Máńgilik mahabbat aınasy

Teatrdaǵy eki kúngi anshlagtan­ alǵ­an áserimiz ushan-teńiz. Ásire­se­ Bekjan Turys somdaǵan Abyz beınesi, Almat Quraq ke­ıip­­­tegen Japal, Nurǵısa Qýanysh­baı­dyń Esen batyry tarıh qoına­­ýynan qaıta tirilip kelgendeı áser qaldyrdy. Bolat Ábdil­ma­novtyń Espembeti, Saıat Mereke­uly­nyń Keńgirbaı bıi, Erlan Bilál­ oınaǵan Kóbeı beıneleri de bú­gingi kórermendi ózgeshe tol­ǵan­dyrǵanyn ishteı sezip otyr­dyq. Sondaı-aq Jomart, Kembaı, Qaramendeler de óz minez erek­she­likterimen este qaldy. Ásirese Eńlik rólindegi Zahıra Rahym­jan­nyń jan men tán sulýlyǵy ádemi­ úılesim tapqan. Al onyń súı­gen jigiti – Kebek rólindegi kel­betti de batyr músindi akter Ádilet Bazarbaıulynyń sahna­daǵy­ orny tipti erekshe. Beıkúná mahab­battyń qurbany bolǵan qos ǵashyq­tyń bir-birine degen ystyq kóńili men júrek lúpili qazir­gi jastardyń da ishki álemin alaı-dúleı etip, sezim qylyn qozǵap ketkeni sózsiz.

Talantty jastarǵa jol kór­se­ter, arqasúıer aǵa býyn akter­ler­diń­ eńbegi de óz nátıjesin bergeni kóri­­nip turdy. Jańa qoıylymnyń bir­den-bir jetistigi osy deýge ábde­n­ bolady. Máselen, buǵan deıin 1996 jyly rejısser Janat Had­jıev qoıǵan «Eńlik-Kebekte» de Bolat Ábdilmanov tasbaýyr bı Espembetti somdaǵan. Túsi sýyq,­ qabaǵy qatyńqy kelgen Espem­bettiń beınesin akter bul joly­ jańa qyrynan tanytty. Onyń aýzynan asyqtaı ıirilip shyq­qan otty sózder arqańdy muz­dat­qandaı. Áýeli sarabdal bas­tap, birte-birte kúsh kórsete sóı­legende, eriksiz seskendiredi. Ak­ter oıynynyń negizgi jelisi – sóz­diń­ ishki kúshi, odan týǵan is-áreketi men­ psıhologııalyq tolǵanystary.

J.Hadjıevtiń rejıssýrasy bo­ıynsha Kebekti somdaǵan Erlan Bilál kezinde kórermender men teatr­ synshylarynyń qoshemetine bólen­gen bolatyn.

Al kelbeti kelisken jas akter Ádilet Bazarbaı keıingi Kebektiń sahnalyq beınesin týdyrý kezinde Erlan Bilál ózindik tájirıbesimen bólisip, birshama kómek bergenin jetkizdi. «Da­ıyn­­dyq barysynda sahna­da­ǵy­­­ ár qadamyma qarap otyrdy.­ Ár sózimdegi dybysqa, ár qımy­lym­ men kózqarasyma deıin baqy­laı­dy. «Kebek ondaı emes, Kebek­ olaı aıtqan joq» dep qate­le­rimdi túzetip beredi. Ol kisiden úı­renerim áli kóp», deıdi akter rıza­shylyqpen.

Bul rette áıgili rejısser Shá­ken Aımanovtyń «Jaqsy ak­ter­­ bolý úshin daryndy bolý azdyq­ etedi. Ol úshin ár akter, eń aldymen, óz betinshe izdenip, keıip­­­keriniń ishki kúıine enip, ony tereńirek zertteý­ge talpynýy­ qa­jet»­, degen qaǵıdasy eske túsedi. Kebek­tiń batyr da batyl, búkil álem­di dos sanaǵan sahnalyq kór­kin­ buzbaı, rólin jaqsy meńgerýi – sonyń dáleli bolsa kerek. Osy oraı­da akter Ádilet Bazarbaı ózi som­daǵan keıipkerin zertteý jáne oınaý kezinde týǵan ishki sezim­de­rin­ bylaı jetkizdi: Kebek – syrshyl da sezimtal, aqy­l­­­dy, ulty men eline jany ashı­tyn, bir sózdi, jalǵyz ózi 15 batyr­dy jeńgen Tobyqty eli­niń­ betke ustar azamaty. Kebekti ish­teı túsinemin, onyń ústine keıip­kerim dál qazirgi meniń jasym­da bolǵan eken. Men de boıdaq­pyn, men de óz teńimdi áli tap­qan joqpyn. Al Kebek súıge­nin­ tapty. Mahabbat jolynda­ ata dástúrdi buzyp, eriksiz atastyrylǵan, biraq atas­tyrylǵan adamyn súımeıtin qyz­dy­ alyp qashty. Bar kinásy osy. Ish­teı mahabbat ta, qyzǵanysh ta,­ armandar da jáne eń aýyry – óki­nish ­te bar... Qoıylymǵa kelgen jas­tar bul tragedııadan sabaq alýy­ kerek dep oılaımyn.

