Parlament Senatynyń depýtattary palatanyń plenarlyq otyrysynda Áleýmettik kodekstiń jobasyn birinshi oqylymda qabyldady. Bul týraly Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń baspasóz qyzmeti habarlady, dep jazady Egemen.kz.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova qujatty depýtattarǵa tanystyrdy. Sóz barysynda mınıstr jańa áleýmettik saıasat Memleket basshysynyń jarııalaǵan aýqymdy ózgeristerdiń biri ekenin atap ótti.
«Bul ózgeristerdiń negizi nazarlaryńyzǵa usynylyp otyrǵan Áleýmettik kodeks jobasynda kórinis tapty. Birinshiden, memlekettik áleýmettik qoldaý júıesiniń paradıgmasyn túbegeıli ózgertý usynylady: ıaǵnı ol áleýmettik syn-qaterlerdiń saldaryn joıýǵa emes, kerisinshe ómirlik qıyn jaǵdaılardyń aldyn alýǵa kóbirek baǵyttalady. Ekinshiden, áleýmettik salany sıfrlandyrýdy tereńdetý jáne sonyń arqasynda áleýmettik qoldaýdy alýdyń búgingi ótinish berý nysanynan, adresti anyqtaý nysanyna jáne ony proaktıvti formatta kórsetý júıesine kóshý qarastyrylǵan. Úshinshiden, azamattardy áleýmettik qamsyzdandyrý boıynsha jaýapkershilik tek memleketke ǵana emes, jumys berýshige jáne azamattyń ózine de júkteledi. Bul jańa áleýmettik kontrakt negizinde iske asyrylady. Tórtinshiden, nátıjeli jáne formaldy jumyspen qamtýdy yntalandyrýǵa baǵyttalǵan saqtandyrý júıesin damytý kózdelgen», dedi Tamara Dúısenova.
EHÁQM basshysy Áleýmettik kodeksti ázirleýde halyqaralyq tájirıbe muqııat zerdelenip, sonyń nátıjesinde Áleýmettik kodekstiń qurylymy basshylyqqa alynyp, óz elimizdiń erekshelikteri jan-jaqty eskerilgenin atap ótti.
Mınıstr qujattyń 5 negizgi novellasyna toqtalyp ótti.
«Birinshi novella – Otbasynyń sıfrlyq kartasy (budan ári-OSK), ol barlyq memlekettik organdardyń qoldanystaǵy aqparattyq júıelerindegi derekteri boıynsha qalyptasqan. Ony engizýdegi negizgi maqsat qazaqstandyqtardyń memlekettik qoldaý júıesine teńdeı qoljetimdiligin qamtamasyz etý. Sondyqtan Kodekste OSK-ny áleýmettik saıasattyń orta jáne uzaq merzimdi mindetteri men baǵyttaryn aıqyndaý quraly retinde belgiledik. Sondaı-aq OSK otbasy músheleriniń áleýmettik statýsyna jáne otbasylyq ál-aýqat dárejesine qarap memlekettik qoldaýdyń qandaı túrin alýǵa quqyly ekendigin habardar etip otyratyn elektrondyq jarshy quraly qyzmetin atqaratyn bolady. Mundaı aqparat árbir otbasyna ortalyq memlekettik organ tarapynan SMS habarlama retinde jiberilmek. Járdemaqylar men tólemder aqparattyq júıede bar derekter negizinde proaktıvti formatta taǵaıyndalady», dedi mınıstr.
Ekinshi novella – ataýly áleýmettik tólemderdi kúsheıtý, ol aldymen áleýmettik táýekelderdiń aldyn alý úshin ataýly sharalardy, sodan keıin ǵana áleýmettik táýekelderdiń saldarymen kúresýge baǵyttalǵan ataýly kómekti kózdeıdi. OSK-nyń derekteri negizinde ataýly kómekterdi kórsetý anyqtalady.
Bul rette Áleýmettik kodekste balalary bar otbasylarǵa áleýmettik qoldaýdyń qosymsha sharalary kózdelgen: bala kútimine baılanysty tólemder merzimin 1,5 jasqa deıin uzartý jáne ataýly áleýmettik kómek alýshylar qatarynan 1 jastan 6 jasqa deıingi balalarǵa arnalǵan natýraldy paketti monetızasııalaý; kópbalaly analarǵa beriletin járdemaqy mólsherin saralaý jáne olarǵa «Altyn» nemese «Kúmis alqamen» nagradtalǵan analar degen jańa statýs berý; áleýmettik osal toptarǵa beriletin járdemaqylardyń mólsherin kóbeıtý.
Budan basqa, ataýly áleýmettik kómek berý úshin kedeılik shegi búgingi kúnkóris deńgeıi arqyly emes, medıandyq tabys deńgeıi arqyly anyqtalady.
