ASTANA – ELDIŃ BAITAǴY

Gúlzarlarmen órilip, jasyl jelek jamylǵan Elbasy Nursultan Nazarbaev ót­ken jyly elordanyń 15 jyldyq mereıli merekesine oraı jarııalanǵan «Astana – Qazaqstannyń uly dáýiri jáne strategııalyq vektory» atty maqalasynda «Astananyń ózinde jańa saıabaqtar men gúlzarlar quryldy, al kógaldy alańdar kólemi mıllıondaǵan sharshy metrge jetip otyr. Bútindeı alǵanda, elorda aınalasyndaǵy qoldan otyrǵyzylǵan aǵashtar aýmaǵy 65 myń gektarǵa jetti, munyń 14 myń gektarǵa jýyǵy qalanyń óz ishinde boı kóterdi. 2020 jylǵa deıin, tutastaı alǵanda, qalaishilik jáne qala mańyndaǵy dalaly aýmaqtardyń 100 myń gektary kógaldandyrylatyn bolady», dep atap kórsetti. Iá, Esil ózeniniń qos qaptalyndaǵy Qaraótkel atty sortańdaý jerge orna­lasqan elordamyz – Astana qalasy Sary­arqanyń bel ortasyndaǵy osyndaı jasyl jelek jamylǵan gúlzar qala­ǵa aınalatyndyǵyna bireý sense, endi bireýdiń kúdiktengendigi de haq. Degenmen, bultartpas aqıqat aıǵa­ǵy búginde álemniń órkenıetti qala­larynyń bel ortasynan qylań bergen Astananyń jasyl qalaǵa aınalǵandyǵyn pash etedi. Memleket basshysynyń bastamasymen qoldan jasalǵan orman alqaby kúnnen-kúnge qanatyn keń jaıyp, salqyn samal esken saıabaqqa aınalýda. Máselen, tek ótken 2013 jyly ǵana qalamyzda 32 myńnan astam aǵash jáne kóshetter otyrǵyzyldy. Al aǵymdaǵy jyly qala boıynsha 16 myń túp aǵash otyrǵyzý josparlanýda. Jyl saıyn ótkiziletin qalalyq senbilik elordany abattandyrý jáne kógaldandyrý maqsatynda aýqymdy sharalar júzege asyrylatyn naýqanǵa aınalǵan. Bul dástúr bıylǵy jyly da sátti jalǵasyn tapty. Sáýir aıynda ótken bıylǵy jalpyqalalyq sen­bilikte Almaty aýdanynyń turǵyndary  –  2779, Esil aýdanynyń turǵyndary  – 1413, al Saryarqa aýdanynda 450 túp aǵash otyrǵyzdy. Senbilik barysynda bas qalamyzdaǵy 59 904 aǵash túbi áktelip, aınalasy tazartyldy. Sońǵy kezeńde Astananyń gúlzarlaryn qyzyldy-jasyldy gúlmen kómkerý sharalary keń óris aldy. Osy ıgi dástúrdi jalǵastyra otyryp, bıylǵy jyly qala boıynsha 8 mıllıon túp ártúrli gúlder otyrǵyzylmaq. Qazirgi kúni «Astana Zelenstroı» aksıonerlik qoǵamynyń eńbekkerleri osy bir keshendi jobany júzege asyrý jolynda jumyla eńbek etýde. Joba boıynsha Astana qalasyndaǵy jalpy aýmaǵy 145 myń sharshy metrdi quraıtyn gúlzarlarǵa 7,9 mıllıon túp gúl óskinderi otyrǵyzyla bastady. Qalyptasqan tártip boıynsha bul gúl alqaptaryn tyńǵylyqty baptaý nátıjesinde jaz aılarynda qaýlaı ósken alqyzyl gúl shoqtary qala jurtshylyǵynyń jáne qonaqtardyń kózaıymyna aınalady. Sonymen qatar, qalada bıyl ósimdikten jasalynǵan 750 jasandy músin boı kóteredi. Sonymen birge, aǵashtan órnektelip, gúlmen kómkerilip jasalǵan ártúrli beıneler qala jurtshylyǵyn qýantary sózsiz. Qazir elordada saıabaqtardy, gúlzarlardy, kógal alańdaryn, sý- burqaqtardy qalpyna keltirý jáne árlendirý jumystary qolǵa alyndy. Bas qaladaǵy úsh aýdannyń ákimdikteri qaladaǵy osyndaı nysandarǵa kóktem aılarynda arnaıy tekserý jumystaryn júrgizip, olardy jóndeý jáne jetildirý jónindegi keshendi jumystardy qolǵa aldy. Almaty aýdanynda «Jeruıyq», «Stýdenttik» saıabaqtarynda, «Otan qorǵaýshylar» alańynda, Abylaı han dańǵylyndaǵy jelekte, Atatúrik