ODAQTASTYQ – ORTAQ OLJA

Kóshbasshy kásiporynnyń jaýapkershiligi  Kókshetaý qalasynda Memlekettik ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasymen iske qosylǵan bizdiń keramıkalyq kirpish zaýyty elimizdegi eń iri kásiporyn sanalady jáne ol TMD-daǵy mereıli úshtiktiń qataryna qosylǵan. Muny men maqtan úshin emes, jańa Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń qurylýyna baılanysty jaýapkershiliktiń eselene túskendigine qaratyp aıtyp otyrmyn. Aldaǵy úlken syndarǵa daıyndyǵymyz qalaı degende, aldymen álgi tabystarǵa qol jetkizgen 200 adamdyq (orta jasy 25-35) ujym músheleriniń uıymshyldyǵyna arqa súıeımiz. О́ıtkeni, olar básekelestik zamanynda sapa­lyq kórsetkishterdi birinshi qatarǵa qoıady. Kásipor­nymyz sapa menedjmentiniń sanattyq satylaryn birneshe márte qorǵady, halyqaralyq «SEIN» ulttyq ónerkásip qaýymdastyǵy uıymynyń «Altyn medalimen» marapattaldy. Jylyna 60 mıllıon dana ártúrli tús pen túrdegi keramıkalyq kirpish shyǵarý qýatyndaǵy zaýyt ónimderine suranystyń artqandyǵy sondyqtan. Biz «Keramıkalyq kirpish óndirý boıynsha zaýyt qurylysy» ınvestısııalyq jobasyn iske asyrý barysynda júzdegen usynys-pikir tóńireginde tolǵanysty oı keshtik. «Jeti oılanyp, bir kesý» degenińiz osyndaıda bolady eken. Sonyń ózinde qurylys jumystaryna elimizdiń aty shyǵyp júr degen onnan astam fırmasy, Ispanııanyń eki jobalaý ınstıtýty qatysty. Tehnologııaǵa, qoldanylǵan san alýan jabdyqtarǵa kelsek, Reseı, Ýkraına, Qytaı, Batys Eýropa elderiniń, onyń ishinde Ispanııanyń «Solincer», «Berderc» fırmalarynyń qoltańbasy bar. Negizgi óndiristik býyndardyń jekelegen qyzmetkerleri shetelderde arnaıy daıarlyqtan ótti. Basqarý júıesi operatorlaryn, slesarlardy jáne basqa orta býyn mamandaryn óz kásibinde tájirıbe jınaqtaý úshin Qazan kirpish zaýytyna jiberip aldyq. Al, tehnıkalyq baqylaý bóliminiń mamandary men zerthana qyzmetkerleri Reseı qurylys materıaldary ınstıtýtynda oqyp keldi. Biz Qazaqstannyń barlyq aımaǵyna kirpish jetkizemiz. Al, 2012 jyly reseılik qurylys rynogyna shyqtyq. Budan buryn da talaptanyp kórgenbiz. Biraq, ıgi oılarymyz Keden odaǵy tolyq jumys istegen kezde ǵana júzege asty. О́nimderimiz temirjol arqyly tasymaldanatyndyqtan, vagondarǵa qol jetkizý óte qıyn boldy ári ýaqyttan tózgisiz utylatynbyz. Keden odaǵy jaǵdaıynda bul qısynsyzdyq joıyldy. Qazaqstan astanasynda, bıylǵy 29 mamyrda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa qol qoıylýy tynysymyzdy keńeıte túspek. Endi taýar óndirýshiler Reseı rynogynda ózin erkin sezinetin bolady. Burynǵy qatynastarymyz jandanyp, kórshilerimizdiń suranystary men talaptaryn, naryqtyq konıýnktýrasyn keńinen zertteýge, tıimdi josparlar qurýymyzǵa múmkindik týdy. Reseı óndirisshilerimen básekelesý ońaı emes, biraq bolady. Ony sapa men baǵa esebimen sheshe alamyz. Bul oraıda, Omby men Túmen oblystaryndaǵy búgingi áriptesterimiz suranysty eseleı túskeni, jańaǵy ishki tolǵanystaǵy suraqqa jaýap bolady dep oılaımyn. Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń memleket basshylary deńgeıindegi otyrysynda Elbasy Nursultan Nazarbaev «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqty qurý bizdiń ekonomıkamyzdy jan-jaqty jańǵyrtýdy jalǵastyrý, elderimizdi álemdegi jetekshi oryndarǵa shyǵarý úshin qýatty serpin beretinine senimdimin», dedi. Bul baılam tarıhı oqıǵanyń betasharynda aıtylǵanymen qundy. Sol senim bizdiń boıymyzdaǵy jigerdi tasqyndatty. Irgetasy bekem, josparlary myǵym, baǵyty aıqyn jańa qurylym bizdiń bıznesimizdi kórkeıtýge keń múmkindikter ashady. Kókeıimizdegi naqty máseleler sheshimin tabýda. Qosymsha qun salyǵyndaǵy problemalar júıege keltirildi. Máselen, buǵan deıin Reseıdegi QQS stavkasy 18 paıyzdy qurasa, Qazaqstan tarapynan bul ólshem 12 paıyz deńgeıinde edi. Reseı rynogyna shyǵý barysynda biz salyqty 6 paıyzǵa artyq tólegendikten, kóp jaǵdaıda utylatynbyz. Bul ónimderimizdiń óz-ózinen qymbattaýyna, osydan kelip, básekelestik arnasynyń tarylýyna ákelip soǵyp júrdi. Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev búgingi kúni ózara is-qımylymyzdy kem degende 15-20 jyl alǵa jeteleıtin alys kókjıekke baǵyttaýymyz kerektigin atap kórsetti. О́zimiz tarıhı oqıǵa barysynan tolyq esepti oqyǵan «Egemen Qazaqstan» gazetinde: «Aldymyzdan baıtaq bazar ashylǵaly tur», dep jazylǵanyndaı, barshamyzdyń boıymyzdaǵy jaýapkershilik qasıetterdi jalyndatatyn ýaqyt keldi. Keleshektegi ıntegrasııalyq tıimdilik odaq elderinde, 2030 jylǵa qaraı IJО́-niń jıyntyq ósimi 900 mıllıard dollar kóleminde bolatyndyǵymen baǵalanýy barshamyzdyń tirshilik uǵymymyzǵa jańa mán beredi. Sondyqtan, biz óz ujymymyzdaǵy talqylaý jıynynda, Reseı rynogyna ónimderimizdi jóneltýdi qazirgi 5 paıyzdan 10 paıyzǵa jetkizýdi josparladyq. Amankeldi SMAIYLOV, «ENKI» JShS dırektory. Aqmola oblysy. Sýretti túsirgen Ermurat DOSYMOV.

О́skemende Reseıdiń Bas konsýldyǵy ashyldy

О́skemende Reseı Federasııasynyń Bas konsýldyǵy ashyldy. Endi Shyǵys Qazaqstan jáne Pavlodar oblystarynyń turǵyndary kórshi elge sapar shegý úshin Astana men Almatyǵa at sabyltpaı, qajetti qujattardy О́skemenniń ózinde-aq ala alady. Osy arqyly kýálik, vıza, azamattyq alý jáne taǵy basqa máseleler jeńildetildi. – Ultymyzda «Eldestirmek – el­shi­den» degen ataly sóz bar. Reseı Fede­ra­sııasymen, onyń Shyǵys Qazaqstanmen shekaralas aımaqtarymen baılanysymyz buryn da jaqsy damyǵan bolsa, jańadan ashylǵan konsýldyq qyzmeti ony ári qaraı damyta túsedi dep oılaımyn. Azamattar qujattar resimdeýde ýaqyt únemdep, qyzmetterge tez qol jet­kizetin bolady, – dedi atalǵan shara­ǵa qatysqan óńir basshysy Berdibek Saparbaev. Reseı Federasııasynyń Qazaq­standaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi  Mıhaıl Bocharnıkov konsýl­dyqtyń taıaýda ǵana qol qoıylǵan Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaqtan keıin ashylýy kóńilge qýanysh uıalata­tynyn jetkizdi. – Bas konsýldyq Shyǵys Qazaqstan men Pavlodar oblystarynyń da­mýy­na jáne Qazaqstan men Reseı mem­le­ketteriniń arasyndaǵy ıntegrasııalyq úderister men qarym-qatynastyń ny­ǵaıa túsýine jumys isteıtin bolady, – dedi Reseı elshisi. Saltanatty shara sońynda О́skemen jáne Semeı eparhııasynyń epıskopy Amfılohıı izgi tilegin arnap, pravoslavıelik dástúr boıynsha jańa ǵımaratty dáriptedi. Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan». Shyǵys Qazaqstan oblysy.

