«Ana týraly ballada» Bul ánniń alǵashqy mátini basqasha bolǵan

O, Analar! Osyndaısyń báriń de,

Osyndaısyń jasyń menen káriń de»

Syıynatyn bolsa ómirde Qudiret,

Syıynar em Ana degen Táńirge!» –

dep bastalatyn án 70-jyldardyń orta tusynda kúlli qazaq dalasyna tarady. Jurtshylyqty jylatty. Estigender egildi. Tyńdaǵandar tebirendi. Án áli kúnge deıin kópshiliktiń kóńilinde. Ásirese Jeńis meıramynda mindetti túrde shyrqalady. Aıtyla beretini de kúmánsiz. О́ıtkeni bul án – qatygez ýaqytpen betpe-bet kelgende qıyndyqty qaısarlyqpen jeńe bilgen qazaqtyń myńdaǵan qarapaıym áıelderiniń rýhyna degen Uly taǵzym!

Al án qalaı jazylǵan edi?

1970 jyly keshegi keńes ókimeti kommýnıster kósemi V.I.Lenınniń týǵanyna 100 jyl tolýyn keń kólemde atap ótýdi uıǵardy. Sonyń biri kórkemónerpazdardyń konsertterin uıymdastyrý bolatyn. «Aǵa» dep aıdarlanǵan halyqtyń túkirigi jerge túspeı turǵan shaǵy ǵoı. Ártúrli deńgeıdegi is-sharalardyń bári derlik solardyń tilinde ótetini óz aldyna, konserttik baǵdarlamalar da negizinen sol ulttyń ánderinen túziletin. Árıne, arasyna birli-jarym qazaqsha ánder de kiretin. Kósemniń «ulttardyń bárine teń qaraý kerek» deıtin ósıeti esterine túsip ketti me eken, sheneýnikter aıaq astynan Jezqazǵandaǵy Kenshiler Mádenıet saraıy­na «oblys ortalyǵynda ótetin konsertke qazaq ónerpazdary derbes baǵdarlama ázirlesin» degen uıǵarym jasap, nusqaý beredi. Nusqaý berilgen soń oryndalý kerek. Qazaq jigitterinen quralǵan gıtarıster kvarteti bar edi, negizgi salmaq solarǵa túsetin boldy. Ol kezde Jezqazǵan Qaraǵandy oblysyna qaraıtyn. Sóıtip, oblys ortalyǵynda ótetin konsertke tyńǵylyqty ázirlený maqsatynda kórkemónerpazdar belgilengen ýaqyttan erterek kelip, Qaraǵandydaǵy «Zarıa» meımanhanasyna ornalasady. Kezekti daıyndyq barysynda jigitterdiń biri «Konsertke eshqandaı ataýsyz shyǵamyz ba, tobymyzǵa bir ataý oılap taýyp, ansambl bolyp shyqqanymyz durys-aý» degen oı tastaıdy. Sóıtip, sol jolǵy konsertte alǵash ret áli resmı túrde bekı qoımasa da, ónerpazdar sahnaǵa «Qarakóz» ansambli degen atpen shyǵady. Keıin «Qarakóz» respýblıkaǵa keń tanylǵan óner ujymyna aınalady.

Sol «Qarakóz» ansambilinde eki Seıilov boldy. Biri – qazaqqa tanymal kompozıtor-ánshi Jaqsykeldi Seıilov bolsa, ekinshisi – Sálimjan Seıilov degen azamat bolatyn. Sákeń keıin ken óndirisinde eseli eńbek etti, Jezqazǵan – Ulytaý óńirindegi alǵashqy kásipkerlerdiń biri boldy, Sátbaev qalasynyń Qurmetti azamaty atandy. Osydan birer jyl buryn dúnıeden kóshti. Jetpisinshi jylǵy jaǵdaıdy kózben kórgendeı áńgimelep otyrǵanymyz sol Sálimjan aǵadan estigenimiz.

Eki Seıilovti kópshilik «aǵaıyndy jigitter» dep oılaıtyn. Konserttik jarnama paraqshalarynda, ıaǵnı afıshada «bratıa S.Seılov, J.Seılov» dep jazýly turatyn. Biraq olar rýhtas bolsa da, rýlas emes edi.

«Qarakózdiń» quramynda óner kórsetken Bolat jáne Ahmedııa Esmuhanovtar da keıin halyqqa keń tanymal óner ıelerine aınaldy. B.Esmuhanov – Jezqazǵan qalasynyń Qurmetti azamaty, A.Esmuhanov – Qazaqstannyń eńbek sińirgen mádenıet qyzmetkeri atandy. Ahmedııa osydan birer jyl buryn álemdi jaılaǵan indettiń qurbany boldy.

