Qus qaıtqanda

Qustar oraldy, demek qystyń da kóbesi sógildi degen sóz. Jer tóle­jip, kúnniń meıirimi tógiledi. Aq qanatty arý qustar aqpannan bitkenin áldeqashan sezgen, deni jolda kele jatyr. Qazir aýyldyń aspany alqarakók. Joq, ol bulttar emes, byltyr ketken baýyrmal qustardyń legi. Olar óte jershil, týǵan jerdiń topyraǵyn alystan-aq tanıdy.

Osy qustardy Esenǵalısha erke­letken eshkim joq shy­ǵar.­ «Qustar bizdiń dosymyz»­… tirshilikte tildeser jan tappaǵanda shıqyldaǵan qustardyń áni jan kózesine quıylǵan shárbat sekildi… Tek ony taǵdyrlastar ǵana túsinedi.

«Olardy jaqsy kórgenim sonshalyq, daýystaryn tyńdap, qaı qus ekenin ajyratamyn. Máselen, torǵaıdyń da birneshe túri bolady. Erte kóktemde erekshe saıraıtyn shymshyqtyń bir túri­ bar, saryshymshyq degen. Bu­ryn joǵalyp ketip edi, sońǵy kez­deri Almatyǵa oralyp júr. Orys­tar ony «sınısa» deıdi. Onyń daýy­sy bólek. Sosyn tań atqanda saı­raıtyn tańshymshyq bar. Orys­­tar ony «zarıanka» dep ataıdy. Buryn men tańshymshyqtyń saı­­raǵanyn tyńdap jatyp, meni «tań­erteń oıatýdy umytpashy» dep­­ ótinetinmin. Al qazir «meni uıyq­­tatshy» deıtin boldym. Búgin­de bizde uıqy joq qoı…», deıdi aqyn.

Al biz muhıttyń arǵy jaǵy­n­­­­daǵy «Tek qustar úshin» kartına­syna qarap ton piship otyrmyz. Sýretshi Harleı Braýn da­ qustardyń naǵyz ákesine aı­nalǵan sheber eken. Barlyq dú­nıe­niń eń asyly qustar ǵana dep túı­singen. Qyzyq, ulylar birdeı oılanatyn sııaqty. Bizdiń aqyl oǵan boılaı bermeıli. Átteń…

Qarańyzshy, kenepte qos toty­qus beınelengen. Ekeýi de óte­ jarqyn hám kóńildi notada­ kórinis tapqan. Jumystyń jazý tehnıkasy erekshe. Qylqalam sheberi keıipkerlerdi ishinara biriktirilýi úshin qanyq tústermen jarqyn fon jasaǵan. Totyqus – jer betindegi eń jarqyn qustardyń ókili. Olardyń qaýyrsyndaryndaǵy ashyq tús kóbinese jaýlaryn qorqytady.

Jaryq – túnektiń dárisi. Dál qazir álem kúńgirt hám sur túske boıalǵan. Soǵys ýaǵynda ashyq tústerge oryn joq sekildi. Al mundaı sátterde adamdar qoǵamnan jyraq kún keshýge asyǵady. Áıtse de totyqus sııaqty jarqyn tulǵalar birigýi shart. Osyndaı jarqyn qustardyń shoǵyryna ózgeniń shabýyl jasaýǵa batyly barmaıdy. Týyndydaǵy qanyqqan fon túrli-tústi álem týraly syr shertedi. Osyndaı alasapyran sátterde kóńili jarqyn jandar dúnıeni basqasha qabyldaıdy. Tanymy erek jandardyń dúnıetanymynda túńilý degen uǵym joq.

Sýret keń shtrıhtarmen boıalǵan, bul keskinniń bederi men kólemin aıshyqtaıdy. Avtordyń qaýyrsyndardy dál salǵany sonshalyq, qustar butaqtan qulap, túrli-tústi boıaýlardyń jarqyn da sheksiz álemine ushqaly turǵandaı óte shynaıy jazylǵan. Jandy sekildi…

Sýretshi bul jumysynda aınalamyzda kún se­kildi jaryq jandardyń bolýy qanshalyqty ma­ńyz­dy ekenin kórsetti. Shyǵarma ashyq tústerdiń kóp­tigine qaramastan tynyshtyq pen úılesimdilik be­redi. Úreısiz ómirdiń áýenin shyrqaıdy. Múm­kin­ sýretshi bul áserdi reńk­ter­diń alýandyǵynan al­ǵan bolar,­ múmkin túrli-tústi detal­dar­dyń­ jań­ǵyryǵynan syzdy, kim­ bil­sin!?. Biraq bul kóri­nis oqyr­­man­nyń ishki álemine jaryq shashady.

Baqsańyz, tús shemasy­ úı­le­simdi, al fonnyń jeńil shtrıhta­ry­ qar bultyn quraıdy. Bir qara­ǵan­da bult ne qar ekenin túsiný qıyn. Sol arqyly shyǵarmanyń ataýy qupııa fılosofııalyq maǵynany ashady. Ony tek kóńili kirshiksiz jandar ǵana túsine alady. Olardyń qustardyń sanatynan bolýy mindetti emes.

Kóktem – kóńildi kezeń, ásirese qazaq halqy úshin merekeli mezgil. Qustardyń sherýine úzile qaraǵan balalardyń asyr salyp oınaıtyn shaǵy. Erkindikti eske túsiredi. Olar «ushamyn dese, ushady, ushpaımyn dese, ushpaıdy», bári-bári óz erkinde. Sodan ǵoı, bizdiń qus bitkenge qyzyǵa da, qyzǵana da qaraıtynymyz. Dál biz mysalǵa alǵan ǵajaıyp aqyn Kúlásh Ahmetova «Qus qaıtqanda» óleńindegideı…

«Aqqý qanat, qaz daýys qańqyldaǵan

Samalynan sandal taý salqyndaǵan,

Sazy bólek, sal aqyn, alys jaqqa

Saǵynsyn dep kettiń be halqyń, dalań».

Qusqa aınalyp ketkender, qaıdasyzdar?