Kásipodaq uıymynyń sharapaty

ENRC-diń quramyna kiretin «Qazhrom» TUK» AQ fıl­ıa­ly – Aqtóbe ferroqorytpa zaýytynda jumys berýshi men jumysshylar arasynda arnaıy ujymdyq eńbek kelisimshartyn jasasý bir­neshe jyldan beri dástúrge aınalyp otyr. Osy ujymdyq kelisimshartta kásiporyn eń­bek­kerlerine áleýmettik jeńil­dikter molynan qaral­ǵan. Olar soǵan sáıkes óz­derine tıisti jeńildikterin, kór­setilgen kómekterdi, jalaqy­­­laryn der kezinde alady. Osy ujymdyq kelisimshart boıynsha jumys­shylardy turǵyn úımen qam­tamasyz etýge arnalǵan baǵ­darlama 2006 jyldan beri júzege asyrylyp keledi. 60 ju­mys­shy baǵdarlama aıasynda «Batys -2» aýdanynda salynǵan 120 páterli kópqabatty turǵyn úıden bas­panaly bolsa, taǵy 10 jumysshy páterlerge jeńil­detilgen bir paıyzdyq nesıe­men qol jetkizdi. Olardyń basym kópshiligi óndiriske asa qajetti jas mamandar. Solardyń biri ­­­­­­– shıkiquram daıyndaý sehynyń kran mashınısi Jańyl Hakımova. ­­­­­­– Men kóp jyldan beri shıkiquram daıyndaý sehynda kran mashınısi bolyp eńbek etip kelemin. Baspanaly bolý búgingi kúni ózekti máselesi bolyp turǵany shyndyq. Kópten beri eki balammen páter jaldap turatyn edik. Mine, zaman talabyna saı salynǵan jańa úıden bir paıyzdyq nesıemen eki bólmeli páterge qol jetkizdim. Bul qarapaıym eńbek adamyna kompanııa tarapynan kórsetilgen úlken kómek dep esepteımin, ­­­­­­– deıdi ol. Kompanııanyń eńbek adamdaryna ujymdyqshart boıynsha eńbekaqy tóleý, eńbek jáne demalys tártipteri, túrli emdeý-saýyqtyrý oryndarynda em alyp, densaýlyqtaryn túzetýge de múmkindikter qa­ra­styrylǵan. Saýyqtyrý sanatorıılerinde emdelgen ju­mysshylardyń joldama quny­nyń belgili bir bóligin kásip­odaq uıymy tóleıdi. Tipti, ju­mysshylardyń bala­larynyń jazǵ­y demalystaryn tıimdi, qy­zyqty ótkizýge de qoldaý jasaýy daǵdyǵa aınaldy. О́tken jyly 483 zaýyt balalary jazǵy dem­alystaryn utymdy paıdalandy, onyń 280-i Hromtaýdaǵy «Muǵaljar» lagerinde, 123-i Aqtóbe qalasyndaǵy «Iýkon» profılaktorııinde densaýlyqtaryn qalpyna kel­tirse, 80 bala «Bereke» lagerin­de tynyqty. Condaı-aq, ujymdyq shartta ártúrli áleýmettik kepil­dikter, jeńildikter, kómekter, ótemaqylar qaras­­tyrylǵan. Kompanııa bólimshelerine tikeleı balalar úıinen nemese oqý ornyn aıaqtaı sala jumysqa kelgen jetim bala­larǵa 20 eń tómengi eseptik kórsetkish kóleminde birjolǵy járdemaqy tóleý, 1 qyrkúıek ­­­­­­– Bilim kúnine qarsy 18 jasqa deıin 4 nemese odan da kóp balasy bar jumysshylarǵa, jasyna qaramaı múgedek balalar men kúndizgi bólimde oqıtyn stýdentterdi qosa eseptegende bir oqýshyǵa 10 eń tómengi eseptik kórsetkishi kóleminde materıaldyq kómek kórsetiledi. Sonymen qatar, qaraýynda 18 jasqa deıingi múgedek balasy bar kompanııa jumysshysyna múgedek balasyna 2 MEK kóleminde járdemaqy, eńbek ótilimi 10 jyl nemese odan da kóp úzdiksiz eńbek etken erlerge 50 men 60 jas, áıelderge 50 men 55 jas mereıtoı ıelerine ortasha aılyq jalaqy kóleminde birjolǵy syıaqy tólenedi. Kásiporyn jumysshylarynyń áleýmettik jaǵdaıyn kóterýge qaıtarymdy qarjy kómegi kórsetiledi. Iаǵnı emdelýge, oqýǵa, turmystyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa qarajat bólinedi. Otbasy músheleriniń qazasynda Qazaqstan Respýblıkasy bo­ıyn­sha 25 eń tómengi kór­set­kish kóleminde kómek kór­setiledi. Ardagerler keńesinde esepte turǵan UOS jáne eń­bek, Aýǵanstan soǵysy arda­gerlerine, Chernobyl AES apatyna qatysqandarǵa da osyndaı materıaldyq qamqorlyq jasalady. Osyndaı jeńildikterge ótken jyly tek qana zaýyt kásipodaq uıymynan 36 mıllıon teńgege jýyq qarajat bólingen. Bir sózben aıtqanda, kásiporyndaǵy kásipodaq uıymynyń róli aıryqsha, al zaýyttyqtar ujymdyq shartta kórsetilgen jeńildikterdiń ıgiligin kórip keledi. Satybaldy SÁÝIRBAI, «Egemen Qazaqstan».­ ­­­­­­­­ Aqtóbe oblysy.