1969 jyldyń kúzinde Bolattyń Muhamedııa esimdi inisi áskerge alyna­tyn bolady. Ol ýaqytta áskerge bara­tyndardy dýmandatyp-syrnaılatyp shyǵaryp salý – jazylmaǵan zań, buzylmaıtyn dástúr. О́zderi óńkeı ónerpaz bolsa, olar qalaı qarap qalsyn! Bolat inisiniń atynan «Keshir, Ana!» degen sóz jazyp, Jaqsykeldi Seıilov án shyǵaryp, azamatty sol ánmen áskerge attandyryp salady.

Qaraǵandydaǵy kósemniń qur­me­ti­ne qoıylǵan konsert kóńilderinen shyqty ma eken, jylýmen-sýmen qam­tý­ kásipornynda tokar bolyp jumys is­teıtin Sálimjan Seıilovke sol kez­de­gi Jezqazǵan qalalyq komsomol kom­ıtetiniń birinshi hatshysy Jibek Ámir­hanova «Eńbek ozaty, qoǵamdyq jumys­tarǵa belsene aralasady» dep, «Spýtnık» týrıstik uıymy usynǵan jol­damany tapsyrady.

Máskeýdiń «Altaı» meımanhana­syn­da Sálimjan Seıilov qazaqtyń ataqty aqyny Amanjol Shamkenovpen bir bólmege ornalasady. О́zi – aqyn, bólmelesiniń ánshi ekenin bilgen Amanjol aǵa «Bala, erteń GDR-ge barǵanda da meniń qasymda bol» dep, baýyryna tartady.

– Biz Berlınge mamyr aıynda barǵan edik. Tabıǵattyń tamyljyp turǵan shaǵy. Keshkilik taýǵa shyǵyp serýen quramyz. Amanjol aǵa sezimniń adamy ǵoı, jan -jaǵyna qarap turyp: – Al bala káni, qazaqtyń ánderin shyrqap jibershi. Mynaý nemistiń taýlary men baýlaryna ánimiz tarasyn, – deıtin. Aǵa aıtsa, qaıtip meselin qaıtarasyń?! Ártúrli ánderge salamyn. Aǵam rahattanyp tyńdaıdy. «Seni kezdestirgenim qandaı ońdy boldy» dep qoıady arasynda. Bul sózge men odan sa­ıyn­ qanattanamyn. Sondaı kúnderdiń birinde «Keshir, Ana!» degen ándi de aıttym. Amanjol aǵa «Áni qandaı kúshti, rýhty eken» dep súısindi de, sózine kelgende «Shoqalaqtary kóp eken» dep, rıza bola qoımady. Elge oralǵan soń Amanjol aǵanyń «Lenınshil jas» gazetiniń 1970 jylǵy 14 tamyzdaǵy nómirinde «Germanııa áserlerinen» deıtin toptama óleńderi jarııalandy. Sonyń birinde:

«Tabıǵat, názik jandy  jaraladyń,

Eske sap týǵan jerdi mazaladyń.

Jas tokar, jezqazǵandyq, aý, Sálimjan!

Shyrqap bir jiberseńshi qazaq ánin!

Estisin ánimizdi qyzdyr, káni,

Estisin Saksonnyń taý, shyń-quzdary.

Estisin seıil quryp júrgen qarttar,

Estisin nemistiń jas ul-qyzdary!»

deıtin joldar bar. Muny sol kúnderdiń sózben órnektelgen sýreti dese bolady – degen edi Sálimjan aǵa Seıilov.

Aqyn sol saparda ánshi inisine kitabyn syıǵa tartady. Sol kitapty oqyp otyrǵanda otyz shaqty shýmaqtan turatyn «Ana» dep atalatyn shaǵyn poema Sákeńe erekshe áser etedi. Poemadan iriktep 4-5 shýmaǵyn kóshirip alady da, ertesine Jaqsykeldi Seıilovke baryp, oqyp beredi. Olar óz aralarynda Jaqańdy «Jora» dep ataıdy eken.

– Jora, «Keshir, Ana!» ániniń só­zin­ osyǵan aýystyrsaq qalaı bolady?­ Mun­da búkil qazaq áıelderiniń obrazy­ kó­rinis tapqan tárizdi ǵoı – deıdi. Bul oı­dy sóz avtory Bolat Esmuhanov ta­ qýana-qýana quptaıdy. Sóıtip, olar­ Almatydaǵy Amanjol Sham­ke­nov­­ke telefon ar­qy­ly habarlasyp,­ ózde­riniń oılaryn­ jet­kizedi. Aman­jol­­ aǵa: – Ándi tyń­­­daǵanmyn. Kere­met­ án. Eger son­daı­ ánge meniń sózim­di jaramdy sana­sańdar, árıne, ruq­sat, – dep keli­si­min beredi. Kóp uza­maı­ «Ana týra­ly­ ballada» sahnada shyr­qa­lyp, jurt­shy­lyq­tyń júregine jol ta­bady.

Sodan beri qanshama jyldar ótti.­ Qazir Amanjol Shamkenov te, Jaq­sy­kel­di Seıilov te, Sálimjan Seıilov te­ aramyzda joq. Biraq sońdarynda «Ana týraly ballada» áni máńgilikke qaldy.

Ulytaý oblysy