О́nerde tarıhty taqyryp etken sýretshiler legi, árıne, Ábilhan Qasteevten bastalady. Qazaq dalasyndaǵy kúızelisterdi sheber sýrettep, kúlli odaqty shýlatqan Qanapııa Teljanovtyń týyndylarynyń ózi de bir dáýirdiń daýsyna aınaldy. Keıingi tolqyn Erbolat Tólepbaev, Bekseıit Túlkıev, Muhıt Qalymov, Jumaqyn Qaıranbaev, basqa da avtorlar tarıhı taqyrypta jazyp júrgenin bilemiz. Tipti ónerge kelgen ár sýretshiniń osy kezeńnen ótýi zańdy sekildi. Búgingi keıipkerimiz – Sýretshiler odaǵynyń múshesi, halyqaralyq «Shabyt» shyǵarmashyl jastar festıvaliniń laýreaty Tolqyn Tabysbek te qylqalamyna ult tarıhyn taqyryp etip júr.
Onyń alǵashqy tarıhı sýreti – Abaı. Shyǵarmashylyq kózqaraspen qarasaq, árkimniń óz Abaıy bar deımiz: oqyrmannyń da, aqynnyń da, sýretshiniń de. Jas avtordyń Abaıǵa qalaı kelgeni, ǵasyr jylnamasymen birge talaı qalammen salynǵan aqyn obrazyn qalaı alyp shyqqany oılandyrady.
«Qytaıda bir kisimen Abaıdyń «Kózimniń qarasyn» tyńdap otyrǵanbyz. Sosyn ol ánine elitip, sózin aýdartyp, kóńili aýdy. Keıin aqynnyń kitaptary qytaısha shyqqan kezde de alyp oqyp júrdi. Abaıǵa tabyndy. Birde maǵan hakimniń portretin salyp ber dep ótinish aıtty. Sonda Abaıdyń uldarymen túsken sýretine qarap jazdym. Qazir úıiniń tórinde ilinip tur. Budan keıin aqynǵa qaıtyp oralmadym. Tarıhı taqyrypta batyrlardy salyp kettim. Biraq Abaıǵa basqa bir formada oralý oıda bar», deıdi sýretshi.
Iá, álemde áıgili mýzeılerge bara qalsańyz, Lývr, Ermıtaj, Brıtan murajaıy bolsyn, ár kartınadan sol ulttyń bir naqyshy bilinedi. Dendep qarasaq, tarıhyna da kýá bolamyz. Tolqyn Tabysbek tańǵajaıyp osy mýzeılerde myqty sheberlerdiń bári óz tarıhyn túgendep tastaǵan deıdi.
«Barsha álem myqty sýretshilerdiń shyǵarmalaryna essiz tańǵalady. Iаǵnı ár talantty sheberdiń qalamy, eń aldymen óz tarıhynan sýsyndaıdy. Sýretshi bolǵan soń, ult aldyndaǵy paryz retinde tarıhı taqyryptardy jaza bastadym. Tarıhty boıaýmen salǵanda da barlyǵyn qamtı almaısyń. Bireý shaıqastardy beınelese, endi bireý tek Altyn Ordany zertteıdi», dedi ol.
Sýretshi búginde Alash serııasyn jazyp jatyr. Áleýmettik jelilerde keń taraǵan Álıhannyń zamanaýı beınesi – Tolqyn Tabysbektiń qalamynan shyqqan. Aıta keteıik, atalǵan kartına Mádenıet portaly uıymdastyrǵan «Sóz ben Sýret» baıqaýynda Bas júldeni ıelendi. Avtor shyǵarmashylyǵyndaǵy Alash serııasynyń kelesi keıipkeri – Ahmet. Sýretshiniń aıtýynsha, Aqańnyń beınesi aıaqtalýǵa jaqyn. Búginde jumystyń jetpis paıyzǵa jýyǵy oryndalǵan. Avtor munda Ahmetti alǵashqy kósem qylyp otyrǵyzǵan. Al arty galaktıka – ár planeta bir qazaq syndy sýrettelgen.
«Bul alashtyqtar eshqandaı tapsyryssyz, óz erkimmen jazylǵan týyndylar. Jalpy, bizde alashtyqtardy salǵan kezde tek súreńsiz halderi beınelendi. Maǵan «Álıhandy nege zamanaýı nusqada salasyń?» deýshiler de boldy. Shyn máninde, sándi kıinýdiń, shash qoıýdyń tamasha úlgisin osy alashordalyqtar kórsetken. Keı orystar ıntellıgensııalyq obrazdy Álıhandardan úırengen. Jaǵam qısaımasyn dep artyna burylmaıtyn adamdar ǵoı. Qashanǵa deıin biz urpaqqa olardyń túrmedegi qajyǵan, óshken, qor bolǵan beınesin kórsetemiz?! Kerisinshe, biz alashtyqtardyń jyǵylmaıtyn, synbaıtyn rýhyn berýimiz kerek. Qalǵan shyndyqty tarıh aıtady», deıdi sýretshi.
