Erterekte uly balǵa, qyzy ıne ustap kórmegen qalada ósken urpaqty aqsaýsaq dep ájýalaýshy edi. Búgin aýylda ósken bala da sharýaǵa qyrsyz bolyp bara jatyr. Eńbekke tárbıeleýdiń astarynda eshkimge masyl bolmaı, óz kúnin ózi kórip, qoǵam baılyǵyn eseleý jatyr.
Bir kezde oqýshylar jazǵy demalysqa shyǵyp, arqa-basy keńigen kezde óndiristik brıgadalarda jumys isteıtin. Adam aıtqysyz tıimdi boldy. Birinshiden, jas urpaq qurbylarymen birge eńbek álippesin ashyp, qara jumys istep úırendi. Burynǵylardyń «úırengeniń ózińe jaqsy, istegeniń bizge jaqsy» deıtini osy jer.
– 1979 jyly Kókshetaý aýdandyq atqarý komıtetiniń qaýlysymen KPSS HHIV sezi atyndaǵy keńshardyń Abaı orta mektebi janynan oqýshylardyń óndiristik brıgadasy quryldy, – deıdi sol kezdegi keńshar dırektory Jeńis Shúıkenov. – Bizdiń tóńirekte kartop, kókónis ósiretin osy tárizdi brıgadalar Vasılkovka, Qonysbaı aýyldarynda burynnan bar edi. Memlekettik deńgeıde júzege asyrylyp jatqan is-shara bolǵandyqtan, biz bul sharýaǵa aıryqsha mán berdik. Altybaı aýylyn janaı ótetin Qylshaqty ózeniniń jaǵasynda úsh úı saldyq. Alǵashqy ekeýi er jáne qyz balalarǵa arnalǵan jataqhana, al úshinshi úıde ashana, demalys bólmesi ornalastyryldy. Ádemi alańqaıǵa sport alańyn jabdyqtadyq. Oqýshylar brıgadasyna arnaıy tehnıka da bólinip, bilikti mamandar tálimger retinde bekitildi. Kileń ózderindeı jasóspirimder júrgennen keıin brıgada basyndaǵy ýaqyttary da meılinshe qyzyqty ótetin. Ol kezdegi balalar eńbek dese janyp turatyn. Jastyq jigermen kiriskennen keıin japyryp jiberedi emes pe? Kúzde mol ónim jınaıtyn. Atqarǵan jumystaryna oraı eńbekaqy da tóledik. Jınalǵan ónimmen mekteptiń ashanasy qamtamasyz etildi. Artylǵanyn memleketke ótkizdik. Brıgada músheleri – negizinen joǵary synyptyń oqýshylary. Aıtpaqshy, ashylý saltanatyna sol kezdegi Qazaq KSR-iniń Bilim mınıstri Qajahmet Balahmetov, oblys, aýdan basshylary da qatysty. Dóńgilaǵash, Vasılkovka, Qyzyl Juldyz aýyldarynyń oqýshylarynan quralǵan óndiristik brıgada birneshe jyl jumys istedi. Oqýshylar men muǵalimderdi tasymaldaý úshin arnaıy avtobýstar bóldik. Brıgadanyń keıbir músheleri kúzgi ýaqytta ákelerimen birge egin jınaý naýqanynan da qatysty. Osylaısha, eńbek dástúri qalyptasty. Balalar boıkúıez bolmaı jumysqa beıimdeldi. Sátimen sabaqtalǵan istiń arqasynda eńbekke qumar, jumysyna tııanaqty bir býyn qalyptasty. Búgingi kúni ókinishke qaraı, balalar eńbektiń qadirin bilmeıdi.
El aǵasynyń esti áńgimesin kókiregimizge toqyp otyryp, aıtqan pikirine qos qolymyzdy kóterip qosylatyndyǵymyzdy bildirdik. Shynynda da qoǵamda osy bir máselege jetkilikti mán berilmeı jatyr. Bálkim jańadan eshteńe oılap shyǵarýdyń da qajeti joq shyǵar. Burynǵy synaqtan ótken, tıimdiligi dáleldengen tájirıbeni qaıta jańǵyrtsaq jetip jatyr.
– Kókshetaý aýdandyq bilim bólimine basshylyq jasap júrgen kezimde mektep oqýshylaryn eńbekke tárbıeleý máselesine kóp kóńil bólýshi edik, – deıdi Kókshetaý qalalyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Shııap Álıev. – Aýdanda birneshe oqýshylardyń óndiristik brıgadalary jumys istedi. Bul eki jaqqa birdeı tıimdi is bolatyn. Birinshiden, mektep oqýshylary jumys istep tóselse, ekinshi jaǵynan ózderiniń bilim oshaqtaryn qajetti azyq-túlikpen qamtamasyz etetin. Jalǵyz óndiristik brıgadalar ǵana emes jas jetkinshekterdi paıdaly eńbekke tárbıeleýdiń tarmaqtary óte kóp boldy. Máselen, bilim oshaqtarynda eńbek ardagerlerimen kezdesý ótkizý, olardyń portretterin qalanyń kórnekti jerlerine ilip qoıý tárizdi ónegeli ister atqaratyn. Árbir eńbek ujymdarynda eńbek ozattarynyń esimderi maqtanyshpen atalyp, qurmet taqtasyna qoıylatyn. Qoǵamda qarapaıym eńbek adamdary qanshalyqty qadirlenetinin kórip ósken keıingi býyn uqsap baǵýǵa tyrysatyn. Búgingi kúni biz osy ulaǵatty úrdisten aıyrylyp qaldyq. Qazir keıbir aýyldarda mal baqpaıtyn, baqsha ekpeıtin adamdar bar. Sonyń barlyǵy eńbekke durys tárbıelenbegendikten. Áıtpese, aýylda turyp ta baqýatty turmys keshýge bolady.
Aldyńǵy býynnyń kóńilge qonymdy pikirlerin aqyl tarazysyna sala otyryp, bul taraptaǵy jaýapty mekemelerdiń esine tetigi bosaǵan tárbıe jumysyn taǵy bir sala ketsek, artyqtyǵy bolmas dep oılaımyz. Tipti qıyn eshteńesi joq. Qazir iri aýyl sharýashylyǵy qurylymdary jetip artylady. Solardyń basshylarymen kelisim jasasa bolǵany. Jermen aınalysatyn agroqurylymdar úshin oqýshylardyń óndiristik brıgadasyna jer bólý, jataqhana salý, sport alańdaryn jabdyqtaý aıtarlyqtaı júk bolmasa kerek. Oblystyq bilim basqarmalary osyndaı ońdy sharýany qolǵa alsa, eńbekke tárbıeleý eskeriler edi.
Aqmola oblysy