Jan dúnıesin muń-qaıǵy torlap, qasirettiń ýy býyn-býynyna túsip, shógip ketken adamǵa qýan dep qalaı aıtasyz? Kóńilin aýlaýǵa tyrysasyz ǵoı. Kúırep qalǵan kóńildi kóterý ońaıǵa soqpaıdy. Onyń ústine senim artqan barlyq úmiti kúl-talqan bolyp, súıiktisi qaza bolyp jatsa. Qudaı saqtasyn, árıne. Esi durys adam mundaı qaıǵy-qasiretke dýshar bolǵan janǵa qýan nemese kóńildi birdeńe oılap tap demeıtinin ekiniń biri bilse de, keı jaǵdaıda oryn alyp jatady. Keıde ǵana emes, qoǵam, áleýmettik orta myqtap bekigen saıyn álgindeı qaıshylyqtar ornyǵa túsetin syńaıly. Jekelegen adamdar qalamaǵanymen, qoǵamdyq tártip solaı desek te, onyń sońynda adam turǵan joq pa, biraq.
Mysaldy ádettegideı ádebıetten alamyz. Máselen, Jumaǵalı Ysmaǵul qazaqshalaǵan Onore de Balzaktyń «Úzilgen úmitter» romanynda mynadaı oqıǵa bar. Provınsııadan Parıjge kelgen aqyn dúrkirep kórine bastaǵanda, mańaıyndaǵy dostarynyń bári teris aınalyp, jalǵyz qalady da, birge turyp kelgen súıiktisi qusadan kóz jumady. Parıjde eshbir týysy joq, aqsha taýsylǵan, maqalalaryn eshbir gazet baspaıdy. Qaıǵydan teńselgeni óz aldyna, súıiktisin jerleıtin bes júz frank aqsha tabýy kerek. Aldynan tanys dosy kezdese ketedi.
« – Barbe, bes júz frank bershi! – dedi ol qolyn sozyp.
– Eki júzge qalaısyz?
– Marhabat etińiz! Siz qaıyrymdy adamsyz ǵoı!
– Iskerligim taǵy bar! Siz meni zııanǵa qaldyrdyńyz, – dedi de, ol Fandan men Kavaleniń bankrot bolǵanyn aıtty. – Endi meniń paıda tabýyma kómektesińiz.
Lıýsen selt ete qaldy.
– Siz aqynsyz ǵoı, kóńildi óleń jaza alatyn shyǵarsyz, – dedi baspa ıesi sózin jalǵastyryp. – Qazir maǵan sondaı bir kóńildi óleńder kerek bolyp tur, basqa avtorlardan alǵan óleńderimniń arasyna solardy tyǵyp jibereıin dep edim; sonda maǵan shyǵarmalaryma qııanat jasadyń dep eshkim de kiná taǵa almaıdy, sodan keıin men bir táp-táýir óleńder jınaǵyn qurastyramyn da, kóshege shyǵaryp on sýdan satamyn. Eger erteń on shaqty jaqsy óleń ákep berseńiz.Dastarqan jyrlary, kúldirgi óleńder bolsyn, men sizge eki júz frank tóleıin.
...Lıýsen jerleý shyǵyndarynyń jabdyǵyn eki júz frankten aspaıtyn qylyp ázirlet dep Berenıkany jiberdi; jupyny ǵana Bon-Nývel shirkeýindegi janaza duǵasy da sonyń ishine kirsin dedi. Berenıka ketken kezde aqyn ústelge otyra qalyp, óziniń baıǵus ashynasynyń súıegin kúzetip otyryp, kóńildi taqyryptarǵa jáne Parıjdiń úırenshikti áýenderine arnap on shaqty óleń shyǵardy», deıdi avtor.
Bul jerde «aqyn súıegin kúzetip otyrǵan baıǵus ashynasy» – onyń qımasy, súıiktisi. Sol úshin basyn taý men tasqa urǵany sýretteledi romanda. Munshalyqty qatygezdikti kórgen be edińiz? «Tar jerde ertoqym suraý» ber jaǵy bolyp qalady. Azaptaý men májbúrleýdiń, ar-uıatty aıaqqa taptaýdyń budan ótken túrin oılap tabý múmkin emes shyǵar... Provınsııadan kelgen jap-jas aqyn on shaqty óleń jazyp shyqqany óz aldyna, ony sol kezdegi kóńildi kóshe ánderiniń áýenine salyp aıtyp kóretin tusy jáne bar.
Bul tek Fransııada sol ýaqytta jáne jalǵyz osy aqynnyń basynan ǵana ótken jan tózgisiz oqıǵa emes. Qashan da, qaı elde bolsyn kezdesedi. Mundaı sumdyqty jarııaǵa shyǵaryp, jırendirgen aınalaıyn ádebıet qana deýge jáne qaqylymyz. «Adam degen jylap júrip, keıde bir kúle bilgen... Netken ǵajap – adamzat!» deıdi Serik Aqsuńqaruly. Muqaǵalı da toqtalǵan taqyryp ekenin ádebıetshiler jaqsy biledi. Esenǵalı Raýshanovtyń myna bir óleńin eske salady osy burylys.
«Qýan deıdi,
toıla deıdi ol maǵan,
Joq sııaqty túk qaıǵym.
Almatyńyz tolǵan dýman,
tolǵan án,
Bul ne dyrdý –
uqpaımyn.
Qýan deıdi, toıla deıdi
jurtqa uqsap,
Kúná deıdi jyrlamaý.
Meniń janym qyryq
jamaý, qyryqpyshaq,
Ony biler kim bar-aý».
Myltyqsyz maıdannyń jaýyngerlerine aınalǵan aqyndardyń jany onsyz da qarama-qaıshylyqqa toly, qyryqpyshaq. Halyq ta sondaı. Sengish, aldanǵysh, sondyǵynan jaralanǵysh. Ári qaraı tarqata berse, áńgime uzap ketedi.