Astananyń altyn alqasy: «Astana – Arena»

Búgin onyń ashylǵanyna týra 5 jyl tolyp otyr

Biz ádette bala kúngi, jas shaqtaǵy áserlerdiń este jaqsy saqtalatynyn aıtyp jatamyz ǵoı. Baqsaq, kisiniń shaý tarta bastaǵan shaǵynda kórgen kórikti kórinisteriniń de júrekke jyly uıalap qalatyn kezderi kezigedi eken. Budan tórt jylǵa jýyq ýaqyt buryn, dáliregi, 2010 jylǵy qazannyń 13-i kúni fýtboldan Qazaqstan men Germanııa quramasy arasyndaǵy matchtan reportaj jazý úshin alǵash ret «Astana-Arena» stadıonyna kirip barǵanymda, men týra sondaı háldi bastan keshtim. Kúmbezi kókpen talasqan kórkem keshen birden kóńildi kóterip jiberdi. Bul bir jaǵy qadamyn endi qaryshtatyp jazyp kele jatqan Qazaq eliniń de álemdegi aldyńǵy qatarly dáýletter dúrmeginde zamanaýı jabyq sport ǵımarattaryn sala bastaǵanyn tanytatyn jaǵymdy jańalyq ta bolatyn. Munyń ózi de bizdiń Táýelsizdigimizdiń kezekti bir sımvoly ispettes. Osy tusta meniń jadymda sonaý 1968 jyly Tashkenttegi «Pahtakor», 1971 jyly Almatydaǵy Ortalyq stadıondaryn birinshi márte kórgen sátterim jańǵyryp tura qaldy. Sol bir balań shaqtarymda biri qazan shuńqyrǵa qaýmalaı qonys tepken, ekinshisine qyr arqasynan Alataýdyń qarly shyńdary tónip turǵan arenalar jahandaǵy naǵyz jaýharlar sııaqty sanamdy qatty baýrap alyp edi. Endi, mine, arada qanshama jyldar ótkennen keıin sondaı jandy jadyratyp, talǵamdy tamsandyrǵan jarys jabdyǵy qataryna «Astana-Arena» kesheni qosyldy. Munda da dál aldyńǵylardaı kórgenime kóz toıat­tap, masattaný sezimi óne boıymnan dúrkirep shyǵa kelgen-di. Álbette, elorda tórindegi birinshi jabyq stadıondy kórgennen keıin, jahandaǵy mundaı keshenderdiń tarıhy qashan jáne qaıdan bastaý alatyny týraly derekter bilýge degen qushtarlyq birden oıanǵan. Sonda aqparat kózderin aqtara otyryp bilgenimiz, Jer betindegi birinshi jaraqty-jabdyqty jabyq sport kesheni AQSh-tyń Hıýston qalasynda boı kótergen eken. «Astrodom» dep atalatyn bul stadıonnyń ilki ıdeıa­sy beısboldyń joǵary lıgasynda oınaıtyn jeke komandasy bolýyn armandaǵan jergilikti tóreshi Roı Hoffontstyń ushqyr qııalynan týyndapty. Alaıda, búkil jaz boıyna ystyqtyǵy 40 gradýstan asyp túsetin bul óńirde ondaı jarys­tardy ótkizý jóninde oıǵa berilýdiń ózi kúpirlik kóringen. Sondyqtan, álgi arbıtr aýany tazartyp turatyn qondyrǵysy bar jabyq stadıon salý týraly tujyrymǵa toqtam tastaıdy. Buǵan qosa, ol jankúıerlerdiń oıyn sátterin kórýlerine kedergi keltirmes úshin stadıonnyń ishki baǵandarsyz, kúmbez tektes bolyp salynýyna bas­ty nazar aýdarady. Onyń aıasyndaǵy beısbol alańynyń aınalasyn jan-jaǵynan qorshaǵan trıbýnalarda bir mezgilde 50 myń adam otyrýǵa tıis. Al álem buryn-sońdy mundaı qurylysty salyp kórmegen edi. Sondyqtan ıdeıany qoldaýshylar­men qatar, oǵan qarsy shyǵýshylar da az bolmaǵan. Soǵan qaramastan, alǵan betinen qaıtpaıtyn qaısar qazy alǵa qoıǵan maqsatyn oryndap, 1961 jyly jańa keshenniń jobasyn jasattyrady. 