Jalpyhalyqtyq jospar quraıyq

On jyldan asa ekonomıka salasynda jumys istep kelemin. Sonda ańǵarǵanym ortalyq organdardyń qyzmetkerleri óńirlerde ári salalarda naqty qandaı máseleler baryn tereń bilmeıdi. Máselen, qaısybir jyly memlekettik organnyń ókili retinde ónerkásip salasynyń damýyna qatysty bir jıynǵa qatystym. Ortalyq or­gannyń, jergilikti organnyń jáne ulttyq kásipkerler palatasynyń ókil­deri jınaldy. Sala ókili retinde bir­neshe kásipker qatysty. Kásipkerler óner­kásip salasyna qatysty biz bil­meıtin máselelerdi aıtqanda, olar­dyń sheshý joldaryn usynǵanda tań qaldym. Sóıtsek, biz, memlekettik qyzmetshiler saladaǵy qaýlylar men zańdardy, erejeler men bıýdjettik baǵdarlamalardy ǵana jatqa soǵady ekenbiz. Al odan árige tereńdeı túsýge tájirıbe jetispeıtinin ańǵardym. Qysqasy, jańaǵy kásipkerler kóter­gen kúrdeli máseleler jıynǵa qaty­syp otyrǵan sarapshylarǵa basqa bir álemniń áńgimesindeı áser etti. Kásipkerler «jergilikti úlesti qalaı kó­beıtemiz» dep jantalasyp jatsa, memlekettik qyzmetshiler «qol­danystaǵy zańnamaǵa sáıkestigin qa­­ras­tyrý kerek» degen saýalmen bas qatyryp otyrady. Maqsatymyz is-qımylymyzǵa saı emes. Bul bir ǵana mysal. Dál osyndaı jaǵdaı barlyq salada kezdesedi.

Qatty aıtsam, áriptesterim ren­jýi múmkin. Degenmen bizdegi mem­le­kettik qyzmetshiler shetinen zań­qoı ári bıýrokrat. Aqıqaty osy. Kez kelgen máselede óziniń jumys júk­te­mesin kóbeıtpes úshin sharýany meı­linshe ózgege ysyra salýǵa tyrysady. Qysqasy, máseleni túbegeıli sheshýge qaýqarsyz. Bir máseleniń túıinin tarqatý úshin bastama kóterip, usynys jasaý degendi bilmeıdi. Tek, aıtylǵan dúnıeniń zańǵa qaıshy ıa qaıshy emestigine ǵana nazar aýdarýǵa tyrysady. Sondyqtan memlekettik qyzmetshiler salany ishinen biletin mamandardyń tájirıbesine súıenýi kerek. Solar aıtqan usynys-tilekterdi únemi qaperge alýǵa tıis. Sonda ǵana qazir betpe-bet kelip otyrǵan máse­le­lerdiń bári ózdiginen retteledi. Iаǵnı bılik pen halyq arasynda shyn mánin­de altyn kópir ornaýǵa tıis. Al ol kópir qalaı ornamaq?

Menińshe, Prezıdenttiń «Ha­lyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasy osyndaı olqy­lyq­­­­tardyń ornyn toltyrýǵa jáne qa­bys­paı turǵan taraptardy ortaq múddege jumyldyra alady. Memleket basshysynyń ózi halyqtan kelip túsken ıdeıalardy qarastyrýǵa be­ıildi ekenin ańǵartty. Osy rette atal­­ǵan tujyrymdama aıasynda bar­lyq saladaǵy tájirıbesi mol kásip­ker­lerden, qoǵam belsendilerinen, ǵalymdardan jáne basqalardan kelip túsetin ıdeıalar men usynystarǵa or­talyqtandyrylǵan ashyq onlaın platforma qurýdy usynamyn. Jınaq­ta­latyn tyń usynystardy júıelep, ǵylymmen ushtastyryp, nátıjesinde, jalpyhalyqtyq jospar ázirleý kerek. Sonda qarapaıym halyqtyń utymdy usynystary maquldanyp, bılikke degen senimdi arttyrady. Mundaı dúnıe buryn-sońdy bolǵan emes. Dálirek aıtsaq, halyqtan keń aýqymdy usynystar jınalmaǵan.

О́z kezeginde Prezıdent Ákimshi­li­gine kelip túsetin usynys­tardy da salalyq mınıstrlikterge joldamaı, osy jospar sheńberinde irik­tep, júıelep, zerdelegen abzal. О́ıt­keni, mınıstrlikke joldanǵan usy­nystardyń qoldaý tabýy ekitalaı. Olar jattandy shyǵarypsalma ja­­­ýaptarmen qutyla salady, soǵan ábden úırengen.

Shet elder tájirıbesine zer salsaq, tutas halyq bolyp ózderiniń uly maqsattaryn aıqyndaıdyn kezeń­der bolady. Biz de eldiń damýyna jeteleıtin jalpyhalyqtyq jospar quraıyq de­gim keledi. Oǵan jas ta, jasamys ta, ǵa­lym da, oppozı­sıoner de atsalyssyn. Ju­mys top­ta­ry qurylyp, halyqtan kelip tús­ken usynystar qarastyrylyp, egjeı-tegjeıli pysyqtalsa, durys bolar edi. Sondaı-aq jumys tobynyń quramyna memlekettik qyzmetshilerdi tartpaǵan abzal. Asyly, ár salanyń uńǵyl-shuńǵylyn jaqsy biletin bilikti mamandardy jumyldyrý kerek. Sonda bul úderis ashyq ári barshaǵa qoljetimdi bolady.

Bul jerde bizde strategııalyq jos­par, baǵdarlamalyq joba joq deýden aýlaqpyn. Bizde joba-josparlardyń túr-túri bar. О́kinishtisi, olardyń deni bizdegi qarapaıym sharýamen emes, sheteldiktermen birlese ázir­le­nedi. Eýropada turatyn sarapshylar alystaǵy aýylda ne bolyp jat­qa­nyn qaıdan bilsin. Sondyqtan olar bizdiń eldiń naqty múmkindikterin eskermeıdi. Mine, másele qaıda jatyr. Taǵy bir dúnıeni aıtpaı ketýge bolmas. Biz bir baǵdarlamanyń ıgiligin kórmeı jatyp, ekinshisin bastap ketemiz. О́kinishke qaraı, bul da durys tendensııa emes. Munyń arǵy jaǵynda áýelgi baǵdarlamada kózdelgen, biraq oryndalmaı qalǵan maqsat-mindetterdi ekin­shi baǵdarlamamen jasyryp, jabý nıetin ańǵarýǵa bolady.

Qazaqstannyń bolashaǵyna beıjaı qaramaıtyn azamat retinde jal­py­halyqtyq jospar qurý bastamasy «Ekinshi respýblıka» qurý jolyndaǵy irgeli isterdiń biri bolaryna senemin. Eger osy bastamany júzege asyrý boıynsha maǵan senim artylsa, tıisti deńgeıde oryndaýǵa daıynmyn.

Jandos SÁBIT,

Halyqaralyq «Bolashaq» baǵdarlamasynyń túlegi