Shyǵarmashylyq ǵadetine saı avtor sýretin bir salǵan soń biraz ýaqyt sýytyp baryp, qaıta qaraıdy. Osy Alash serııasyn túgel jazyp, keıin báriniń basyn panoramaly kartınada bir jerge biriktiretin jospary da bar. Sondaı-aq onyń tarıhı taqyryptyń taǵy bir keıipkeri – Tumar patshaıym. Onyń boıyndaǵy irilik, ult aldyndaǵy adaldyǵy kimdi de bolsyn qaıran qaldyrady. Sýretshi osy Tumardyń taǵdyryna degen óziniń kishkentaı úlesi retinde sýretin salǵan.
Tolqyn Tabysbek kórkem sýretten bólek qala bezendirý jumystarymen de aınalysady. Avtordyń ózi bul baǵyttaǵy jumystar, eń aldymen kásipten alshaqtamaý ári kúnkóris úshin jasalatynyn aıtady.
«Qaı qalaǵa bolsyn ózińniń qoltańbańdy qaldyrý da bir jaqsy áser syılaıdy. Bul baǵytta da ár óńirdiń mentalıtetine saı jumys isteýiń kerek. Iаǵnı eýropalyq tehnologııany qoldana otyryp, ulttyq dúnıe týdyrasyń. Qala bezendirý negizinen osyndaı talaptarǵa qurylady. Jalpy, ulttyq naqysh degende kóbisi tek oıý-órnek, kıiz ben shańyraqty elestetedi. Bul elementterdi zamanaýı baǵytta túrli úlgide qoldanýǵa bolady», deıdi ol.
Sýretshiniń qalamy jańa qurylǵan Ulytaý oblysynyń qabyrǵalarynda da qaldy. Avtor Joshy hannyń kúmbeziniń ishine panoramdy tórt kartına jazǵan. «Uly Ulys» dep atalatyn birinshi týyndyda el men jerdiń ıesi qazaq ekeni, batyrlardyń kezekti jeńisinen keıingi kórinisi beınelengen. Osy kartınanyń jalǵasy Altyn Ordanyń birinshi hany Berkeniń shetel elshilerin qabyldaýyna ulasady. Úshinshi kartına «Táńirdiń syıynda» bir jaq qabyrǵasy Joshy han ulysyna arnalsa, bir jaǵynda Ulytaý oblysynyń tarıhy beınelendi.
Budan bólek byltyr Balalar jylyna oraı Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń qoldaýymen jasalǵan «Meniń atym Qoja» kompozısııasynyń da avtory. Sýretshiniń aıtýynsha, baıqaýǵa kóptegen eskız usynǵan. Máselen, Sultan ekeýiniń balyqqa ketip bara jatqan, Qojanyń qazy-úırektiń arasymen shýlatyp júgirgen, ragatka atyp turǵan, basqa da jıyrma shaqty kórinis boldy. Sonyń ishinde Qojanyń ózin-ózi sottap, tárbıelep turǵan sáti komıssııadan ótipti.
Sýret ónerinde myńnan ozyp, júzden júırik ataný da mehnatty is. Saıyp kelgende, bári talant pen eńbektiń, sheberliktiń ushtasýyna baılanysty. Al sýretshi Tolqyn Tabysbek bul ónerge tabys tabý úshin emes, ataqty bolamyn dep kelý kerek deıdi. Bul da absýrd. Adam ónerin ómirine qajet ete almasa, tunǵan talant ne úshin kerek?!
«Tabys tabamyn degen sýretshi arbattan, kafe buryshtarynan bir-aq shyǵady. Ol tek qarap otyryp salady. Iаǵnı uqsatady. Uqsatýdan qalam da jalyǵady, óner óledi. Al sýretshi óz betimen izdenip, ózgeris jasaı alýy kerek. Sonda ǵana boıdaǵy talanttyń tynysy ashylady, qanaty keńeıedi», deıdi avtor.
Sóz-aq. Rýhanı qundylyqtar quldyraǵan búgingi qoǵamnan ótip, shyǵarmashyl jandardyń erkin jazyp-syzýyna múmkindik týatyn ýaqyt ta keler dep senemiz.