaı adasqan azamattarymyzǵa túsindirý jáne qaıta beıimdeýge baǵyttalýda. Osy tusta atap ótýge tıis bir jaıt bar. Bas múftı Erjan Mal­ǵa­jyuly bas­ta­ǵan ımamdar tarapynan meshitke kele­tin halyqqa bólinbeı, bir jamaǵat bo­lyp birigip, yntymaq quryp, bir-biri­ne túsinistikpen qarap, týyndaǵan máse­lelerdi únqatysý jáne túsindirý arqyly sheshý ba­ǵytynda jasalyp jatqan ju­mys­t­ar zor. Qolǵa alynǵan ıgi isterdiń ná­tı­jesinde elimizdiń meshitterinde mun­daı keleńsiz jaǵdaılar azaıyp kele jatyr. – Halyqtyń sanasyn san tarapqa tartqylap júrgen teris pıǵyldy sektalardyń áreketine qatysty ne aıtar edińiz? – Teris pıǵyldy sektalardyń is-áreketi de Agenttik nazarynan tys qalyp otyrǵan joq. Resmı túrde tirkelgen dinı birlestikterdiń naqty baqylaýda bolatyny belgili. Al sektalyq sıpattaǵy dinı uıym­dar kóbine ıdeologııa túrinde qyz­met etedi. Sondyqtan olarǵa qar­sy kúres te ıdeologııalyq-aǵar­tý­shylyq sı­patta júrgiziledi. Joǵaryda sana­ma­­lanǵan Agenttik jumystarynyń ár­bi­rinde derlik sektalyq sıpattaǵy dinı uıymdarǵa qatysty is-qımyldar qam­tylǵan. Al azamattardyń densaýlyǵy men qaýipsizdigine, ımandylyǵyna nuq­san keltiretin, otbasynyń buzylýyna, t.b. búldirgish áre­ket­­terge sebep bolǵan naq­ty jaǵ­daı­lar aıqyndalǵanda buǵan óz qu­zyretteri sheginde quqyqtyq organdar da aralasyp, tıisti sharalar qoldanyp keledi. Osy oraıda men Qazaqstan aza­mat­­taryn qyraǵylyq pen belsen­dilik tany­týǵa shaqyrar edim. Sek­ta­lyq sıpattaǵy aǵymdardyń qoǵamǵa tıgizgen zardaby týraly aýyzeki áńgimede kóp aıtylady, al azamattar naqty jaǵdaılar boıynsha quqyqtyq organdarǵa shaǵym jasaýǵa kelgende enjarlyq tanytady. Jekelegen dinı aǵymdardyń nasıhaty saldarynan otbasynan aıyrylǵan, zaıyrly bilim alýdan, aqy tólenetin eńbekten, medısınalyq kómekten bas tartqan jáne sonyń kesirinen zardap shekken jandar týraly olardyń ata-anasy, aǵaıyn-týystary, dostary der kezinde tıisti oryndarǵa habarlap otyrýy qajet. Osy oraıda din salasyna qatysty barlyq máseleler boıynsha azamattardan aqparat qabyldaýǵa, teris pıǵyldy aǵymdardan zardap shekkenderge keńesshilik-psıhologııalyq kómek kórsetýge arnalǵan «Qaýyrt jeli – 114» qyzmetin paıdalaný qajettigin kópshilik nazaryna salǵym keledi. Bir ǵana memlekettik organnyń múm­kin­digi bárine birdeı jete bermeıdi. Kóp bolyp kótergen júk qashanda jeńil bolady. Onyń ústine adam taǵdyry, azamat taǵdyry eshbirimizdi beıjaı qaldyrmaýy tıis. Jeke adam taǵdyrynan memleket taǵdyry quralady. Al memleket taǵdyry – barshamyzdyń jáne árbirimizdiń taǵdyrymyz. Biz osyny este saqtaýymyz qajet. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Samat MUSA, «Egemen Qazaqstan».