1962 jyly onyń qurylys jumystary da bastalyp ketedi. Úsh jyl boıy úzdiksiz salynǵan jańa stadıon aqyrynda 1965 jylǵy 9 sáýirde saltanatty jaǵdaıda ashylady. Onyń ashylý saltanatyna AQSh-tyń sol kezdegi prezıdenti Lındon Djonson qatysady. Negizinen jańbyrdan góri kúnnen qorǵanýǵa arnalyp jasalǵan ǵımaratta keıin beısbolmen qatar, fýtbol, basketbol, boks sekildi kóptegen buqaralyq sport jarystary qanat qaǵa bastaıdy. Arada birneshe jyl ótken soń tap osyndaı keshender Jańa Orlean, Toronto, Pontıak, San-Antonı, Sıetl, Indıanapolıs jáne Mınneapolıs qalalarynda da paıda bolady. Al qazir mundaı qurylystar álemniń damyǵan elderindegi basty qalalardyń barlyǵynda derlik bar. Bulardyń qataryna 2009 jylǵy 3 shildede elordadaǵy «Astana-Arena» kesheni de kelip qosyldy. Onyń resmı ashylý saltanatyna Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev qatysty. Sol kúni munda almatylyq eki klýbtyń arqaýynda qurylǵan «Lokomotıv» fýtbol komandasy men elimizdiń jastar quramasy jabyq stadıon tarıhyndaǵy tuńǵysh match­ty ótkizdi. Osy joldastyq kezdesýge ıtalııalyq belgili arbıtr Perlýıdjı Kollına tóreshilik etti. Onyń alǵashqy ysqyryǵy boıynsha dopty sımvoldyq sıpatta oıynǵa qosý rásimin bizdiń Elbasy jasady. Komandalardyń quramdarynda olardyń negizgi turaqty oıynshylarymen birge, syrttan shaqyrylǵan tórt «juldyz» óner kórsetti. Atap aıtqanda, Qazaqstan jastar quramasy sapynda Grýzııa terme jamaǵaty men Italııanyń «Mılan» komandasynyń ortalyq qorǵaýshysy Kahı Kaladze men Ýkraına bas jasaǵynyń shabýylshysy Andreı Shevchenko oınasa, «Lokomotıv»-tiń namysyn belgili túrik fýtbolshylary Hasan Shash pen Hakan Shýkıýr qorǵady. Al stadıondaǵy ulttyq quramalar deńgeıindegi birinshi resmı match 2009 jylǵy 14 qazan kúni ótti. Alańǵa 2010 jylǵy álem chempıonatynyń irikteý týrnıri sheńberinde Qazaqstan jáne Horvatııa quramalary shyq­ty. Tar­tysty ótken kezdesýde tájirı­be­leri men sheberlikteri basymdaý meımandar 2:1 esebimen jeńiske jetti. Degenmen, alańdaǵy komandalar match­tyń sońyna deıin 1:1 degen esep tur­qynda tepe-teńdikti saqtap keldi. Qonaq­tar tek tóreshi qosqan qosymsha ýa­qyt­ta ǵana jeńis tutqasyn tartyp áketti. Sodan beri bul sta­dıonda Qazaqstan Kýbogy men Sýper­kýbogynyń fınaldyq match­tary, sondaı-aq, «Astana» jáne «Shahter» koman­dalarynyń Eýropa fýtboly deń­geıindegi halyqaralyq saıystary ótip keledi. Jańa stadıon endi ashylǵan kezinde qazaqtyń ataqty balýany atyn aldy. Keıin álemdegi osyndaı keshenderdiń úlgisimen «Astana-Arena» degen qazirgi ataýyna kóshti. О́ziniń aldyndaǵy izasharlarynan jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt keıin qatarǵa qosylǵan bul sport kesheniniń de ózindik erekshelikteri jetkilikti. Birinshiden, ol álemdegi 10 myń sharshy metrden asatyn jyljymaly shatyrly júıesi bar alty sport kesheniniń biri bolyp tabylady. Ol osy arqyly tolyq jabylady. Mundaı qurylymdardyń arasynda Germanııanyń Mıýnhen qalasyndaǵy «Alıans-Arena» kesheni qazir kósh bas­tap tur. Al postkeńestik elderde bizdiń arenaǵa teń keletin basqa tap osyndaı sport ǵımaraty joq. Ekinshiden, bizdiń stadıon barlyq halyqaralyq standarttardyń talaptaryna jaýap bere alady, ol ÝEFA-nyń halyqaralyq sarabynan tabysty ótken. Úshinshiden, keshen óziniń kóp fýnksııalyǵymen jáne qolaılylyǵymen erekshelenedi. Degenmen, stadıon eń birinshi kezekte fýtbol oıynyn ótkizýge laıyq­tan­ǵan. Onda, sonymen qatar, ishki qurylymdaryn beıimdep, jyljytý arqyly sporttyń kúres, sporttyq