Aǵaıyndy qońyr qaz

Jaqynda otandyq arnalardyń biri­nen aǵaıyndy Abdýllınder týraly ha­bar kórsetildi. Sonda olardyń ómi­ri men shy­ǵarmashylyǵy týraly keńi­rek baıandaldy. Arasynda ózderi shyr­qaǵan ánderi de berildi. Ásirese meni qos ánshiniń qarapaıym bolmysy ǵana emes, olardyń daýysynyń taý sýyn­daı taza­lyǵy men daladaı keńdigi qatty tań­ǵaldyrdy. Shynymdy aıtsam, ǵajaıyp kúıge bóledi. Kóktemniń erke samalyn jutqandaı áserde boldym. Sol kezde mundaı daryndarǵa óner týmysynan darıtyndyǵyna kózim jetti.

Aǵaıyndy Abdýllınder – ulttyq án ónerine sony lep ákelip qana qoımaı, ony jańasha bıikke kótergen talant ıeleri. Ásirese qos tulǵanyń qazaq operasy men án óneriniń qalyptasýyna sińirgen eńbegi erekshe. Belgili teatrtanýshy Amangeldi Muqan «Aǵaıyndy Ab­dýllınder» atty maqalasynda Ah­met Jubanovtyń Músilim týraly aıt­­qan esteligin keltiredi. Onda ol jas talapkerdiń estý dárejesiniń joǵa­rylyǵy men án yrǵaǵyn bir qalypty ustaý­daǵy naqtylyǵyna jáne bir aıt­qan­­dy buljytpaı qaǵyp alatyn quı­ma-­­qulaqtyǵyna tańǵalǵanyn aıtady. Aka­demık qalada oqyp júrgen Músi­lim­di myqty vıolonchelıst jasamaq bolǵanymen, onyń tabıǵı daýysynyń asa sulý ekenin ańǵaryp, jeke ánshiler klasyna aýystyrǵanyn baıandaıdy. Sondaı-aq maqala avtory Músilimniń ózinen jıyrma mınýt keıin dúnıe esigin ashqan Rıshatqa jol bastap otyr­ǵandyǵyn sóz etedi.

Jalpy ekeýiniń ómiri men ónerin bir-birinen ajyrata almaısyz. Abdýllın­der 1916 jyly О́skemen qalasynda ómirge kelgen. Ekeýi de bala kúninen ónerge jaq­yn bolyp ósedi. Músilim on bes jasynda Almatyda ashylǵan mýzykalyq-drama tehnıkýmyna oqýǵa kelse, oǵan bir jyldan keıin Rıshat kelip túsedi. Odan keıin ekeýi de Máskeý konservatorııasyna oqýǵa qabyldanyp, professor A.I.Vıshnevskııdiń klasynda oqıdy. Jaqsylar men jaısańdar jınalǵan oqý ordasynda óner tarlandarynyń dárisin tyńdap, tájirıbelerin ushtaıdy. Kásibı mýzykant dárejesine kóteriledi. Konservatorııany támamdaǵannan keıin ekeýi de Abaı atyndaǵy Memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatryna solıst bolyp ornalasady. Sodan bastap qos ánshiniń ónerdegi juldyzdy joly bastalady. Negizi, Músilimniń daýysy lırıkalyq tenor bolsa, Rıshattyń daýysy – barıton. Aǵaıyndy Abdýllınder atalǵan bekzat óner ordasynda qazaq, orys jáne eýropa kompozıtorlarynyń operalyq shyǵarmalaryndaǵy jetekshi partııalardy oryndap, jurtshylyqqa tanyldy. Máselen, Músilim Abdýllın « Evgenıı Onegınde» – Lenskııdi, «Qyz Jibekte» – Tólegendi, «Jalbyrda» – Qaı- raqpaıdy, «Er Tarǵynda» – Bal­pandy, «Abaıda» – Ázim sekildi qaı­talanbas beınelerdi somdasa, Rıshat Abdýl­lın « Evgenıı Onegınde» – bas keıip­ker­diń ózin, «Demonda» – Demondy, «Tra­vıa­tada» – Jermondy, «Karmende» – Eska­mılony, «Daısıde» – Kıazony, «Abaı­da» – Abaıdy, «Er Tarǵynda» – Er Tarǵyndy, «Birjan-Sarada» – Qoja­ǵuldy, «Nazýgýmde» – Gýlmatty kelis­ti oınap, kórermender yqylasyna bó­len­di. Sonymen birge ekeýiniń 1948 jyly Máskeýde ótken qazaq óneriniń on kún­di­gi aıasynda qoıylǵan «Abaı» ope­ra­syn­daǵy oryndaǵan partııasy más­keýlerdiń kóńilinen shyǵyp, el mereıin ósirdi.

Sondaı-aq olardy án ónerindegi dýet janrynyń alǵashqy qarlyǵashtary dep aıtýǵa bolady. Qos ánshi sahnada qa­zaq, tatar jáne orystyń halyq ánderi­men birge Evgenıı Brýsılovskıı, Baqyt­jan Baıqadamov, Sydyq Muhamed­ja­nov, Shámshi Qaldaıaqov jáne taǵy bas­qa kompozıtorlardyń jańa jazyl­ǵan shyǵarmalaryn oryndap, eldiń júre­ginen jol tapty. О́nerdegi eńbekteri de joǵary baǵalanyp, Rıshat Abdýllın KSRO halyq ártisi bolsa, Músilim Ab­dýl­­lın Qazaqstannyń halyq ártisi atandy.

Bir sózben aıtqanda, qazaq óneri tarı­hynda esimderi altyn árippen jazyl­ǵan aǵaıyndy Abdýllınderdiń ǵa­jaıyp daýysy áli talaı san urpaqtyń júregin terbetip turatyny anyq.