Naýryzdyń 5 juldyzy ult kósemi, Alash arysy Álıhan Nurmuhameduly týǵany, bálen jyl ótkende Stalınniń dál osy kúni ólgeni tarıhı fakt. Al kezinde Qaraǵandydaǵy Oktıabr aýdany Álıhan Bókeıhan esimine resmı berilgen 13 jeltoqsan – dúnıege Alashorda úkimeti kelgen kún. Muny sol kezdegi bılik basyndaǵylar bilip-bilmeı istegeninen habarymyz joq. Alaıda keshe, 5 naýryz – Alash arysy týǵan kúni Astanadaǵy mýzykalyq jas kórermender teatrynda kórermenderge jol tartqan «Álıhan Bókeıhan – ult azattyq kúreskeri» derekti fılmi biz úshin jańalyq boldy.
Eki kezeńdi qamtyǵan derekti týyndynyń alǵashqy bóliminde ult kósemi ómiriniń eń negizgi tustary alynǵan. Qaraǵandy oblysyna qarasty Aqtoǵaı aýdanyndaǵy Álıhan týǵan Jekejal qystaǵynan bastap, ata-babalary jerlengen Taldy beıit, Toqyraýyn, Qarqaralydaǵy izderinen shyǵatyn soqpaqtan Máskeýdegi Don zıratyna deıingi aralyq. Ulttyń baqyty men teńdigi jolyndaǵy tulǵanyń jankeshti kúres jolynyń árbir núktesin urpaq jadynan óshirmeýge tıis. Qazaq halqynyń azattyǵy úshin basyn báıgege tikken kóshbasshynyń ómir joly qaıta-qaıta kórsetilmese, aqparat tasqyny sát saıyn jańarǵan myna zamanda utylarymyz haq. Fılmdi túsirýshi – ólketanýshy Tuńǵyshbaı Muqan men onyń nemeresi Medeý Ábeýzar alǵashqy bólimde sony kózdegen sııaqty. Al ekinshi bólimi týraly ıdeıa avtory, ólketanýshy Tuńǵyshbaı Muqan bylaı túsindirdi:
«Qarqaraly ýezi bolyp turǵan kezde Toqyraýyn bolysy, qazirgi Aqtoǵaı aýdanynda Álıhan Bókeıhan, Álimhan Ermekov, Jaqyp Aqbaev týǵan eken. Elimiz táýelsizdik alǵan soń nebári 9 aı ýaqyt ótkende, 1992 jyldyń tamyzynda Aqtoǵaı jurtshylyǵy respýblıka kóleminde eń alǵashqy bolyp, Alash arystaryna arnap, tanymdyq konferensııa ótkizip, as berdi. Sol tarıhı is-shara barysynda úsh arystyń týǵan jerindegi úsh orta mektepke esimderi berildi. Aqtoǵaı aýdanynyń ortalyǵyndaǵy burynǵy Lenın dańǵylyna Álıhan esimi berildi. Osy bir is jalǵasyp 1998 jyly respýblıka kóleminde alǵash ret úsh arysqa arnalǵan «Táýelsizdik kúreskeri» degen kompozısııalyq záýlim eskertkish aýdan ortalyǵynda ornatyldy.
Búgin halyq nazaryna usynylǵan tanymdyq derekti fılmniń ekinshi bóliminde 1992 jyldan bastap 2022 jylǵa deıingi 30 jyl aralyqta Aqtoǵaı aýdany, Qaraǵandy, Astanada Álıhanǵa baılanysty ótken tarıhı mańyzdy is-sharalar tizbektelgen. Bolashaq jastar úshin bul úlken tarıhı mura dep esepteýge bolady. Ǵylymı zertteý, memlekettik tapsyrys, kommersııalyq joba emes, nemerem ekeýmizdiń yntamyzdan týǵan dúnıe» .
Avtordyń pikirin óz kezeginde fılm tanystyrylymyna kelgen ult zııalylary da quptady. «Álıhan týǵan aýyldyń túlekteriniń el-jurtyn tanytyp fılm túsirgeni – sol qasıetti rýhtarǵa kórsetilgen qurmet pen iltıpatqa para-par» dedi alashtanýshy ǵalym Tursyn Jurtbaı.
Kınoda 90-jyldardyń basynda arystar toıyna kelip sóılegen Alash qaıratkerleri urpaqtarynyń estelikteri men pikirleri utymdy toptastyrylypty. Máselen, Á.Bókeıhannyń týǵan nemeresi Evgenıı, shóberesi Petr, M.Dýlattyń qyzy Gúlnar apaı, Júsipbektiń qyzy Mýza, Álimhannyń balasy Maǵaýııa bar. Sondaı-aq Álıhanmen bir týǵan Smahan tóreniń eki balasy kadrda qalǵan. Qazir bul kisiler ómirde joq. Bókeıhan urpaqtarynyń sońǵy tuıaqtary qamtylǵan bolyp tur. Sonysymen de qundy týyndy.
Budan bólek, Aqtoǵaıda Alash arystaryna bergen alǵashqy asta bolsa kerek, jazýshy Jaıyq Bekturovtyń sóılegen sózi. Muqııat tyńdaǵanǵa onda da tamasha derekter keltirilgen. Jeri qara shekpendilerge ótip ketken bir qazaqqa Álekeń aq patshaǵa aryz jazyp, jerin qaıtartqany týraly. Patsha on joldan assa aryz oqymaıdy eken. «Sonda jer daýyn on jolǵa syıdyrǵandaǵydaı eshqashan qınalǵan emespin» depti Á.Bókeıhan. El qyzyǵar taǵy birer derek aıtqan Jákeń. Bul kisi Qaraǵandyda Álimhan Ermekovtiń qasynda kóp júrip, áńgimesin tyńdaǵan adam.
Sonymen qatar Álimhan Ermekovtiń áńgimesin tyńdaǵan Qalken Mákenbaev, qoǵam qaıratkeri Sultan Dosmaǵanbetovtiń pikiri de nazar aýdartady.
Avtorlar fılmdi eshkimniń demeýshiliginsiz túsirip shyqqan. Jergilikti bılikten qoldaýlar bolǵanyn aıtady Tuńǵyshbaı Muqan.