Japaldyń apataıyna degen­ shek­siz mahabbaty men qııal-shal­qa­rynda sharyqtaǵan názik dúnıe­si, Kebektiń ata dástúrden atta­ǵany úshin ókinishi men qorqy­ny­shy, Eńliktiń mahabbat jolyn­da­ ­qurban bolýǵa yntyq sezimi, bı­ler­diń qatal sheshimi, sol sheshim­di­ jastardyń ólimine qaraı bu­ryp,­ sońynda ókingennen Esen batyr­dyń­ ózin ózi qamshymen sabaǵany, oqı­ǵa­nyń basy men aıaǵyna deıin Abyzdyń muńdy shermen zar­lanyp, qasiretke tolǵan úni men­ qımyldary jańa qoıylymda kórer­menge múldem basqasha áser qaldy­rady.

«Eńlik-Kebekti» jańsha qoı­ǵan rejıs­ser Álimbek Oraz­be­k­ovtiń bir erek­sheligi – buǵan deıingi árbir «Eńlik-Kebek­tiń» elementterin utym­dy paı­da­lan­ǵan. Máselen, Á.Oraz­be­kovtiń Abyzy munda ata-baba­lar­dyń arýa­ǵy retinde beınelengen. Árbir sátte eles keı­pinde kórinip, jan tebirenter mono­lo­gin aıtyp, tipti Keńgirbaı bıge aıan berip, el tynyshtyǵy úshin kúresip júredi. Al J.Hadjıevtiń qoıylymynda Eńlik pen Kebekti Jáýetaı esimdi keıipker taý-tastan izdep tabady. Á.Orazbekovtiń rejıssýrasynda olardy Japal izdep barady. Bul joly qos ǵashyqtyń balasy taýda umytylyp ketpeı, Japalǵa tabystalǵan. Al keıbir sahnalar eki maǵynaly etip jetkizilgen: Japal beıkúná sábıdi Abyzǵa beredi, Abyz óz kezeginde ony aspanǵa ushyryp jiberedi. Bul jerde ár kórermen ózi tujyrym jasaýy kerek. Sahnalyq kórinis, deko­rasııa kózge erekshe túsedi. Taý-tas beınelengen qabyrǵalar, jy­lan, sadaq, qylysh tárizdi rek­­vı­­zıtter, keıipkerlerdiń ár kezeń­­ge saı ózgertilip otyrǵan kıim-keshekteri kórermen nazaryn erik­­s­iz ózine tartady.

Premera keshinde sóılegen ak­ter­­ Bolat Ábdilmanovtyń pikiri de túr­li oılarǵa jeteleıdi: Munda halyq pen memlekettiń qalyp­tasýyna yqpal etetin trage­dııa­lyq tereń mán-maǵyna jatyr. Rejısser Á.Orazbekov eń basty máse­leni bılerdiń aldyna qoıyp otyr. Bul spektakldiń buǵan de­ıingi «Eńlik-Kebekterden» erek­she­ligi de osynda. Burynǵy zamanda dástúr buljytpaı oryndalýy k­e­rek bolǵan. Osy qasań qaǵıda qos­ ǵashyqtyń qasiretine ákelip soq­ty. Adamı qundylyqtyń shyr­qaý shyńy – mahabbat. «Mahab­bat­syz dúnıe bos, haıýanǵa ony qo­syńdar» degen Abaı ósıeti taǵy­ da aldymyzdan shyǵady. Dás­túrdi zamana zańy desek, ol zań ýaqyt talabyna saı ózgerip, jań­ǵyryp otyrýǵa tıisti. Olaı bol­maǵanda kez kelgen qoǵam, mem­leket ty­ǵy­ryq­qa tireledi. О́rke­nıet­ aýyly alystaı beredi...

Aǵa býyn men jas býyn akter­ler­diń oıy bir arnada toǵysty: «Álimbek Orazbekov qoıǵan «Eńlik-Kebektiń» ereksheligi – dás­­túrden attamaý. Sóıte otyryp,­ dás­­túrdiń ozyǵy da, tozyǵy da­ bar degen ustanymdy alyp shyq­qan­dy­ǵynda. Bıler sahnasynda bul keńi­nen kór­se­tiledi», dedi áıgili akter­ Asanáli Áshimov.

Endeshe, aýyz ádebıetiniń asyl­ mar­jandarynan súzilip, búginge qaımaǵy buzylmaı jet­­ken mahab­bat­ aınasy «Eńlik-Kebek» jyry ǵasyr­­dan-ǵasyrǵa jasaı beredi.­

Arýjan JEŃISBEKOVA,

Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ jýrnalıstıka fakýltetiniń stýdenti