«Bul rette, Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy elderiniń tájirıbesi zerdelendi. Búginde AQSh-taǵy kedeılik shegi medıanalyq kiristiń 40 paıyzyna, Kanadada - 50, Shvesııa, Norvegııa, Danııa, Avstrııa, Germanııa jáne Fransııada - 60 paıyzyna para-par. Biz de osy tájirıbeni engizýdi kózdep otyrmyz. Eger kúnkóris deńgeıi adamnyń fızıologııalyq qalpyna kelýin qamtamasyz etetin bolsa, medıandyq tabys - jalpy halyqtyń naqty tutynýshylyq shyǵyndaryn jabatyn ortasha kúnkóris tabysy bolmaq.
2025 jyldan bastap ataýly áleýmettik kómek medıandyq nemese jalpyhalyqtyq ortasha tabystan tómen tabysy bar azamattarǵa beriletin bolady. Árıne onyń somasy qomaqty jáne ataýly sharalarmen birge berilip, otbasylaryna qıyn ómirlik jaǵdaıdan shyǵý múmkindigin qamtamasyz etetin bolady», dedi Tamara Dúısenova.
Úshinshi novella – áleýmettik qyzmet kórsetý júıesiniń transfomasııalaýǵa qatysty. Mundaǵy negizgi maqsat - múgedektigi bar azamattardyń kórsetiletin arnaýly áleýmettik qyzmetterge degen qoljetimdiligin arttyrý.
«Múgedektigi bar adamdarǵa qyzmet kórsetý isine olardyń otbasy múshelerin tartý. Bul rette otbasy múshesi jeke kómekshi retinde rásimdeledi. Bul jumysqa eńbekaqy tólenedi jáne osy kiristen áleýmettik tólemder men zeınetaqy jarnalary aýdarylady.
Taǵy da ózgeristerdiń biri - arnaýly áleýmettik qyzmetterdiń jańa standarttaryn daıarlap, jan basyna shaqqandaǵy normatıvterdi engizý qarastyrý. Onyń mólsheri qyzmetter úshin jeke normatıv, al kompensatorlyq tehnıkalyq quraldar úshin – shekteýli baǵalar túrinde jikteledi. Bul ózgerister bir jaǵynan keıbir jekelegen qyzmet nemese taýar túrlerin monetızasııalaýǵa alyp keledi jáne arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetýge jeke sektordy keńinen tartý arqyly salanyń ınfrastrýktýrasyn aýyldyq jerge deıin jetkizýge múmkindik beredi», dedi mınıstr.
Sonymen qatar áleýmettik qyzmet portaly boıynsha jergilikti atqarýshy organdar janynda qurylǵan komıssııalarǵa jańa quzyretter berý josparlanýda. Olar: múgedektegi bar azamattardyń sapasyz taýar nemese qyzmet týraly aıtylǵan ótinishterin áleýmettik qyzmet portaly arqyly qabyldaý jáne 5 kún ishinde qaraý; ónim berýshige nemese qyzmet kórsetýshige berilgen taýar men kórsetilgen qyzmettiń sapasyn jóndeý jóninde merzimi kórsetilgen hat joldaý jáne onyń oryndalýyn baqylaý quzireti; ónim berýshini nemese qyzmet kórsetýshini áleýmettik qyzmet portalynan alyp tastaý jáne ony mindettemelerin adal atqarmaıtyn ónim berýshi tizimine engizý týraly sheshim qabyldaı alady.
Tórtinshi novella áleýmettik saqtandyrý jáne zeınetaqy júıelerine qatysty.
Sóz barysynda Tamara Dúısenova qazirgi saqtandyrý júıesi áleýmettik táýekeldiń 5 túrinen saqtandyryp, ol halyqaralyq standarttarǵa jáne naqty ekonomıkalyq jaǵdaılarǵa saı keletinin habardar etti.
«Onyń negizi saqtalyp, tek maqsaty ózgeredi. Júıe áleýmettik tólem tóleýge ǵana baǵyttalmaı, eń aldymen, azamattardy formaldi formatta jumys isteýge yntalandyrýdy kózdeıdi», dep habarlady mınıstr.
Bul rette usynylatyn ózgeristerdiń basty trendi - júıege memleket, jumys berýshiler men jumyskerlerdiń qatysýy; júıege qatysý ýaqyty men áleýmettik tólemder mólsheriniń arasyndaǵy baılanysty kúsheıtý; áleýmettik jarnalaryn ýaqytyly aýdaryp otyrǵan jumyskerlerge saqtandyrý qorlarynan áleýmettik tólemder mólsheri kezeń-kezeńimen ulǵaıtý bolmaq.
