Ońtústikke kóktem erte keler edi. Álsin-álsin aýa dirdek qaǵyp, aqshýlan belder masatydaı qulpyryp sala beretin. Ásirese on jeti-on segiz jastaǵy bizdeı stýdent úshin kóktemniń kelýi merekemen birdeı edi. Quıqyljyǵan náýrizek qus aınalany ásem únine bólep, jan dúnıede aqúlpek úmit pen mahabbat ıirimderi birge tolqıtyn.
Uıań ǵana ıilip, jymıǵanda betiniń shuqyry bilinetin kóktemkóz arýlarmen kelinshektaldyń túbinde áldebir kitaptar jóninde áńgime-dúken quratynbyz. Ádemishe kelgen aqquba qyz birde «Jámılany» oqyǵan-oqymaǵanymdy surady. Qapelimde oqymaǵanyma qysyla qalyp, oqydym dedim kómeski únmen. Sol túni jalǵan sózimizdi jasyrý úshin «Jámıla» povesin qolǵa aldyq.
Shyńǵys Aıtmatovtyń «Jámılasy» bala ańsar men jan dúnıeniń tereń tuńǵıyǵyna súńgigen bólek turpatty shyǵarma bolyp shyqty. Apyr-aı, osynsha tumalyq pen tazalyqty, ińkárlik pen mahabbatty adam tiline aýdarýǵa bolady eken-aý. Barlyq tirshilik ıesi ómiriniń bir sátinde sezinetin, biraq eshqashan syrtqa aıta almaıtyn alýan kúı, alýan ıirim bir shyǵarmada qalaısha sheber tutasqan? Áıel bolmysy, áıel jany, áıeldiń ar-ojdany – bútin bir ulttyń sıpaty, ulttyń mádenı bederi. Baqsaq, keńes kezeńinde áıel zaty bolmysyna qaıshy keletin eńbekterge salynyp, biri traktorshy, biri kombaınshy atanyp, Alla Taǵala jaratqan názik, syrshyl, erke sıpatyna nuqsan keldi. Úılesim zańdylyǵy buzylyp, qoǵam ishi, adamdyq psıhologııa, júrek pen sezim ózgeriske tústi. Jazýshy osy bir tabıǵat pishimi túrlengen almaǵaıyp sátterdi sheber beıneleıdi. Máselen, jer-jerde áıelderdi tyl jumysyna jınap júrgen brıgadırge apasy kelinin qorǵap sóz sóıleıdi.
«– Senderdiń ondaılaryńa ol barmaıdy! Qudaıdan uıalsańdarshy! Áıel qashan arba aıdap edi? Qoı, aınalaıyn, kelinimdi oraǵyńnan aýlaq. Onsyz da jalǵyziliktiniń azabyn tartyp, eki úıdiń sharýasynan murnymnan shanshylyp júrmin. Onyń ústine belime jel tıip, bir jetiden beri shoıyrylyp júrmin, ana júgerilerdiń túbi de kómilmeı jatyr! – dep, qaraǵaıdaı etip tartqan jaýlyǵynyń salbyraǵan ushyn apam ádetinshe qaıta-qaıta omyraýyna qystyra berdi».
Shyǵarmadaǵy erleri maıdanǵa ketip, bolmysyna salmaq túsken áıelder, qaharman áıelder adamdyq negizden ajyramaıdy. Menińshe, Aıtmatov áıelder arqyly tutas qyrǵyz ultynyń mozaıkasyn, ar-namysty tý etken abzal beınesin jasaǵan sekildi. «Qus jolyndaǵy» Tolǵanaı men Alıman, «Betpe-bettegi» Seıde, «Qyzyl oramaldy shynarymdaǵy» Ásel, «Alǵashqy ustazdaǵy» Altynaı. Mine, bul portretterdiń bári – samalaly adamgershilik ushqynynan, adaldyq, mahabbat órtinen jaralǵan jasampaz keıipkerler.
