«Saryarqa men Syrdaǵy,
Kóshpeli qazaq balasy,
Ahýalyńa qarashy!
Artyq ketti bizderden,
О́zgelerdiń hámmasy».
Bul Shádi Jáńgirulynyń 1913 jyly «Aıqap» jýrnalyna shyqqan «Qazaqtarǵa sálem hat» degen óleńiniń alǵashqy joldary. Ǵalym-zertteýshi Nemat Kelimbetov aıtqandaı, júz myń joldaı óleń-jyr jazyp, onyń jetpis bes myńdaı joly tirisinde Orynbor, Qazan, Tashkent qalalarynda jaryq kórgen Shádi aqynnyń osy óleńine kóńil kózin jiberip, sanada saralasańyz shaıyrdyń halqyna degen janashyrlyǵy men ińkár sezimin, tolassyz kúresteri aıaýsyz janshylǵan jurtynyń sharasyz haline kúıinip, óz atalary Abylaı, Qasym, Kenesary ketken soń el ishinde bilgenin istegen ozbyr kúshke degen yza-kegin kókiregi óksikke tolyp otyryp jazǵanyn tereń túısinesiz.
Shyǵys shaıyrlarynyń sońy, asyldyń synyǵy sanalatyn Shádiniń el taǵdyryna alabóten alańdap, qazaqtyń keshegi dáýrendi zamanynyń sońy qaıda aparyp soqtyratynyna jaýap izdep, alasapyran kúı keshkenin aına-qatesiz uqtyratyn bul óleńdegi:
«Qatarynan qalyp qor bolmaq,
Birlik joq, aýyz alasy.
Keıingi artyn oılap-aq,
Qazaqtyń ata-babasy,
Bolar dep qonys alyp ed,
Arqa men Syrdyń salasy.
Kóp edi qazaq jeriniń
О́zen-sý, adyr dalasy.
Ornamadyq kent salyp,
Joqta eshkim talasy
Bul jerden qazaq aıyrylsa,
Sonan soń qaıda barady?..» degen suraq tek aqyndy ǵana emes, búkil qazaqty tolǵandyrǵan saýal edi. Shádi jurttyń sózin sóıledi, óıtkeni onyń tilegi halyqtyń arman-muńymen úndes boldy.
Handyq bılik joıylyp, el tizgini jat jurttyń qolyna tıgen zamanda halqynyń bolashaq taǵdyry ozyq oıly, kókiregi oıaý, kózi ashyq, ilim-bilimi tolysqan, danalyqqa qol sozǵan, izgiliktiń jolynan adaspas adamdardy qashanda erekshe tolǵandyrǵan. Shádi Jáńgiruly talassyz osy toptan tabyldy.
Aqynnyń uly atasy Abylaı hannyń «Elimdi otyryqshylyqqa jetkize almadym, jer emshegin emdire almadym, bilimdi, saýatty jurttyń qataryna qosa almadym. Búkil ǵumyrym jortýylmen ótti» degen ókinishi kópke málim. Abylaıdyń armany Shádini de az tolǵandyrmaǵan. Sondyqtan ol qazaqty otyryqshy el bolýǵa, bilim-ǵylym úırenýge úndep, óreli, keń tynysty óleńder jazdy ári onysyn halqyna jetkize bildi.
Jalpy, Shádi Jáńgiruly eńbekteriniń basym bóligi Islam dini ilimin nasıhattaý, túsindirý baǵytynda bolǵan. Desek te qazaqtyń qamyn oılap jazǵan, jurtyn ilim-bilim úırenýge shaqyrǵan, jaqsyǵa jaqyndap, jamannan jırenýge úndegen týyndylary barshylyq.
Shádi aqynnyń «Minez» degen óleńinde:
«Esekteı hali keıbir adamdardyń,
Kóńili tar, kózi soqyr jamandardyń.
Sary jez ben sary altyndy aıyrmaıtyn
Synynan saqta, Alla, nadandardyń...
...It biler syılaǵandy, nadan bilmes,
Sóılegen sózdiń mánin jaman bilmes.
Qabaǵan qansha arlan bolǵanmenen,
As quıǵan atyn atap adamǵa úrmes», degen joldar bar. Aqyn osy shýmaǵy arqyly barlyq jamandyq nadandyqtan shyǵatynyn, qazaqtyń kózi soqyr jamandardan tartqan taqsireti qara jerdiń belin qaıystyrar deńgeıde bolǵanyn uqtyrady.
«Allanyń adam basy doby» degen,
Qýsa da qalaı qaraı domalaıdy.
Bolǵanmen qansha kúshi tireýlengen,
Aramnyń áreketi quralmaıdy...» deıdi aqyn. Mundaı paıymdar dinı saýatty, parasatty Shádiniń týyndylarynda kóptep kezdesedi. Onyń osy ispetti oı-ıirimderi – ómirden kórgeni men túıgeni mol aqynnyń ábden oı eleginen ótkizgen tujyrymdarynyń jemisi.
Ol – shyǵys klassıkalyq ádebıetiniń nazıralyq úlgisin jete meńgergen, aǵartýshylyq baǵyttaǵy aýqymdy taqyryptardy jyrlaǵan ǵulama shaıyr.
Qazaq rýhanııatynyń qazynasyna «Nazym Syıar Shárıf», «Nazym Sháhar Dárýish», «Shaıhy Barsısa», «Betashar», «Qamar-zaman», «Hatymtaı hıkaıasy», «Házirát Eskendir», «Tarıhı Abylaı han», «Ibrahım Halı-lýllah», «Musa Perǵaýyn hıkaıasy», «Ahýal Qııamet» tárizdi dastandar men tolǵaýlary bastaǵan kóptegen shyǵarmasyn tartý etken Shádi Jáńgiruly kúrdeli tulǵa. Onyń muralary ájeptáýir zerttelgen, desek te, týyndylaryn búgingi qoǵamǵa qazirgi zamanaýı tehnologııa-quraldar arqyly túsindirý, dáripteý umyt qaldy. Bul olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa bet bursaq, búgingi qazaq qoǵamyn rýhanı turǵyda baıytýǵa, dástúrli Islam dinin túsindirýdegi keıbir teris kózqarastardyń jolyn kesýge oń qadam jasalǵan bolar edi.