Ulttyq bank bazalyq paıyzdyq mólsherlemeni 16,75 paıyz deńgeıinde saqtaý jóninde sheshim qabyldaǵany belgili. Buǵan ınflıasııa táýekelderi teńgerimin baǵalaý negiz bolǵan. Bir jyldan bergi geosaıası jaǵdaılar men álemdegi azyq-túlik baǵasynyń ósýine baılanysty syrtqy proınflıasııalyq faktorlar saqtalyp otyrǵany aıtylǵan edi. Qazirgi tańda alqymnan alǵan naryqtaǵy qymbatshylyq údemese, toqtar túri joq.
2023 jyldyń qańtarynda jyldyq ınflıasııa ósý qarqynyn jalǵastyryp, 20,7% boldy. Aılyq ınflıasııa tórt aı qatarynan 1,1%-dy quraǵan. Ekonomıkalyq zertteý ınstıtýtynyń málimetinshe, aqpan aıyndaǵy ınflıasııa ótken jyldyń aqpanymen salystyrǵanda 21,3%-dy qurap, byltyrǵy jeltoqsan aıymen salystyrǵanda azyq-túlik taýarlary – 26,2% (1,5%), azyq-túlik emes taýarlar – 20,5% (0,8%) jáne aqyly qyzmetter 15%-ǵa (1,3%) ósken. Halyqtyń kóp tutynatyn azyq-túlik ónimderiniń ishinde pııaz – 105%, qııar – 56,8%, kesek qant – 55%, qaptamadaǵy sút – 49,1%, kúrish – 44,9%, banan – 44,5%, makaron ónimderi – 41,1%, un – 40,2%, qaımaq – 39,1%, nan jáne un ónimderi – 36,7%, alkogolsiz sýsyndar – 26,8%, sondaı-aq et jáne et ónimderi 16,8% boldy. Bul sońǵy 20 jyldaǵy rekordtyq kórsetkish (2022 jylǵy jeltoqsanda 20,3%) degendi aıtyp otyr sarapshy Baqbergen Toqtasyn.
Sarapshylar aılyq ınflıasııa birtindep baıaýlap keledi, biraq ol óziniń ortasha jyldyq máninen joǵary kúıinde qalyp otyr deıdi. Inflıasııa táýekelderiniń teńgerimi proınflıasııalyq kúıin saqtap qaldy. Sebebi ınflıasııanyń ornyqty bóligi joǵary qalyptasyp, ınflıasııalyq kútýler qarqyn aldy
Ulttyq bank monetarlyq sharttardy odan ári qatańdatpaı-aq qoısa bolady. О́ıtkeni retteýshi buǵan deıin bazalyq mólsherlemeniń qoljetimdi deńgeıi aıtarlyqtaı joǵary dep baǵalaǵan. Ony uzaq ýaqyt boıy aǵymdaǵy mánde ustaý ınflıasııanyń turaqtanýyna jáne ortamerzimdi perspektıvada birtindep tómendeýine múmkindik beretindigin málimdegen edi. Al atalǵan bazalyq mólsherlemeniń elimizdiń ekonomıkalyq ósý baǵytyna áseri qandaı bolmaq? Otandyq sarapshylar bas banktiń bıylǵy jylǵa belgilegen 16,75% bazalyq-paıyzdyq mólsherlemesi jyl sońyna qaraı shamamen 13,5% bolady degen pikirde.
«DAMU Capital Management» bas dırektory Murat Qastaev elimizdegi ınflıasııa bıyl birinshi toqsanda sharyqtaý shegine jetip, ekinshi toqsanda turaqtanady deıdi. Inflıasııa deńgeıi ekinshi jartyjyldyqta tómendep, jyl sońyna qaraı 12-13% deńgeıde qalyptasatynyn aıtsa, «Sentras Sekıýrıtız» AQ taldaý departamentiniń dırektory Marjan Melanıch te osy faktorlardy eskere otyryp, bazalyq mólsherleme aǵymdaǵy 16,75% deńgeıde saqtalyp, jyl sońyna qaraı 13%-ǵa deıin tómendeıtinin boljamdy túrde jetkizdi.