gımnastıka, dzıýdo, boks jáne karate syndy kópshilikti kóp úıir etetin túrleri boıynsha saıystar uıymdastyrýǵa da ábden bolady. Budan bólek, qajetti jabdyq-jaraqtarymen jabdyqtalǵan birneshe trenajer zaldary taǵy tur. Jabyq sport kesheni soltústik, ońtústik, batys jáne shyǵys dep atalatyn 4 trıbýnadan turady. Ondaǵy alańnyń aýmaǵy 105h68 metrdi quraıdy. Tabany jasandy shóppen kómkerilgen, al oryndyqtary plas­tık materıaldan jasalǵan. Keshenniń Prezıdent lodjasynda sondaı-aq, 450 oryndyq VIP-oryndyq pen 16 oryndyq VIP-lodja ornalasqan. Munda álemdegi barsha stadıondardaǵydaı belgili bir kategorııa ujymdary úshin qyzmet kórsetý jaǵy da qarastyrylǵan. Jarystar arasyndaǵy úzilister kezinde barlar men restorandar jumys isteıdi. Budan ári ár qabatta dúńgirshek, býtık sekildi túrli kommersııalyq saýda núkteleri qyzmet kórsetedi. Osynda BAQ ókilderi úshin de kerekti jaǵdaıdyń bári jasalǵan. Olarǵa joǵarǵy trıbýnada arnaıy lodja bólinýimen qatar, 100 jýrnalıske arnalǵan taǵy 4 bólme berilgen. Al baspasóz máslıhaty zalynda 120 oryn bar. Endi alańnyń ózine kelsek, onda árbiriniń aýmaǵy 92 sharshy metrdi quraıtyn eki úlken ekran men 40 dınamık ornatylǵan. Budan bólek, taǵy 2 zamanaýı tablo tur. Buǵan qosa, tikeleı efırden habar júrgizý úshin 126 oryndyq halyqaralyq baspasóz ortalyǵy, júrgizýshiler kabınasy, suhbat beretin bólme men ınternet-kafe jaıǵasqan. Keshende oınaýshy komandalar men tóreshilerdiń ózderine de kerekti jaǵdaılardyń bári jasalyp qoıylǵan. Stadıonnyń jalpy aýqymy 23 gektar jerdi quraıdy. Munda qoǵam­dyq kólikterdiń aıaldamalary, tak­sı­ler men jeńil máshınelerdi qoıa­tyn oryndar da qarastyrylǵan. Bular­dyń sońǵylarynyń ózi 1219 orynǵa laıyqtalǵan. Al keshenniń ishindegi 30 myń adamdy qondyra alatyn arena eki deńgeıli úlken amfıteatr qurylymy turǵysynda oılastyrylyp jasalǵan. Munyń oıyn alańyn qorshaı ornalasqan tómengi terassasynda 16 myń oryndyq bolsa, keshenniń batys jáne shyǵys jaqtaryn jaılaǵan joǵarǵy pozısııasyna 14 myń adam jaıǵasa alady. Trıbýnalardyń eki deńgeıiniń barlyq tustarynan oıyn alańy alaqandaǵydaı bolyp aıqyn kórinedi. Astanadaǵy arenanyń taǵy bir artyqshylyǵy, ol bar-joǵy 20 mınýt ishinde aıqara ashylyp, sonsha ýaqytta qaıtadan qymtala jabyla alady. Stadıonnyń ınfraqurylymy onda álemdik deńgeıdegi túrli sporttyq jarystardy, teatrlandyrylǵan kórinister men shoý-karnavaldardy, úlken konsertter men sırk qoıylymdaryn eshbir kedergisiz ótkizip turýǵa tolyq múmkindik beredi. Mundaǵy metall qurylǵylardyń ózi 10 500 tonnany quraıdy. Bul jabdyqtar sporttyń tek jazdyq qana emes, sonymen birge, qystyq túrlerin de udaıy ótkizip turýǵa jol asha alady. Stadıon ishinde qysty kúnderi 10 gradýstyq jylylyq ustalady. Demek, onda jylytý júıesi de jumys isteıdi. Sondyqtan qajet bola qalǵan jaǵdaıda jylý deńgeıin 12 gradýsqa deıin ústeýge múmkindik bar. Al trıbýnalar jankúıerlerge tolǵan kezde jylylyq 16-18 gradýsqa deıin kóteriledi. «Astana-Arena» buǵan deıin bir ret iri kólemdegi halyqaralyq jarys­ty qabyldap kórdi. Onda 2011 jyly Qysqy Azııa oıyndarynyń ashylý saltanaty úlken órleý ústinde ótkizildi. Serik PIRNAZAR, «Egemen Qazaqstan». Sýretterdi túsirgen Erlan OMAROV.