eskertkishiniń janynda, «Jastar» saraıynyń aldyndaǵy gúlbaqta jóndeý jáne qalpyna keltirý jumystary júrgizilýde. Qazirgi ýaqytta jalpy aýdany 1 834 sharshy metr jerge granıt plıtalar men kespe tastar tóseldi, 802 konteıner men kúl-qoqys salǵysh ydystar jóndeldi, 2 212 metr kabel tartyldy. Onyń ishinde 1 330 metri kósheni jaryqtandyrý jáne 882 metri saıabaqtardy jaryqtandyrýǵa arnalǵan. Sonymen birge, búginde «Qazaq eli», «Otan qorǵaýshylar» monýmentterin, Chernobyl apatyna qatysýshylar men «Aýǵanstanda qaza tapqan ınternasıonalıst jaýyngerlerge arnalǵan» eskertkishterdi qalpyna keltirý jumystary aıaqtaldy. Esil aýdanynda 5 merdiger uıym kóshelerdi abattandyrý jáne qalpyna keltirý jumystarymen aınalysady. Qala boıynsha sýburqaqtardyń 142 sharshy metr granıt plıtalary almas­tyryldy, 3 662 sharshy metr kespe tas jabyndysy jáne uzyna boıy 170 metr joldyń sheti aýystyryldy. Búgingi tańda konteınerler men konteıner alańdaryn jóndeý jáne boıaý jumystarynyń 85 paıyzy, «Ǵashyqtar» saıabaǵynda jáne «Araı» saıabaǵynda, sırk janyndaǵy gúlzarda, Islam mádenıet ortalyǵynyń janynda, «Dýman» oıyn-saýyq ortalyǵynyń mańaıynda, «Atameken» – Qazaqstan kartasy» etno-memorıaldyq keshen­in­de, dıplomatııalyq qalashyqta, «Se­vernaıa korona» turǵyn úı kesheni jáne basqa aýmaqtardyń jóndeý-qalpyna keltirý jumystarynyń 40 paıyzy oryndaldy. Saryarqa aýdanynda kún saıyn halyq demalatyn qoǵamdyq áleýmettik mańyzy bar jerlerdi qalpyna kel­tirý jumystary júrgizilýde. Atap aıt­qanda, Esil ózeniniń jaǵasynda, qalalyq alańda jáne Kongress-Holl saraıynyń aldynda, Abaı eskert­kishiniń janynda, K.Baıseıitova atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń, M.Gorkıı atyndaǵy orys drama teatrynyń, Q.Qýanyshbaev atyndaǵy qazaq mýzykalyq drama teatrynyń aýmaǵynda osyndaı keshendi jumystar júzege asyryldy. Bekitilgen jospar sheńberinde 574 sharshy metr mármár jáne keramıkalyq plıta men 314 sharshy metr plıta jabyny aýystyryldy. Sonymen birge, 208 sharshy metr jerdiń túsip ketken bardıýri aýystyryldy, 54 metr aýmaq qaıta montajdaldy. Túıindeı aıtsaq, Astana qalasy boıynsha kóshelerdi gúlzarlar men saıabaqtardy jóndeý-qalpyna keltirý jumystary negizinen maýsym aıynyń basynda aıaqtalady. Memleket basshysynyń tikeleı tapsyrmasymen sońǵy tórt jyl ishinde Astana qalasynda aýlalardy abattandyrý jumysy belsendi jalǵastyrylyp keledi. Osy kezeń ishinde elordada 729 aýla kúrdeli jóndeýden ótkizilip, abattandyryldy. Tek ótken jyly ǵana qalamyzdaǵy 408 aýla abattandyrylyp, balalardyń oınaý alańdary qurylyp, qala turǵyndarynyń shek­siz rızalyǵyna bólendi. Astana qala­synyń osyndaı kúrdeli jóndeýden ótken aýlalaryndaǵy balalar oınaıtyn túrli-tústi qondyrǵylardy, qum tóselgen alańdardy, asfalttalǵan jaıaý júrginshiler joldaryn kórgende kóńi­liń tolyp, bas qalamyzdy kógal­dan­dyrý jáne kórkeıtý maqsatynda shyn máninde aýqymdy sharalar atqarylyp jatqanyna tánti bolasyń. Bıylǵy jyly da osy bir ıgi dástúr laıyqty jalǵasyn tabady. Qala ákimdiginde belgilengen jospar boıynsha bıyl elordadaǵy 111 aýla abattandyrylmaq. Bul jumys qazir qyzý júrgizilýde. Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan».

