Bizde óreskel túsinik qalyptasqan. Qazaqsha bilmeıtin, jatpen jup quraǵan adamdy ulttyń jaýy, adamnyń sory sanaımyz. Jýyrda ózimiz kýá bolǵan bir oqıǵa álgi túsiniktiń tas-talqanyn shyǵarǵandaı boldy.
Merekelik nómirdiń birine keıipker izdep sharq urǵan áriptesimiz Halyqaralyq baǵdarlamalar ortalyǵyna habarlasady. Bul – barshaǵa belgili «Bolashaq» baǵdarlamasyn uıymdastyratyn, úılestiretin mekeme. Jýrnalıstiń kókten izdegeni jerden tabylyp, ortalyq álemdik reıtıngtiń sarapshysy atanǵan, jas bolsa da tyń jobalarymen jahan nazarynda júrgen ǵalymdy usynady. Álemdik reıtıngti túzetin tańdaýly toptyń qatarynda bolý ekiniń birine buıyra bermeıtin baq ekeni belgili. Biraq álgi ǵalym qyzdyń bir mini bar eken. Qazaqsha bilmeıdi. Bizdiń jýrnalıstiń de boıynda bir «kiltıpan» bar. Orysshaǵa shorqaq. Qaıtpek kerek?
Qolǵa túsken keıipkerdi qur jiberý – jýrnalıske syn. Bas tartaıyn dese, budan artyq keıipker tabylmaıdy. Tabylsa da, ol da osy sekildi bolýy múmkin ǵoı. Onyń ústine shetelde oqyp, ǵylym jolynda jetistikke jetkenderdiń deni qazaqshaǵa shorqaq keletini taǵy bar. Amal joq, aqyry ekeýi aǵylshyn tilinde sóılesipti. Eki qazaqtyń ana tilinde túsinise almaýy úlken qasiret, árıne. Ol azdaı ǵalym sheteldikke turmysqa shyqqan eken.
Ana tilin bilmeıtindigine, jat jurtqa uzatylǵanyna qany qaraıyp, jany júdep otyryp maqalasyn jazǵan áriptesimiz áne-mine gazet betine túskeli turǵan dúnıeni keıipkerine oqytyp alýdy jón kóripti. Habarlassa, jas ǵalym «Maqalańyzdyń bir jerine anamnyń esimin kiriktire alasyz ba?» degen ótinish aıtypty. «Nege?» dep tańǵalǵan jýrnalıske: «Meniń ǵylym jolyndaǵy alǵashqy ustazym anam edi. Ol – qazaq áıelderinen shyqqan alǵashqy ónertapqyshtyń biri. Átteń, ǵumyry kelte boldy. Jetistikke jetip, baqytqa bólengenimdi kóre almaı ketti. О́tinish, umytylyp bara jatqan esimi qaıta jańǵyryp, arýaǵy bir aýnap tússiń, tilegimdi oryndańyzshy» dep qıyla jaýap qaıyrypty.
Mynany estigen áriptesimizdiń sol jerde býyn-býyny bosap, uıaly telefonyn da óshirýge shamasy kelmeı sulq túsip otyra ketipti. Tilin bilmese de, túbin umytpaǵan, jatpen jup qurasa da, dinin joǵaltpaǵan qaryndasyn ishteı jazǵyryp, sókkeni úshin Alladan myń márte keshirim surapty. Sóıtipti de, ǵalymnyń anasyna bir sóılem emes, tutas bir abzasty arnapty. Shynynda da, anasy elge belgili úlken ǵalym bolypty. Dáriniń birneshe túrin oılap tapqan eken.
«Qýyrdaqtyń kókesin túıe soıǵanda kóresiń» demekshi, tańǵalǵannyń kókesin maqala shyqqan soń kórdik. Ǵalym qyz ózi týraly kelistirip maqala jazǵan jýrnalısti redaksııaǵa izdep keldi. Ádette, mundaı jaǵdaı sırek kezdesedi ǵoı. Qolynda papkasy bar bir qyz, kileń jigitter otyratyn kabınettiń esigin ashyp, ruqsat surap ishke endi. Birden tanydyq. Sonyń dál ózi. Qazaqshasy da táp-táýir eken. Tek «qate sóılep qoıamyn ba» dep qýystanatyn kórinedi. Sonda ne aıtty deısiz ǵoı.
«Birinshiden, maqalaǵa anamnyń eńbegi týraly derek qosqanyńyzǵa rızamyn, – dedi áriptesimizge burylyp. – Ekinshiden, sizben qazaq tilinde tildese almaǵanyma keshirim suraımyn. Úshinshiden, qazaq gazetterine degen kózqarasymdy ózgertkenińiz úshin alǵys bildiremin. Qysqasy, sizge júzbe-júz rahmetimdi aıtyp, qolyńyzdy alýǵa keldim», dedi. Sóıtse, ǵalym qyz osy kúnge deıin «qazaq tildi jýrnalıster oryssha bilmeıdi, aǵylshynnan múldem maqurym» degen kózqaraspen ómir súrip kelgen eken. Orysshany qoıshy, gazet jýrnalısteriniń arasynda ǵalamdyq tilde de dıdarlasa alatyn jańa býynnyń qalyptasyp kele jatqanyn bilmegen ǵoı.
Osy oqıǵadan keıin áriptesimiz de aǵynan jaryldy. «Osy kúnge deıin qazaqsha uqpaıtyn qandastarymdy, jatpen jup quraǵan jerlesterimdi ulttyń jaýy sanaýshy edim. Qatelesken ekenmin jáne qateleskenime qýanyp otyrmyn. Ǵalym qyzdan kóp ǵıbrat alǵandaı boldym. Ana tilin bilmeıtinder ultyn súımeıdi degen ushqary oıdan endi aýlaq bolamyn. Álgi qyzben áńgimelesip otyryp ańǵarǵanym, naǵyz qazaqqa jany ashıtyn ǵalym eken. Jany ashymasa, ǵylymı jańalyqtary men jobalaryn shetelde júzege asyrar edi ǵoı. Joq, ıgiliktiń bári elime bolsyn dep otyr. Anaǵa degen, arýaqqa degen qurmeti qandaı? Mundaı qadam tamyrynan ajyramaǵan qazaq qyzdarynyń ǵana qolynan keledi. Qazaq tilin bilmegeni úshin qarakózderimizdi beker jazǵyrady ekenbiz. Sony uqtym. Ana tilin bilgeni jaqsy, árıne. Biraq ultqa qyzmet etýge bul da kedergi emes eken. Osyǵan kózim anyq jetti», dedi.
Bul jaǵdaı bizdi de san túrli oıǵa jeteledi.
Aıtpaqshy, jýrnalıst áriptesimiz ǵalym qyzdyń ataqty anasy týraly maqala daıyndap jatyr.