«Bıyldan bastap jumyssyz qalǵan azamattarǵa áleýmettik saqtandyrý júıesine jarna tólegen ýaqytyna sáıkes 6 aıǵa deıin burynǵy tabysynyń 45 paıyzyn tóleý qarastyrylyp otyr», dep atap ótti EHÁQM basshysy.
Áleýmettik kodeks jobasynda kózdelgen zeınetaqy júıesindegi ózgeristerge toqtalǵan Tamara Dúısenova aldaǵy 5 jylda qoldanystaǵy zeınetkerlerdiń bazalyq zeınetaqysy ósetinin aıtty. Sondaı-aq eńbek zeınetaqysynyń mólsherin esepteý úshin paıdalanylatyn eń joǵary tabys mólsheri 46 AEK-ten 55 AEK-ke deıin nemese ortasha jalaqynyń 70%-yna deıin ulǵaıtylady. Al bolashaq zeınetkerler úshin 2024 jyldyń 1-shi qańtarynan bastap jumys berýshiler tarapynan qosymsha zeınetaqy jarnalary engiziledi.
Budan bólek, Kodeks jobasyna óz aktıvterin basqarý boıynsha salymshylardyń quqyǵyn keńeıtýge qatysty ózgerister engiziledi. Endi azamattar belgilengen jetkiliktilik sheginen asqan zeınetaqy jınaqtaryn tek emdelýge jáne turǵyn úı satyp alýǵa jumsaı alady.
Salymshylarǵa zeınetaqy jınaqtarynyń 50 paıyzdan aspaıtyn bóligin aktıvterdi basqarý kompanııasyna berý jáne mundaı kompanııany ózderi tańdaý quqyǵy beriledi. Bul rette, memleket zeınetaqy jınaqtarynyń saqtalýyna kepildikti jınaqtyń Ulttyq bank basqaratyn bóligine ǵana beretinin atap ótken jón.
Besinshi novella – halyqty jumyspen qamtýdyń jańa tásilderi, olar mynadaı baǵyttar boıynsha júzege asady.
Birinshi – eńbek naryǵyn lıberalızasııalaý. Bul ıkemdi jumyspen qamtylýdyń barlyq túrlerin, sonyń ishinde platformalyq jumysty tanýdy bildiredi.
Osy maqsatta bul sanattaǵy azamattardy «táýelsiz jumysker» degen ataý engizildi - bular tabys ákeletin eńbekpen aınalysatyn, biraq tıisti ýákiletti organdarda resmı memlekettik tirkeýi joq tulǵa uǵymy engizilgen bolatyn.
«Mundaı qyzmetkerlerdiń qyzmeti onlaın-platformalar ofertasyna qosylý nemese jarııa shart jasasý arqyly atqaratyn bolsa, onda bul jumyskerler resmı jumyspen qamtyldy dep tanylady. Mysaly, Iаndeks onlaın-platformasyna qosylǵan taksıster, Glovo platformasyndaǵy kýrerler osy sanattaǵy jumyskerler qataryna kirgiziledi», dep habarlady mınıstr.
Ekinshi baǵyt – jumyspen qamtýdyń sıfrlyq ortalyqtary.
«Búgin azamattarǵa jumys izdeý, jumyssyz retinde tirkelý, jumysynan aıyrylǵan kezde arnaıy tólemderge ótinish berý prosessteri tolyq sıfrlanyp, Elektrondyq eńbek bırjasy arqyly júzege asa bastady. Osyǵan baılanysty, Áleýmettik kodekste aımaqtardyń ereksheligin eskere otyryp, óńirlik eńbek naryqtaryn damytý jónindegi barlyq bastamalar men baǵdarlamalardy úılestiretin terrıtorıaldyq mobıldi ortalyqtar jáne jumyspen qamtýdyń sıfrlyq ortalyqtaryn endirý qarastyrylyp otyr», dedi Tamara Dúısenova.
EHÁQM basshysy jańa kóshi-qon saıasatyna jáne eńbek zańnamasyn odan ári jetildirýge baǵyttalǵan birqatar túzetý daıyndalǵanyn atap ótti.
«Olardyń maqsaty – Qazaqstan ekonomıkasyn suranysqa ıe jáne bilikti kadrlarmen qamtamasyz etý, jumys berýshiler men jumyskerler arasyndaǵy eńbek qatynastaryn jetildirýge qatysty bolmaq», dep qorytyndylady mınıstr.
Tamara Dúısenova sóz sońynda Áleýmettik kodeks jobasynda kózdelgen jańalyqtardyń basym bóligi Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda ázirlengen zańdar aıasynda qabyldanyp, osy jyldyń 1 qańtarynan bastap júzege asa bastaǵanyn atap ótti.