Jámıla bolmysy – bosbelbeý erkekterdiń qoqan-loqysyna kónbeıtin asaý, aryndy, kerekse shiderin úzip júre beretin tulpardaı asqaq bolmys. Shyǵarmada Jámıla ózine kópe-kórneý tıise jónelgen Osmanǵa nalyp, «Ondaılar adamnyń janyn qaıdan túsinsin... Ol sezim júrektiń tereń túbinde jatady ǵoı...» dep keııdi. Jámıla – eń birinshi adam. Keńes ýaqytynda barlyq adamdy tutastyrý, bárin de bir kóılek kıgizgendeı teń etý, qandaı jarǵy bolsyn jalpylama múltiksiz baǵyndyrý saıasaty jasalǵany ras. Eger sol ıdeologııa kózildirigimen qarasaq, Jámıla tyl jumysyna jan-tánimen jegilip, maıdanda júrgen kúıeýin zaryǵa kútýi tıis bolatyn. Tártip pen zańnyń shekarasyna qamalyp, ómirin daǵdyly qaǵıdattarǵa saı súıreýge tıis edi. Biraq Jámıla olaı etpedi. Ol ózine ǵana tán áıeldik sezimi, ar-ojdany, tilegi bar jeke adam ekenin kórsetti. Adamdyq qudiretti, qýat pen rýhty eshqandaı qara kúsh basyp-janshı almaıtynyn uqtyrdy. Boıynda lavadaı tasqyndaǵan qýaty «talaılardy taptap ótip», «qarǵanyń valetindeı edireıgen» qalypty pendelerden ózgeshe ómir súre bildi. Osylaısha Servantestiń «Don Kıhoty», Týrgenevtiń «Rýdıni» sekildi tutas ıdeologııadan bólek ómir súretin tulǵa prototıpi jasaldy. Aıtmatov betine ulttyq «irimshik» jaǵylǵan astarly shyǵarmalarymen «kishi halyqtardyń úlken qanjaryn», asaý minezin kórsetti.
...Ońtústiktiń kóktemgi tabıǵaty sý betinde dirildep, tymyq túndegi aı júzinen belgisiz daqtar bilinetin. «Jámıla» povesi árbirimizdiń júregimizdegi ǵashyqtyq otyn qozdatyp, burynǵydan da sezimtal etip jibergendeı. Jigitter de Danııarǵa uqsap sherin júreginde saqtap, eshkimge syr aıtpaı, ishten ǵana tynatyn bolyp ketken be, qalaı? Al qyzdar erke, sholjań, nazdy ókpemen renjı sóıleıtin qylyqty, adamgershilikke juqpas ádetterdi jaratpaı tyıyp tastaıtyn tik minezdi bolyp alǵan. Oqý orny aınalasyndaǵy jıdekti, jemisti aǵashtar, áýede qalqyǵan qozyjaýyryn bulttar, bári de shyǵarma áserinen aıyqpaǵan aqedil sezimimizben jóńkip barady. Osy bir móldir sáttermen birge ózim súıgen aqkerbez sulý jyldar óte kózden ǵaıyp bolar dep kim oılaǵan! Bitpesteı kóringen stýdenttik jyldar uzaqqa kóship, qazir árqaısymyz basqa oshaqtyń tútinin tútetkenbiz. Aýa dymqyldanǵan, tátti estelikter júrekti jaryp shyǵardaı týlatqan túnderi «Jámıla» povesin ashyp, myna bir sóılemderdi qaıtalaýdan esh jalyqpaımyn...
«Qaıdasyńdar sender qazir, qaısy jolmen ketip bara jatyrsyńdar? Jámıla, meniń altyn Jámılam, sen ketkende basyńdy joǵary kóterip, qısaımaı, taıynbaı, keń dalamen ketkensiń... Qazir de sondaısyń ba? Álde sharshaǵan kúnderiń boldy ma? Janym, Jámıla? Álde óz kúshińe senbeı kúmándanǵan kúnderiń boldy ma, gúlim Jámıla? Eger ondaı bolsa, álsizdikke berilme, Danııardy medet qylyp alǵa bas! ...Sonda kóz aldyńda keń dala gúldep, bizdiń tamyz túnindegi naızaǵaıly daýyl tógip bersin! Qoryqpa, Jámıla, seniń jolyń – baqyt joly, oǵan kúmándanba!»