Elimizde biraz ýaqyttan beri aýyl sharýashylyǵy salasyn damytýdyń birden-bir tetigi retinde sýbsıdııalaý júzege asyrylyp keledi. Biraq basynan daý arylmaǵan bul júıeniń tıimdiligine ári ashyqtyǵyna qatysty másele áli kúnge deıin jıi talqylanady. Iаǵnı memlekettiń demeýqarjysy dittegen jerine tıisti kólemde jetpeı, talaı sharýanyń shalajansar oryndalyp, aqsap qalýy alańdatady. Sondyqtan osy baǵyttaǵy kedergiler jan-jaqty saralanyp, talap-tilekter eskerilip, agroónerkásip keshenin memlekettik qoldaý tásilderi qaıta qaraldy.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń málimeti boıynsha quramyna aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler, salalyq odaqtar men qaýymdastyqtar, sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet, memlekettik organdar, ǵylymı uıymdardyń ókilderi, sondaı-aq Parlament depýtattary kiretin arnaıy jumys toby 9 otyrys ótkizdi. Osy otyrystardyń nátıjesinde qoldanystaǵy qaǵıdalardyń negizgi kontýrlaryn saqtaı otyryp, sýbsıdııalaýdyń jańa júıesi ázirlendi.
Agroónerkásip keshenin damytýdy odan saıyn kúsheıtýge basymdyq berilip jatqan qazirgi tusta qarjylandyrýdyń bul túri toqtap nemese kemip qalmasy anyq. Tek memlekettik qoldaý tásiliniń múltiksiz oryndalýyn, ıaǵnı bólingen qarajattyń tıimdi jumsalýyn asa yjdaǵattylyqpen qadaǵalaýdy myqtap qolǵa alý mańyzdy.
Bul rette atalǵan vedomstvonyń deregine súıensek, qarajattyń bólinýine qatysty sýbsıdııalaýdyń barlyq baǵyty ózgerissiz qalyp otyr.
Atap aıtqanda, baǵytyna baılanysty 15%-dan 80%-ǵa deıingi normatıvtermen ınvestısııalyq sýbsıdııalaý; qaryz alýshy úshin mólsherlemeni jyldyq 6%-ǵa deıin tómendete otyryp, kredıtter men lızıngter boıynsha syıaqy mólsherlemesin sýbsıdııalaý; saqtandyrý syılyqaqylaryn normatıv 50%-dan 80%-ǵa deıin ulǵaıtyp sýbsıdııalaý; kepildik kólemi negizgi boryshtan 50%-ǵa deıin, basym baǵyttar boıynsha 85%-ǵa deıin qaryzdarǵa kepildik berýdi saqtandyrýdy sýbsıdııalaý. Osy oraıda saqtandyrý syılyqaqylaryn sýbsıdııalaý barlyq týyndaıtyn táýekeldi azaıtýǵa, saqtandyrylǵan egis alqaptaryn keńeıtýge, sondaı-aq mal men qustardy saqtandyrýdy ulǵaıtýǵa múmkindik beretinin atap ótken jón.
Budan ári AО́K-ti sýbsıdııalaý júıesinde qandaı ózgerister bolǵanyna qanyǵa túsý úshin negizgi salalarǵa ishinara toqtalyp óteıik.
О́simdik sharýashylyǵy. Bul saladaǵy baǵyttar men normatıvter saqtaldy. Qant qyzylshasyn ósirýge odan saıyn dem berý sýbsıdııalaý normatıvi tonnasyna 15 myń teńgeden 25 myń teńgege deıin ulǵaıtylady. Bul rette sybaılas jemqorlyq táýekelderin boldyrmaý jáne ákimshilendirýdi ońaılatý úshin aýdarym ótinimderiniń kúshi joıylady. Aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn, mıneraldy tyńaıtqyshtardy, pestısıdterdi sýbsıdııalaý baǵyttary men normatıvteri boıynsha ákimdikterdiń qaýlylaryn kelisý rásimi mınıstrlikke sýbsıdııalaýdyń usynylatyn kólemin elektrondyq formatta berý rásimimen aýystyrylady. Sondaı-aq tuqymdardyń qozǵalysyn baqylaýdyń aqparattyq júıesi engiziledi.
Mal sharýashylyǵy. Bul baǵytta asyl tuqymdy mal basyn satyp alý kezinde shoshqa sharýashylyǵyn qospaǵanda, barlyq qoldanystaǵy sýbsıdııalaý normatıvi ózgerissiz qalady. Talpaq tanaýdyń basy úshin óteý normatıvi qunynyń 50% quraıdy, biraq buryn qoldanysta bolǵan 140 myń teńgeniń ornyna bir bas úshin 100 myń teńgeden aspaıdy.
Sonymen qatar seleksııalyq-asyl tuqymdyq jumys salasyndaǵy sybaılas jemqorlyq táýekelderiniń joǵary bolýyna baılanysty buqalar men qoshqarlardy jalǵa berýdi sýbsıdııalaý joıylady.