Damýǵa serpin beretin qadam

Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaev osydan týra 20 jyl buryn Eýrazııalyq ekono­mıkalyq odaq qurý ıdeıa­syn usynǵan bolatyn. Árıne, bastapqyda tyń bastamaǵa tosyrqaı qaraǵandar da boldy. Osy kezeńde bul bastamany baıandy etý baǵytynda kóp jumystar jasaldy. Solardyń bastaýynda Elbasy Nursultan Nazarbaev turǵany da aqıqat. Biz úshin 2014 jylǵy 29 mamyrda Astanada Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq shartyna qol qoıylýy qýanyshty da tarıhı mańyzdy oqıǵa.  Bul jańa ıntegrasııalyq birigý sharty retinde kóp ıgilikterden úmittendiredi. Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs elderiniń ózara yqpaldasýy ekonomıkamyzdyń irgetasyn bekite túsedi, berekege berik negiz qalaıdy dep oılaımyn. Daralanyp damý joq. Aradaǵy barys-kelis, alys-beris burynǵydan da arta túspek. Sondyqtan endi qazaqstandyq kásiporyndardyń ónimderi ótkiziletin rynoktyń aýqymy keńeıetinine eshqandaı kúmán joq. Keden odaǵynyń jeńildikterin sezinip úlgerdik, endi basqa ózara jaqyndasýdyń jarqyn qadamdaryna jol ashylatyny sózsiz, Árıne, ol úshin taýarlarymyz ben ónimderimizdi básekege qabiletti bolatyndaı sapasyn kóterý qajet. Bul úsh eldiń arasynda buryn da ekonomıkalyq baılanys bolatyn. Keden odaǵyna qatysýshy Qazaqstan, Belarýs jáne Reseıdiń ekonomıkadaǵy jıyntyq kólemi osyǵan deıin 2,2 trıllıon AQSh dollaryn qurasa, bolashaqta bul arta túspese, kemimeıtinin dáleldeýdiń ózi artyq. Endi ıntegrasııalyq yqpaldastyq múlde jańa arnada damıtyn bolady, ózara qarym-qatynasqa kedergi keltiretin jaǵdaılar jeńildetiledi. Munyń ózi odaqqa qatysýshy elderge ózara taýar jáne ónim almasýyna tıimdi bolady. Kapıtal men jumys kúshiniń qozǵalysynyń erkindigi qamtamasyz etiledi. Árıne, mundaı ıgilikterdiń bir kúnde kele qalmaıtyny da ras. Biraq, ıntegrasııalyq úrdisterimizde alǵa basýymyzǵa alǵyshart jasaldy, ekonomıkalyq damýymyzǵa dańǵyl joldyń bastaý kózderi ashyldy. Eń bastysy, shaǵyn jáne orta bıznestiń damýyna qolaıly jaǵdaıdyń jasalýy. Integrasııalyq baılanystar eńbek resýrstarynyń birigýine de septigin tıgizedi dep kútilýde. Iаǵnı, kásipkerliktiń kókjıegin keńeıte túsedi. Bul el azamatttarynyń ál-aýqatyn jáne ómir sapasyn jaqsarta túspek. Munyń ózi erteńge kóz tikken ár eldegi eń basty kórsetkish bolyp tabylady. Bizdiń kásiporyn oblys ortalyǵyn jylýmen jáne ystyq sýmen qamtamasyz etedi. Buǵan deıin de kásiporyn júıeli jumys istep keldi. Qazir qysqy jylý berý maýsymyna jan-jaqty tııanaqty daıyndalýdamyz. Keıde sál nárseniń qol baılaıtyn kezi bolady. Birqatar qondyrǵylar men tehnıkany kórshiles Reseıden alatynymyz da jasyryn emes. Endi bul baǵyttaǵy sharýalarymyz burynǵydan da ońaılaı túsetinine senimdimin. Eń bastysy, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq bizdiń árqaısymyzǵa aıtarlyqtaı tıimdilikter ákeledi. Bul anyq alǵa basýshylyq der edim Májıt BEKMEEV, «Transenergo» AQ dırektory, Aqtóbe oblystyq máslıhatynyń depýtaty. AQTО́BE.

