Ámire fenomeni

Jasynan kedeıliktiń zardabyn tartyp,­ joq­shylyq qamytyn jamylǵan Ámire jyl­qy­ baǵyp júrip ártúrli ánge salady. Týma talant­tyń daýysy alty qyrdan aryǵa jetip, jaqyn aýyl­dardan tyńdaýshylar legi qarańdaı bastaı­dy. «Qashaýbaıdyń «jaman bala­sy»­ búkil qalany aýzyna qaratýǵa aınaldy.­ Mu­nyń­­ bári de Isabek baıǵa unamaı, ol qalaı da­ Ámireniń, myna bir kedeıge «kelispeıtin» qyly­ǵyn toqtatqysy keldi. Birinshi shara ese­binde ol Ámireni jámshik aıdaǵanda qala­ny­ aralap, kózge túsedi, qalaǵa tanysady, qula­­ǵyn túrip, onyń ánin tyndaıtyndar kó­beıedi, sondyqtan bir jerge qadap qoıý maq­sa­tymen, Ámireni teri kúzettirip qoıdy. On­daǵysy Ámireniń jolyn kesip tastaý, án­shi­ni súıgen halyqtan aıyrý edi. Biraq ol maq­sa­tyna Isabek jete almady. Ámireniń daýy­sy­ túngi Semeıdi tegis aralap, kóshe boıy qy­dy­ryp, saırandaǵan jastar, terezesin ashyp qoı­ǵan ánqumar úlkender qulaqtaryn tosyp tyń­dap lázzat aldy. Jaratylystan kúshti da­ýys keshqurym salqynmen burynǵydan da dú­ril­dep, «myna baılaýdan qutqar, erkindikke jiber, qanatymdy bir qaryshtaıyn, aspanǵa bir shyrqaıyn» degen sııaqty bolyp, Ámireniń daýysy ózinen buryn Isabektiń sasyq ıisti teri qoımasynan irgeni aýlaq salýdy surap turǵandaı Arqanyń jazyǵyna, Ertistiń erkin aǵysyna shyqqysy kelgendeı keıip bildiretin...»

Bul talant degendi qoısańshy, ol qaı qapas­tan shyǵa almas, qaı tordy buza almas? Geızer sýyn­daı kúıbeń ǵumyr qursaýyn tas-talqan etken­ Dostoevskııdiń qýaty, Bet­ho­venniń han­ǵa­ sálem bermes pań bolmysy só­zimizge aıǵaq emes­ pe? «Myńmen jalǵyz aly­sar» alyp kúshti arqa­laǵan Abaı, bir ózi to­laǵaı teńizge qarsy aq­qan Hallaj Mansur sı­patyna ne deımiz? Mine, daryn dabyly, talant tuǵyry.

О́nerin shyńdaýǵa jan sala kirisken Ámire­niń ataǵy alystarǵa jetip, Máskeýden hat­ alady. Parıjde óter saltanatty keshke­ shaqyr­tý alǵan ánshi elden tysqaryǵa jolǵa shyǵa­dy. «Parıj halqy neshe túrli ósek esi­te­tin sovet eli týraly málimetteriniń ústine óner­ ókilderin kóretinine qýanady. Kózderimen kó­rip, esitkenniń jańsaq jerlerin túzetip alǵysy ke­ledi. Sonymen qatar olar bul kele jatqan so­vet elin jaılaıtyn halyqtyń birqatarynyń ǵa­na ókilderi ekenin jaıylǵan jarnamalardan esi­tedi. Sovet ónershileri Parıjdiń zal­da­ryn­da­­ 11 konsert beredi. Sol konsertterde Ámire­ óziniń súıikti ánderi: «Aǵashaıaq», «Úsh dos»,­ «Eki jıren», «Dýdar», «Qos baraban», «Qy­zyl bıdaı», taǵy basqalaryn aıtady»,  deı­di Ahmet Jubanov.

Ámire ánderi tyńdaýshylardy tebire­nis­ke túsi­rip, sheńberge syımas «oǵash» daýysy fran­sýz zertteýshileriniń qyzy­ǵý­shylyǵyn týǵy­zady. «Aıtýshylar Ámire «Aǵashaıaqtyń» basyn­daǵy joǵarǵy notasyn shyrqap alǵanda, par­terdiń aldyńǵy qa­tarynda otyrǵan bir áıel:­ «Mynaý ne degen kúshti daýys!» – dep, sho­shyp ketipti desedi».

Ahmet Jubanov Parıjdegi dúbirli konsert jaıly mańyzdy derekter bere kele, birshama jaıt­­tardy qamtyp ótedi. «Fransýzdyń belgili mýzy­ka zertteýshi ǵalymy «Le Mıýzıkal» jýrnaly­nda Ámireniń sırek kezde­setin mýzykalyq kórinis ekenin jazdy.­ Sorbonn ýnıversıtetiniń professory Per­no fonografqa Ámireniń oryndaýynda qazaq­tyń birneshe ánderin jazyp aldy. Bir aıta ke­tetin jaı, biz osy kúnge deıin Ámireniń sol fono­graf­qa túsken ánderin shetelmen baılanysty meke­meler arqyly qansha talaptansaq ta, ala almaı­ júrmiz». Solaısha jan dúnıesi qazaq halqy­na uqsas baýyrmashyl, erkin de sezimshil fran­sýz jurty shyn darynǵa ún qosyp, baýyryna tartady, baǵasyn beredi.

Bir ózi búkil ulttyń muratyn, taǵdyryn, tarı­hyn ánmen tolǵaǵan er Ámire el dańqyn sha­­ryq­tatty. Jurtymyzǵa oralǵan soń ár­túr­­­li qyzmet atqaryp, qazaq óneriniń il­ge­­ri­­leýine at salysady. Jeke bolmysy qa­ra­paıymdylyq, ádeptilik, aqjúrektilik syndy bıik­ qasıetterge sýarylǵan Ámire jyrǵa ar­qaý, shyǵarmaǵa taqyrypqa aınaldy. Ási­rese Jú­sip­bek Aımaýytovtyń «Ánshi» áńgi­mesi naǵyz óner­pazdyń daralyǵyn ashqan kór­kem týyndy, ke­sek dúnıe. Iá, Ámire – dara, Ámire – fenomen. Ahmet Jubanov tili­men kestelesek, «Ámire – uly­ ánshi, azamat. Onyń ómiri men qımyly áli de­ zerttele túsedi. Ol jóninde talaı kitaptar, dastandar jazylmaq. Onyń aty án-bı mektebinde máńgi qaldy».