Al taýar-spesıfıkalyq sýbsıdııalar ózgerissiz qalady. Biraq kúshin joıatyn bólikteri bar. Aıtalyq, áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna jatpaıtyndyqtan, kúrketaýyq eti men sýda júzetin qustarǵa sýbsıdııa berilmeıdi. Sondaı-aq menshikti analyq basy joq kooperatıvterge dıstrıbıýtorlyq ortalyqtar kórsetken qoldan uryqtandyrý jónindegi qyzmetter sýbsıdııalanbaıdy jáne asyl tuqymdy mal ımporty kezinde ekinshi deńgeıli banktegi qarjy ınstıtýtynyń arnaıy shotyna sýbsıdııalar aýdarý múmkin bolmaıdy.
Jumyrtqa sharýashylyǵy boıynsha normatıv bir jumyrtqa úshin 3 teńge bolyp qalady. Bul rette 1-sanattaǵy jumyrtqalardy satýdyń shekti baǵalary ákimdiktermen jasalǵan memorandýmdar negizinde belgilenedi.
Buqashyqtar men toqtylardy bordaqylaýǵa jáne et kombınattaryna tapsyrý boıynsha sýbsıdııalaý normatıvteri ózgerissiz qalady. Alaıda maldy ózderiniń bordaqylaý alańdaryna kóshiretin sharýashylyqtar úshin oryn aýystyrý normasy joıylady.
Jemshóp boıynsha sýbsıdııalardy alýdyń normatıvteri men krıterııleri ǵylymı uıymdardyń usynymdary negizinde ákimdikterdiń qaýlysymen bekitiledi.
Qaıta óńdeý. Tereń óńdelgen ónimderdi óndirý úshin satyp alynǵan shıkizat qunyn sýbsıdııalaýda glıýten jáne bıoetanol óndirý úshin bıdaı qunyn sýbsıdııalaý joıyldy. О́ıtkeni bul taýarlardyń áleýmettik mańyzy joq.
Osy rette sýbsıdııalar óndirilgen taýarlar úshin emes, daıyn ónimdi ótkizý faktisi boıynsha tólenetin boldy. Bul sýbsıdııalaýdyń aqparattyq júıesindegi elektrondyq shot-faktýralarmen rastalady. Atalǵan ózgerister qarjylandyrýdy bólýdiń barynsha ashyq, ádil jáne adal tártibin qamtamasyz etedi.
Investısııalyq sýbsıdııalaý. Bul sýbsıdııalaýdyń barlyq túri men baǵyty júıelengen. Qurylys-montajdaý jumystaryn sýbsıdııalaý oblystyq Qurylys jáne sáýlet basqarmalarynyń qyzmetkerlerin salynǵan obektilerdi qaraý jónindegi mamandar tobyna qosý týraly mindetti talappen saqtalady.
Al erigen sýlardy jınaýǵa arnalǵan jasandy sý aıdyndaryn salý úshin vagondardyń qunyn sýbsıdııalaý joıylady. Sondaı-aq sybaılas jemqorlyq táýekelderiniń joǵary deńgeıine jáne ákimshilendirýdiń kúrdeliligine baılanysty «Báıterek «UBH» AQ enshiles jáne táýeldi kompanııalary men ekinshi deńgeıdegi bankterdi qospaǵanda, avanstyq túrde ınvestısııalyq sýbsıdııalar alý múmkindigi alynyp tastalady.
Jaıylymdardy sýlandyrý úshin uńǵymalar men qudyqtar qazý kezinde burǵylaý jónindegi materıaldar men qyzmetterdiń quny ǵana sýbsıdııalanatyn boldy. Bul rette jabdyqtyń qunyn sýbsıdııalaý joıylady. О́ıtkeni onyń naryqtyq quny óndirýshi elge baılanysty ondaǵan ese ózgerip turady. Al qyzmet kórsetýshiler arzan jabdyqty jetkizý arqyly bıýdjet qarajatyn zańsyz ıgerip kelgen.
Otandyq mashına jasaýdy damytý úshin Qazaqstanda lokalızasııasy joq ımporttyq tehnıkanyń qunyn sýbsıdııalaý normatıvi 25% deńgeıinde belgilendi. Al lokalızasııasy barlar 15%-ǵa deıin tómendetildi.
Arnaıy tuqym ósirý tehnıkasyn sýbsıdııalaý normatıvteri 80%-ǵa deıin, qyzylsha jáne sýarý tehnıkasyn sýbsıdııalaý normatıvteri 50%-ǵa deıin kóteriledi.
Qarsy mindettemeler. Sýbsıdııa alýshylar úshin qarsy mindettemeler engiziledi. О́ndirilgen ónimdi ótkizý ákimdiktermen naryqtyq baǵalar boıynsha jasalǵan memorandýmdarǵa sáıkes (3000 AEK-ke teń nemese odan asatyn somaǵa sýbsıdııa alǵan AО́K sýbektileri úshin) Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrliginiń aqparattyq júıesi arqyly júrgiziledi.
Sonymen, osy kúnge deıin atalǵan júıege qatysty máseleler barynsha eskerilip, sýbsıdııalaýdyń osyndaı jańa qaǵıdalary engizildi. Toqeterin aıtqanda, bul ózgeristerdiń negizgi maqsaty memlekettik qoldaýdyń tıimdiligi men nátıjeligin arttyrý, qarsy mindettemelerdiń oryndalýyn baqylaýdy kúsheıtý, sybaılas jemqorlyq táýekelderin barynsha joıý jáne sıfrlandyrý esebinen sýbsıdııalar alý rásimin ońaılatý bolyp otyr.