Aralas-quralastyq artty

Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq­­qa múshe elderdiń arasyndaǵy yq­paldastyqty tek ekonomıkalyq, iskerlik baılanys turǵysynan ǵana qarastyrýǵa bolmaıdy. Ortaq bir odaqqa birigip, tolyqqandy múshesi atanǵan úsh eldiń aralas-quralastyǵyn burynǵydan da arttyratyn barys-kelistiń, alys-beristiń san alýan joldary endi eýrazııalyq yqpaldastyq túrinde qarqyn alady dep oı túıedi kóptegen sarapshylar. Sonyń biri retinde úsh eldiń joǵary oqý oryndaryndaǵy áriptestik qaty­nastyń, ásirese, básekege qabiletti mamandar daıarlaýdaǵy ózara tájirıbe almasýdyń mańyzdylyǵyn aıta alar edik. Osy rette H.Dosmuhamedov atyn­daǵy Atyraý memlekettik ýnıver­sıteti ejelden kórshilik haqymen alys-beris pen barys-kelisti tereń­detken Reseıdegi joǵary oqý oryn­darymen áriptestik aralas-qura­lastyqty arttyryp otyrǵan sanaýly oqý oryndarynyń birinen sanalady. Ejelden kórshi otyrǵan eki el joǵary oqý oryndarynyń bir-birimen tájirıbe almasý, ǵylymı jobalardy birlese iske asyrý, stýdentter almasý turǵysyndaǵy ortaq múdde turǵysyndaǵy ıgi qadamy eýrazııalyq yqpaldastyqtyń ómir­sheńdigin dáleldeı túsedi. – Eýrazııalyq yqpaldastyqtyń jemisi ekonomıkanyń ár salasynda ǵana emes, sonymen birge, ǵy­lym men bilimdi birlese damytýda da jemisin bere bastady, – deıdi H.Dos­muhamedov atyndaǵy Atyraý memlekettik ýnıversıtetiniń rektory, professor Beıbit Mamraev. – Nursultan Nazarbaev kórshiles elder arasyndaǵy Eýrazııalyq yqpal­dastyqtyń mańyzy týraly budan jıyrma jyl buryn M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetinde oqyǵan dárisinde kótergen edi. Elimizdiń jańa elordasynda 2001 jyldan beri MMÝ-dyń qazaqstandyq fılıaly jumys jasaıdy. Bizdiń qazaqstandyq stýdentterge Reseıdegi eń bedeldi, eń tańdaýly joǵary oqý oryndaryn­da joǵary bilim alýyna jol ashyldy. N.Nazarbaev jaqynda M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnı­ver­sıtetinde oqyǵan dárisinde «Buryn­nan tarıhı baılanysy bar Qazaq­stan men Reseıdiń ǵylymı bilim baılanystary búginde jańa maz­munǵa ıe boldy», – dep jáne bir atap ótti. Eki eldiń joǵary bilim berý júıe­sindegi baılanystar tek elordalyq joǵary oqý oryndary arasynda ǵana emes, sonymen birge, shekaralas óńirlerde de qarqyn alyp keledi. Máselen, H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý memlekettik ýnıversıteti men Astrahan memlekettik tehnıkalyq ýnı­versıtetimen sý resýrstaryn jáne ekologııalyq máselelerdi tereń­dete zertteý júrgizý jóninde arnaıy kelisimshart jasaǵan. Mun­daı ǵylymı jobany iske asyrý tur­ǵysyndaǵy kelisim Astrahan mem­lekettik ýnıversıtetimen de ózara tyǵyz baılanystyń ornaýyna jol ashyp otyr. Shekaranyń arǵy-bergi betindegi joǵary oqý oryndarynda keıbir mamandyqtar boıynsha magıstrlerdi almastyra oqytý jóninde ortaq mámile de bar. Tıisti oqý baǵdarlamasyn ıgergen magıstranttarǵa eki eldiń dıplomy beriledi. Sonymen birge, ótken jyldan beri H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý ýnıversıtetinde Reseıdiń ǵylymy men mádenıeti ortalyǵy jumys jasaı bastady. Munyń aldynda Qazaqstannyń mádenıeti men ǵylymyn Reseı jurtshylyǵyna keńinen tanytatyn ǵylymı ortalyq Qalmaq memlekettik ýnıversıtetinde ashyldy. Professor Beıbit Mamraevtyń pikirinshe, eki eldiń joǵary oqý oryndaryndaǵy ortalyqtar ózara ǵylymı, mádenı baılanystardy nyǵaıtýǵa basymdyq berýmen birge, ýnıversıtetter arasyndaǵy oqý úderisiniń utqyrlyq, birlesken ǵylymı jobalar jasaý baǵytyndaǵy jumystardy Boston prosesi talaptaryna saı jandandyrýǵa yqpal etedi. Qazir shekaralas oblystardaǵy joǵary oqý oryndarynyń áriptestik baılanysynyń nyǵaıýy stýdentter almasýǵa oń yqpalyn tıgizip otyr. Máselen, 16-17 mamyr araly­ǵynda Qalmaq memlekettik ýnıver­sıtetinde ótken halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııaǵa H.Dos­muhamedov atyndaǵy Atyraý mem­lekettik ýnıversıtetiniń, M.