 Kólik ınfraqurylymynyń kókjıegi

Infraqurylym qala tirshiliginiń qan tamyry sııaqty. Ozyq tehnologııaǵa negizdelgen ınfraqurylymy bar megapolıs­te ómir deńgeıi barynsha sapaly ári qolaıly bolmaq. Astananyń ınfraqurylymyn damytý maqsaty barysynda ekologııalyq taza kólikterge arnalǵan turaqtar men velosıped qatynasyna qolaıly jol jasaý máselesi jıi kóteriledi. Iá, búgingi zaman aǵymyna saı qalamyzda velosıped tizginin ustaǵandar sany kún sanap artyp keledi. Sondyqtan olarǵa meılinshe jaǵdaı jasaý qajettiligi týyndap otyr. Osyǵan baılanysty  Saryarqa kópirinen Telman eldi mekenine deıingi aralyqta arnaıy velosıped jolyn salý máselesi qolǵa alyndy. Osy joba negizinde adamdardyń ekologııalyq taza kólikpen júrip-turýy jáne serýendeýine arnalǵan keste jasalyndy. Onda jaǵajaı aımaǵyn damytý, velojoldy deneshynyqtyrý-saýyqtyrý maqsatynda barynsha tıimdi paıdalaný josparlanǵan. Velojol qurylysyn salý jobasy barysynda kólikke arnalǵan turaq, velosıpedterdi jalǵa berý ortalyǵy, halyqqa qyzmet kórsetetin shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń qyzmet oryndary jáne basqa da sharalar qarastyrylǵan. Velojoldyń uzyndyǵy 22 shaqyrymdy quraıdy. Velosıped júrgizýshilerdiń bul qatynas joldaryna jańa tehnologııalarǵa saı jabyndy tóselinedi. Sonymen birge, velojoldy 8 bólikke bólý kózdelinip otyr. Árbir  bólik negizinde belgili bir eldi mekendi qamtý oılastyrylǵan. Máselen, velojoldyń bir bóligi Ilınka eldi mekeninde salynady. Al elordanyń ishindegi velojol jaǵajaı mańaıy arqyly salynatyn bolady. Jalpy, velosıped júrgizýshilerge arnalǵan arnaıy jol salýdaǵy basty maqsat – búkil álemde búgingi tańda beleń alǵan adamdardyń nazaryn ekologııalyq taza kólikke aýdarý bolyp otyr. Bul maqsatta elordada basqa da keshendi sharalar júzege asyrylmaq. Osy rette jedel júretin qoǵamdyq kólik jolyn salý qolǵa alynady. Jolaýshylar qoǵamdyq kólikke arnalǵan jaıly  da qaýipsiz jolmen kózdegen jerlerine jedel qatynap otyrady. Sonymen birge, sý kóligi, ekotaksı, ekoavtobýs jobalary is júzine asyrylýda. Osy oraıda bıylǵy jyly mamyr aıynda Esil ózeninde keme júzý maýsymy ashylǵanyn aıta ketken jón. Qazirgi kezde Esil ózenindegi kememen júzý jolynyń qashyqtyǵy 9 shaqyrymdy quraıdy.  Sý jolymen serýendeýshilerge 8 keme qyzmet kórsetedi. Olardyń qatarynda 32, 45, 60 jáne 69 jolaýshyǵa arnalǵan 5 jaıly jolaýshylar kemesi bar. Elordanyń sý jolynda «Kenesary» jáne «Redısson» atty eki aılaq jumys isteıdi. Jolaýshylarǵa qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartý maqsatynda qalamyzda ekinshi kommýnaldyq avtobýs parkiniń qurylysyn salý josparlanyp otyr. Alǵashqy kommýnaldyq avtobýs parkiniń qurylysy úshin Indýstrııalyq park aýmaǵynda 8,5 gektar jer telimi bólindi. Qurylys jumystary ústimizdegi jyldyń qazan aıynda bastalady. Al ekinshi kommýnaldyq avtobýs parkiniń qurylysyn salý bıylǵy jyldyń ekinshi jartyjyldyǵynda bastalady. Qaladaǵy kólik ınfraqurylymyn jaqsartý máselesinde qurylys jumystary qolǵa alynǵan jańa temirjol vokzalynyń da qosar úlesi qomaqty bolmaq. Sonymen birge, qalaaralyq kólik qatyna­synyń qolaılylyǵy men sapasyn arttyrý maqsatynda elordada jańa eki avtovokzal salynady. Qazirgi tańda bul iri qurylys jo­ba­larynyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negiz­demeleri jasalý ústinde. Qaladaǵy kólik ınfra­qurylymyn jaqsartý maqsatynda aldaǵy ýaqytta ıgilikti de keshendi jobalar is júzine asyrylady. Vıtalıı SILESKII, Astana sáýlet jáne qala qurylysy basqarmasynyń basshysy.