Qazaqstan Qarjygerleri qaýymdastyǵynyń sarapshylary atalǵan bazalyq-paıyzdyq mólsherleme osy jyldyń birinshi toqsanynda joǵary deńgeıde saqtalyp, jyl sońyna qaraı 13,5 paıyzǵa deıin tómendeýi múmkin degen boljamǵa kelse, onda el ekonomıkasynyń tepe-teńdik deńgeıi 3-4% sheginde damyp, ekonomıkadaǵy naqty paıyzdyq mólsherleme qazirgi ýaqytta 2,85%-dy qurap, bıyl bul teńgelik aktıvterdiń tartymdylyǵyna jáne ulttyq valıýta, ceteris paribus baǵamyna teris áser etip otyrǵandyǵyn aıtýda.
«Jusan Analytics» sarapshysy Aıjan Álibekova baǵa ósýiniń baıaýlaýy turaqty úrdiske aınalǵan saıyn bazalyq mólsherlemeniń de birtindep tómendeıtinin atap ótti. Ol iskerlik belsendilikke aıtarlyqtaı zııan keltirmeýi kerek, biraq sonymen birge ınflıasııalyq úderisterdiń turaqtanýyn qamtamasyz etýge tıis degen oı aıtady. Sheshim qabyldaý kezinde ınflıasııalyq jáne ekonomıkalyq damý táýekelderi arasyndaǵy teńgerim eskeriledi. Qalyptasqan úrdisti turaqsyzdandyrý táýekelderin boldyrmaý úshin tejeýshi monetarlyq sharttar saqtalyp, jyl sońyna qaraı mólsherlemeniń jyldyq paıyzdyq kórsetkishi 13,5-14,5-ke deıin tómendeýi kerektigin jetkizdi. «GSB UIB» bıznesti taldaý ortalyǵynyń dırektory, ekonomıst Maqsat Halyqtyń aıtýynsha, bul – óte joǵary paıyzdyq kórsetkish.
«Muny odan ári kóterýge eshqandaı negiz joq. Bul jaıt, tipti, qaltaly azamattarǵa da aýyr soǵyp otyr. О́ıtkeni iskerlik belsendilik tómendeıdi ári ekonomıkanyń qarqyndy damýy tejeledi. Qazirgi kúni syrtqy ınflıasııalyq ortanyń qalyptasýyna qaramastan, damyǵan elderdiń ortalyq bankteri qatań monetarlyq saıasat júrgizip jatyr. Qarjylyq qysymnyń álsireýine baılanysty keıbir elderde tutynýshylyq ınflıasııa báseńdegen. Bul Qytaıda 1,8 paıyzdy qurasa, Reseıde 12 paıyzǵa deıin tómendegen. Syrtqy ınflıasııanyń, onyń ishinde rýbl baǵamynyń artýy qazirgi qalyptasqan ahýalǵa baılanysty bazalyq mólsherlemeni aǵymdaǵy mánde ustaý talap etilýde. Eger Ulttyq banktiń bazalyq paıyzdyq mólsherlemesi uzaq merzimdi qurasa, bul ekonomıkamyzdyń damýyna keri áserin tıgizýi múmkin. Ony óz máninde ustap turýdyń negizgi sebebi – Reseıden mobılızasııalanǵan azamattardyń kelýi. Sonyń saldarynan ınflıasııanyń ósýi, halyq arasynda ınflıasııalyq kútýdiń joǵary qalyptasýy oryn alyp jatyr», deıdi sarapshy.
Sarapshylar aılyq ınflıasııa birtindep baıaýlap keledi, biraq ol óziniń ortasha jyldyq máninen joǵary kúıinde qalyp otyr deıdi. Inflıasııa táýekelderiniń teńgerimi proınflıasııalyq kúıin saqtap qaldy. Sebebi ınflıasııanyń ornyqty bóligi joǵary qalyptasyp, ınflıasııalyq kútýler qarqyn aldy. Logıstıkalyq tizbekterdiń qurylymdyq ózgerýi ekonomıkaǵa teris yqpalyn tıgizip keledi. Saqtalyp otyrǵan táýekelder bazalyq mólsherlemeni uzaq ýaqyt ishinde aǵymdaǵy mánde ustap turýdy talap etýde degen pikir qosady mamandar.
Qalaı aıtsaq ta, Ulttyq bank bıylǵy bazalyq mólsherlemeniń paıyzdyq kórsetkishin aıqyndap berdi. Sarapshylar bolsa qabyldanǵan kórsetkish negizinde óz oılaryn jetkizdi. Endigi sheshimdi Aqsha-kredıt saıasaty 2023 jyldyń 7 sáýirinde jarııalaıdy.