О́te­misuly atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń jáne Atyraý munaı jáne gaz ıns­tıtýtynyń jetekshi ǵalymdary qatysyp, osyndaǵy «Jerlester» qazaq mádenı ortalyǵyna Qazaqstan týraly ádebı, ǵylymı eńbektermen birge túrli sózdikter, beınejazba materıldary men albomdar tabys etti. Ásirese, táýelsiz Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń qazaq eliniń qalyptasý kezeńinen búgingi qýatty memleketke deıingi aralyqty qamtyǵan birneshe týyndylaryna reseılik ǵalymdar men stýdentter tarapynan qyzyǵýshylyq baıqalýda. Atalǵan ortalyqtyń jetekshisi, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory Arkadıı Natyrovtyń aıtýynsha, Qazaqstan-Reseı joǵary oqý oryndarynyń uzaq merzimdi memorandýmǵa qol qoıýy birlesken ǵylymı jobalardy iske asyrýmen birge, akademııalyq utqyrlyq turǵysyndaǵy tájirıbelermen bólisýge múmkindik jasap otyr. – Bizdiń ýnıversıtetimiz Reseıdegi joǵary oqý oryndarymen 1996 jyldan beri áriptestik baılanys jasaıdy, – deıdi H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý memlekettik ýnı­ver­sıteti janyndaǵy Reseı ǵyly­my men mádenıeti ortalyǵynyń je­tekshisi, arnaýly quqyqtyq pán­der kafedrasynyń meńgerýshisi Ádil­bek Turdalıev. – Endi mine, biz­diń sol áriptestigimiz eýrazııalyq yqpal­dastyq turǵysynda jańa serpinge ıe bolǵaly otyr. Qalmaq memlekettik ýnıversıtetinde Qazaqstan ǵylymy men mádenıeti ortalyǵyn ashýdaǵy bizdiń maqsatymyz – eń aldymen otandyq ǵylymnyń jetistikterin keńinen nasıhattaý. Sonymen birge, qazaq eliniń mádenıeti men ónerin, tarıhy men ádebıetin kórshi eldiń ǵylymı áleýetine barynsha tanytýdy da kózdep otyrmyz. Osy ortalyq arqyly bizdiń aralas-quralastyq baılanysymyz burynǵydan berik bola túsedi. Reseıdegi joǵary oqý oryndarymen birlese arheologııalyq qazba jumystaryna stýdentterimizdi qatystyra otyryp, el tarıhyn qundy jádigerlermen tolyqtyrýǵa atsalysýdy oılastyrýdamyz. Aýyl sharýashylyǵy ǵylymy salasynda iske asyrylatyn birneshe birlesken ǵylymı jobalarymyz jáne bar. Kórshiles elder ýnıversıtet­teri arasynda túrli dóńgelek ús­telder basynda Qazaqstan-Reseı stýdentteri men magıstranttary, ǵalymdar men mádenıet pen óner maıtalmandarynyń kezdesýleri ótip turady. Akademııalyq utqyrlyq baǵdarlamasy sheńberinde stýdent­ter men magıstranttar almasý úr­disi dástúrge endi. Taıaýda Qalmaq mem­lekettik ýnıversıtetiniń 5 ma­gıs­tranty hımııa jáne bıologııa boıynsha H.Dosmuhamedov atyn­daǵy Atyraý memlekettik ýnıver­sıtetinde arnaıy oqý baǵdar­lama­syn ıgerdi. Al mamyrdyń ekin­shi onkúndiginde atyraýlyq 72 stý­dent Qalmaq memlekettik ýnıver­sı­te­tinde akademııalyq utqyrlyq baǵ­darlamasymen oqýǵa attanyp ketti. Eýrazııalyq yqpaldastyq aıa­syn­daǵy aralas-quralastyqtyń bir tini joǵary oqý oryndary arasynda dál osylaı tamyryn tereńge jaıa tústi. Bul jańadan otaý tikken odaqqa múshe elderdiń naryǵyna qajetti básekege qabiletti mamandar daıyndaýda óz jemisin beretindigi daýsyz. Joldasbek ShО́PEǴUL, «Egemen Qazaqstan». Atyraý oblysy.