Básekege qabilettilik arta tústi

«Batys Eýropa – Batys Qytaı» kólik dálizi bizdiń elimizdiń kóliktik áleýetin arttyrýmen qatar, aıryqsha áleýmettik mańyzǵa da ıe. Sebebi, aıtýly qurylysqa halyqaralyq mamandarmen qatar, kóptegen jergilikti azamattar jumysqa tartyldy. Otandyq kásipkerler álemdik daǵdarystan keıin qaıta baǵdar alyp, básekege qabilettiligin arttyrdy. Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi Avtokólik joldary komıteti tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Sátjan ÁBLÁLIEVPEN  osy taqyryp áńgime ózegine arqaý boldy.  – Sátjan Áıtenuly, búgingi kúni Qazaqstan men Azııa damý banki arasyndaǵy aýyz toltyryp aıtarlyq iri jobanyń biri «Batys Eýropa – Batys Qytaı» avtokólik dálizi ekeni belgili. Joba­nyń bastalǵanyna biraz ýaqyt boldy. Qazirgi nátıje qandaı? – Ras aıtasyz. Biz bul jobany 2009 jyldan júzege asyra bastadyq. Oǵan deıin, naqtyraq aıtsaq, 2007-2008 jyldary Qazaqstan halyqaralyq qarjy ınstıtýttarymen birlesip atal­ǵan jobanyń tehnıkalyq-eko­nomıkalyq negizdemelerin ázir­ledi. 8 myńǵa jýyq shaqyrymǵa sozylatyn bul jol Reseı Fede­ra­sııasy, Qazaqstan, Qytaı aý­maq­taryn basyp ótip, Sankt-Peterbýrgti Qazaqstan arqyly Qytaıdyń Lıan Iýın Gan portymen qosady. 2787 shaqyrymy tikeleı bizdiń elimizdiń aýmaǵymen ótedi. Geosaıası jaǵdaıdy eskere otyryp, bul kólik dáliziniń Qytaı men Eýropany baılanystyratyn eń qysqa qurlyq joly ekenine kóz jetkizýge bolady. – Meniń túsingenim boıynsha, ADB «Batys Eýropa – Batys Qytaı» kólik dáliziniń teh­nıkalyq-ekonomıkalyq ne­giz­demesin jasaý kezeńinde-aq qyzyǵýshylyq tanyta bas­taǵandaı ǵoı... – Iá. Alaıda, aıta ketý kerek, bul joba barlyq, atap aıtatyn bolsaq, Dúnıejúzilik bank, Islam banki, Eýropa banki, Japon halyqaralyq yntymaqtastyq agenttigi jáne ADB sııaqty halyq­aralyq qarjylyq ınstıtýttarmen egjeı-tegjeıli zerttelgen bolatyn. – Bul jobada ADB-nyń róli qandaı? – Barlyq halyqaralyq qar­jy ınstıtýttary damý ınstıtýttary sııaqty bizdiń zert­teýlerimizdi jan-jaqty qara­dy jáne qabyl­dady. Bizdiń ju­mysymyz bul dálizdiń tıimdiligin dáleldep berdi. Sondyqtan alǵashqylardyń biri bolyp bizben áriptestikke nıet bildirgen osy Azııa damý banki boldy. Biz 920 mıllıon AQSh dollary kóleminde nesıe týraly birlesken kelisimge qol qoıdyq. Búgingi kúni ol qarjyny tolyqtaı aldyq. ADB negizinen Jambyl oblysyna qatysty aýmaqty qarjylandyrǵan bolatyn, qazirgi ýaqytta ol jaqta qurylys jumysy aıaqtaldy. – ADB-nyń dál osy dálizdi tań­daýynda qandaı da bir sebep bar ma? – Negizinde bul dáliz Azııa damý bankiniń strategııalyq maqsattarymen sáıkes keledi. Sondyqtan da osy joba tańdaýǵa iligip otyr dep oılaımyn. – Bilýimizshe, ADB kez kel­gen jobanyń áleýmettik mańy­zyna aıryqsha basymdyq bere­di. Aıtyńyzshy, Qazaqstan áleý­met­tik jaǵynan qandaı paıda kórdi? – ADB ókilderimen birge biz, osy bank qarjylandyratyn aý­maqtarda qosymsha zertteý ju­mys­taryn júrgizdik. Olardan biz­diń ekologııalyq talaptar, tur­ǵyndardy áleýmettik qorǵaý bo­ıyn­sha úırengenimiz kóp boldy. Biz jobanyń tóńirekke, tabı­ǵat­qa, ekologııaǵa keri yqpalyn tómen­detýde barynsha solardyń usynymyn esepke aldyq. Sonyń nátıjesinde jobany júzege asyrý kezinde álemdik úzdik tájirıbeler paıdalanyldy. Onyń ishinde banktiń tájirıbesi de bar. Tıimdiligi óte zor boldy. – Ashyp aıtyp berseńiz. – Mysaly, jobany júzege asy­rýǵa bir ýaqytta 35 myńǵa jýyq adam qatystyryldy, 3 myńnan astam qondyrǵylar men tehnıka jumyldyryldy. Jańa zaýyttar jumys isteı bastady, shaǵyn kásiporyndar ashyldy. Birneshe temir-beton zaýyty iske qosyldy. Shymkentte, Qyzylordada bıtým zaýyttary jumysqa kiristi. Sondaı-aq, daǵdarys kezinde tapsyrys joq, jumysy toqtaǵan kóptegen kompanııalar osy joba barysynda baǵytyn ózgertip, jol qurylysy jumysyna kiristi. Qoryta aıtqanda, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» jobasyna bir mezgilde 80-ge jýyq jol-qurylys kompanııalary qatystyryldy. – Siz bir sózińizde qurylys jumysyna 35 myńǵa jýyq adam qatysty dedińiz. Onda jergilikti halyqtyń úlesi qansha boldy? – Qyzylorda, Jambyl, Ońtús­tik Qazaqstan oblystarynan qa­tys­qan jergilikti azamattardyń úlesi 70 paıyzǵa jýyqtaıdy. Osy­nyń nátıjesinde jumyssyz júr­gen azamattar eńbekke tartyldy. Azııa damý bankimen aradaǵy keli­sim bizge jergilikti mamandar­dy kóptep tartýǵa múmkindik bere­di. Sondaı-aq, kóptegen konkýrs­tar, merdigerlerdi tańdaý ADB ere­jesine sáıkes júrgizildi. Ha­lyq­­aralyq konkýrstar da boldy. Oǵan ADB músheleri – barlyq el­der­­diń merdiger kompanııalary qa­­tys­ty. Sondyqtan, osyndaı úl­­­ken jobany júzege asyrý ar­qy­­ly qazaqstandyq mamandarymyz teńdessiz tájirıbe jınaǵany sózsiz. – Onda otandyq kompa­nııa­lar­dyń básekege qabilettiligi ar­ta tústi dep aıtýǵa bolady ǵoı? – Árıne. Olar sheteldik áriptes­teri­nen kóptegen jańa tehnologııa­lardy aldy. Bul jobanyń júzege asy­rylyp jatqanyna 5 jyl bol­dy. Osy ýaqyt aralyǵynda kóptegen qazaqstandyq kompanııalar zamanǵa saı qanat jaıyp, órkendedi. Endi osyndaı iri jobalarǵa ózderi bilek sybana kirisýge daıyn deýge bolady. Áńgimelesken Seıfolla ShAIYNǴAZY, «Egemen Qazaqstan».