Júldeli ekıpaj júıtkip júr

Árbir adamnyń bul ómirde óziniń ornyn taba bilýi de ońaı nárse emes. Kóz maıyn taýysyp, birneshe jyl joǵary oqý ornynda oqyp, alǵan maman­dyǵyn da ıgiligine jarata almaı sergeldeńmen júrgender qan­shama. Bul  rette Qanat Kúl­taevtiń joly boldy. «Sabaq­ty ıne sátimen» demekshi, aqı­qatynda ol mamandyq tańdap bas qatyra qoıǵan da joq. Sa­na­ly ǵumyrynda ıgergen jal­ǵyz kásibi – júrgizýshi maman­dy­ǵynyń qyry men syryn tereńdeı zerdelep, ony adal da sa­paly ıgerýge barlyq kúsh-jigerin arnady. Qazir ekiniń biri júrgizýshi, mashı­na­nyń qulaǵynda oınaıdy. Bul aı­nalaǵa qarap, asyǵys aıtylǵan tu­jyrym. Kýálik alyp, mashına tizginine otyrǵannyń bári birdeı kánigi júrgizýshi emes. Tepkileı bergen soń temir de tózip, erinbegenniń bári júrgizýshi bolyp júr. Oǵan elimizdiń joldary men qalalar kóshelerindegi kúnnen-kúnge kóbeıip bara jatqan jol-kólik apattary kýá. О́mirdiń osy shyndyǵyn sanasy­na berik sińirgen Qanat mashına tiz­ginin qolyna alǵan alǵashqy kúnnen biliktilik pen jaýapkershilikti birinshi orynǵa qoıdy. Ol kásibı sheberligin jetildirip, tehnıkanyń tilin tereń tú­sinýdi bir sát te esten shyǵaryp kór­gen emes. Qanattyń boıyndaǵy osyndaı qabiletti Astana qalasy №1 avtobýs parkiniń basshylary da jete baıqady. Bul ujymda jumys isteı bastaǵan jyldar ishinde ol óz mamandyǵynyń shyn maıtalmany ekendigin naqty kórsete bildi. Jolaýshylar qaýip­sizdigi senip tapsyrylatyn avtobýs júrgizýshisine qanshalyqty jaýap­kershilik júkteletinin Qanat bar bol­mysymen sezinip, soǵan laıyq sheber­ligin shyńdaı berdi. №1 avtobýs par­kiniń basshylyǵy tájirıbeli júrgi­zýshige únemi zor senim bildirip, jańa tehnıkany, jaýapty baǵyttardy tapsyryp otyrady. Búginde Qanat Kúltaev Astana áýejaıyna qatynaıtyn №10 baǵytta jolaýshylarǵa qyzmet kórsetip júr. Avtobýs parki sońǵy kezeńde satyp alǵan syıymdylyǵy úlken jańa avtobýsty tájirıbeli júrgizýshige tapsyrǵan bolatyn. Ol senim bıiginen kórinip, jolaýshylarǵa qaltqysyz qyzmet kórsetýdi óziniń basty paryzy sanaıdy. «Áýejaı elordanyń qaqpasy sııaqty. Qalamyzǵa tórtkúl dúnıeniń tórt buryshynan keletin jolaýshylar osy qaqpa arqyly ótedi. Olardyń bizdiń elimiz týraly alǵashqy túsinigi, bas qalamyz týraly kózqarasy áýejaıdan qalaǵa baratyn osy №10 baǵytta qalyptasady. Sondyqtan olardyń úmitin úkilep, alǵashqy pikiriniń joǵary bolýy úshin biz jolaýshylarǵa degen qaltqysyz qyzmettiń shynaıy úlgisin kórsetýimiz kerek», deıdi Qanat. Elordamyzda sońǵy jyldary Qala kúni merekesi qarsańynda óz isiniń maıtalman sheberlerin anyqtaý maqsatynda qalalyq ákimdiktiń uıymdastyrýymen «Astana tańdaýy» atty konkýrs ótkizý dástúrge aınalǵan. Eńbek ujymdary usynǵan úmitkerler barlyq astanalyqtardyń ashyq daýys berýi nátıjesinde konkýrs jeńimpazy retinde tanylady. О́tken jyly osyndaı máreli básekede Qanat Kúltaevtiń mereıi ústem bolyp, «Astana tańdaýy-2013» baıqaýynyń jeńimpazy bolyp tanyldy. Bıyl «Astana tańdaýy-2014» jary­syn uıymdastyrýshylar konkýrs qarsańynda qoǵamdyq kólik júrgi­zý­shileriniń arasynda «Úlgili qyzmet ekıpajy» atty báseke ótkizdi. Bul básekede de Qanat Kúltaevtiń «asyǵy alshysynan» tústi. Qazir onyń «Úlgili qyzmet ekıpajy» qurmetine ıe bolǵan úr jańa avtobýsy №10 áýejaı – Astana baǵytymen júıtkip júr. Jaras SÁDÝAQASOV.

«Aqberen» baıqaýynda top jardy

Elordalyq oqýshylar komandasy «Aqberen» atty respýblıkalyq baıqaýda úzdik atansa, komanda músheleri bir­neshe atalym boıynsha júldeli oryndarǵa ıe boldy. Bul týraly astana.kz saıtyna Astana qalasynyń bilim basqarmasy habarlady. Jarys qorytyndysy boıynsha sheshendik óner atalymynda Kamıla Emanǵalıeva, kórkemsóz oqý sheberliginde Jaqyp Madııar, Ankeı Eldos óleń oqýda, al Albolsyn Tańnur «Kórermender kózaıymy» atalymynda top jardy. Elimizdiń mektep oqýshylary arasynda daryndardy ashýǵa arnalǵan «Aqberen» baıqaýy elordadaǵy «Tilep» qobyz saraıynda ótti. Baıqaýǵa elimizdiń 13 oblysynan jáne Astana men Almaty qalalarynan 5-10-synyptyń 96 oqýshysy qatysty. Olar alty atalym boıynsha baq synasty. Atap aıtqanda, sheshendik óner, kórkemsóz oqý, shyǵarma, ulttyq aspapta oınaý, aqyndar aıtysy, aqyndar músháırasy. Baıqaýdyń maqsaty – gýma­nı­tar­lyq-estetıkalyq baǵytta daryndy balalardy anyqtaý, balalardyń boıynda patrıottyq sezimdi tárbıeleý. Baıqaýdy «Qazaqstan» tele­arnasynyń qoldaýymen bilim basqarmasynyń «Daryn» respýb­lıkalyq ǵylymı-praktıkalyq orta­lyǵy uıymdastyrdy. «Egemen-aqparat».

Betti ázirlegen Jylqybaı Jaǵyparuly,

«Egemen Qazaqstan».